ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
Υποθ. Αρ.: 2435/2023
05 Δεκεμβρίου 2025
[Α.Α.ΑΓΡΟΤΗ, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.]
Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος
Μεταξύ:
S. K. A.
Αιτητής
-και-
Κυπριακή Δημοκρατία μέσω
Υπουργείου Εσωτερικών, Υπηρεσίας Ασύλου
Καθ' ων η Αίτηση
-------------------
Ο. Ηλιάδης (κος) για Α. Λαζάρου (κα), Δικηγόρος για τον Αιτητή
Β. Θωμά (κα), Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ' ων η Αίτηση.
Ο Αιτητής παρών
Α Π Ο Φ Α Σ Η
A.A.AΓΡΟΤΗ Δ ΔΔΔΠ: Με την παρούσα προσφυγή ο Αιτητής προσβάλλει την απόφαση της Υπηρεσίας Ασύλου η οποία περιέχεται σε επιστολή ημερομηνίας 07/07/2023, σύμφωνα με την οποία το αίτημά του για παραχώρηση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας απορρίφθηκε και καλεί το Δικαστήριο όπως κηρύξει αυτήν άκυρη, παράνομη, αντισυνταγματική και στερημένη οποιουδήποτε έννομου αποτελέσματος.
Όπως προκύπτει τόσο από την Ένσταση, αλλά και από το περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου, που αποτελεί τεκμήριο Α στην παρούσα διαδικασία, τα ουσιώδη γεγονότα που αφορούν την υπό εξέταση υπόθεση είναι τα ακόλουθα:
Ο Αιτητής είναι ενήλικας, υπήκοος Νιγηρίας, κάτοχος διαβατηρίου, ο οποίος εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του στις 16/10/2021 και μέσω Τουρκίας μετέβη στις κατεχόμενες περιοχές της Κύπρου από όπου στη συνέχεια εισήλθε παράτυπα στις ελεγχόμενες από την Κυπριακή Δημοκρατία περιοχές. Στις 16/11/2021 υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας.
Την 21/06/2023 πραγματοποιήθηκε συνέντευξη του Αιτητή από λειτουργό του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο. Στις 29/06/2023 ο αρμόδιος λειτουργός συνέταξε Έκθεση/Εισήγηση προς τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του αιτήματος του. Στις 30/06/2023 συγκεκριμένος λειτουργός, δεόντως εξουσιοδοτημένος από τον Υπουργό Εσωτερικών να ασκεί καθήκοντα Προϊσταμένου της Υπηρεσίας Ασύλου, κατόπιν εξέτασης της εισηγητικής έκθεσης, αποφάσισε την απόρριψη του αιτήματος του Αιτητή και επιστροφή του στη Νιγηρία.
Η απορριπτική απόφαση της Υπηρεσίας Ασύλου, η οποία περιέχεται στην επιστολή ημερομηνίας 07/07/2023, μαζί με την αιτιολογία αυτής, παραλήφθηκε δια χειρός από τον Αιτητή αυθημερόν, θέτοντας την υπογραφή του αφού προηγουμένως του επεξηγήθηκε το περιεχόμενο της σε γλώσσα που κατανοεί πλήρως.
Εμπρόθεσμα ο Αιτητής, μέσω συνηγόρου, καταχώρησε την υπό εξέταση προσφυγή εναντίον της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου.
Με τη γραπτή της αγόρευση, η συνήγορος του Αιτητή, ισχυρίζεται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση εξεδόθη χωρίς να έχει προηγηθεί δέουσα έρευνα και/ή δεν λήφθηκαν υπόψη όλα τα στοιχεία του φακέλου της υπόθεσης, ωστόσο χωρίς υπαγωγή σε πραγματικά γεγονότα. Περαιτέρω, αποτελεί θέση της πως η επίδικη απόφαση στερείται επαρκούς και/ή δέουσας αιτιολογίας και ότι αυτή αποτελεί προϊόν πλάνης περί τα πράγματα.
Από την πλευρά τους οι Καθ' ων η αίτηση, μέσω της δικής τους αγόρευσης, ισχυρίζονται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση έχει ληφθεί ορθά και νόμιμα, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του Συντάγματος και των Νόμων, μετά από δέουσα έρευνα και σωστή ενάσκηση των εξουσιών που δίνει ο Νόμος στους Καθ' ων η αίτηση και αφού λήφθηκαν υπόψη όλα τα σχετικά γεγονότα και περιστατικά της υπόθεσης. Επιπρόσθετα ισχυρίζονται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είναι επαρκώς και δεόντως αιτιολογημένη και αιτούνται στην απόρριψη της προσφυγής του Αιτητή.
Κατά το στάδιο των διευκρινήσεων ενώπιον του Δικαστηρίου η ευπαίδευτη συνήγορος για τον Αιτητή περιόρισε έτι περαιτέρω τους νομικούς ισχυρισμούς της στη μη διεξαγωγή δέουσας έρευνας και επαρκούς αιτιολογίας από πλευράς των Καθ' ων η αίτηση κατά την λήψη της προσβαλλόμενης απόφασης, εγκαταλείποντας τους λοιπούς λόγους ακύρωσης.
Έχω μελετήσει με προσοχή τα όσα τέθηκαν ενώπιον μου από τους ευπαίδευτους συνήγορους των μερών και δεδομένου ότι το Δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 11 του περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου του 2018, Ν. 73(Ι)/2018 κέκτηται εξουσίας όπως εξετάζει πέραν από την νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης και την ορθότητα αυτής, ήτοι εξέταση επί της ουσίας του αιτήματος του Αιτητή, κρίνω σκόπιμο όπως παραθέσω πιο κάτω όλους τους ισχυρισμούς που ο Αιτητής προέβαλε σε όλα τα στάδια εξέτασης του αιτήματός του, προκειμένου να εξετάσω την ορθότητα της προσβαλλόμενης απόφασης αλλά και για να διαφανεί εάν οι Καθ' ων η αίτηση αποφάσισαν μετά από δέουσα έρευνα, ορθά, νόμιμα και εντός των πλαισίων της διακριτικής τους ευχέρειας, εξετάζοντας παράλληλα και τους προωθούμενους ισχυρισμούς για ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης.
Με την αίτησή του για διεθνή προστασίας, ο Αιτητής ανέφερε ότι εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού, ως ομοφυλόφιλος. Ειδικότερα, ανέφερε ότι η ομοφυλοφιλία είναι παράνομη στη Νιγηρία και ότι, σε περίπτωση σύλληψής του από τις αρχές, κινδυνεύει με ποινή φυλάκισης δεκατεσσάρων (14) ετών. Επιπλέον, σημείωσε ότι, εάν η κοινότητα αντιληφθεί ότι είναι ομοφυλόφιλος, θα υποστεί «jungle justice», θα βασανιστεί μέχρι θανάτου, καθώς η ομοφυλοφιλία θεωρείται κοινωνικά απορριπτέα. Για τους λόγους αυτούς, ο Αιτητής ζητεί διεθνή προστασία, καθόσον η ομοφυλοφιλία στη Νιγηρία είναι ποινικά κολάσιμη και η ασφάλειά του δεν μπορεί να διασφαλιστεί από την κυβέρνηση της χώρας του
Κατά την συνέντευξη του ενώπιον της Υπηρεσίας Ασύλου επιβεβαίωσε ότι είναι υπήκοος Νιγηρίας, γεννηθείς στην πόλη Lagos, στην πολιτεία Lagos, όπου και μεγάλωσε. Το 2010 μετοίκησε στην πόλη Ado, στην Πολιτεία Ekiti για να φοιτήσει στο Πανεπιστήμιο, όπου έμεινε μέχρι το 2016. Ακολούθως, μετέβη στην πόλη Ikot Ekpene, στην Πολιτεία Akwa Ibom και το 2017 επέστρεψε στην πόλη Lagos, στην πολιτεία Lagos, όπου διέμεινε μέχρι να εγκαταλείψει την χώρα καταγωγής του. Είναι άγαμος και άτεκνος. Ως προς τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, δήλωσε ότι είναι χριστιανός καθολικός και ότι ανήκει στην φυλή yoruba. Αναφορικά με την πατρική του οικογένεια δήλωσε πως η μητέρα του διαμένει στην πόλη Lagos, ενώ ο πατέρας του απεβίωσε όταν ο ίδιος ήταν τεσσάρων ετών. Δήλωσε ότι έχει δύο αδελφές και δύο αδελφούς, οι οποίοι διαμένουν επίσης στην πόλη Lagos. Ως προς το μορφωτικό του επίπεδο, δήλωσε ότι ολοκλήρωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και ότι είναι κάτοχος πτυχίου στην Ηλεκτρολογική και Ηλεκτρονική Μηχανική από το ‘Federal Polytechnic’ της πόλης Ado, στην Πολιτεία Ekiti της Νιγηρίας. Τέλος, δήλωσε ότι εργάστηκε στην χώρα καταγωγής του ως υπάλληλος συναλλαγών σε τράπεζα και ως ηλεκτρολόγος μηχανικός.
Ως λόγο εγκατάλειψης της χώρας καταγωγής του ο Αιτητής επικαλέστηκε τον ομοφυλοφιλικό του προσανατολισμό, επισημαίνοντας πως στη Νιγηρία η ομοφυλοφιλία είναι παράνομη και ότι, σε περίπτωση καταδίκης, προβλέπεται ποινή φυλάκισης έως και δεκατέσσερα έτη.
Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, αντιλήφθηκε τη σεξουαλική του ταυτότητα περίπου το 2011, κατά τα φοιτητικά του χρόνια, έπειτα από συναισθηματική και σωματική έλξη προς έναν συμφοιτητή, τον οποίο κατ’ ονομάζει. Παρά τη σταδιακή κατανόηση του προσανατολισμού του, δεν ανέπτυξε καμία σχέση με άνδρα μέχρι το 2016, λόγω φόβου αποκάλυψης και ενδεχόμενης δίωξης, προσθέτοντας πως κατά την περίοδο αυτή περιορίστηκε μόνο στην παρακολούθηση ομοφυλοφιλικού πορνογραφικού υλικού για να κατανοήσει την ταυτότητά του.
Η πρώτη του ομοφυλοφιλική σχέση, όπως δήλωσε, ήταν το 2016, κατά τη διάρκεια της εθνικής του θητείας (National Youth Service) στην πολιτεία Akwa Ibom. Συνολικά, ανέφερε ότι είχε δύο συντρόφους: τον Pascal και τον Oluwaseyi. Με τον τελευταίο διατηρούσε σχέση μέχρι το 2021. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, η μητέρα του ανακάλυψε το 2018 τη σχέση του με τον Oluwaseyi στο διαμέρισμά του, γεγονός που όπως ισχυρίζεται της προκάλεσε ντροπή λόγω των πολιτισμικών αξιών της φυλής Yoruba. Εκείνη τον απείλησε ότι θα ενημερώσει τους πρεσβυτέρους και τους θείους της οικογένειας, αν δεν τερματίσει τη σχέση. Ο Αιτητής δήλωσε πως υπό τον φόβο αυτό, σταμάτησε να συναντιέται δημόσια με τον σύντροφό του, αλλά συνέχισα να βρίσκονται στα κρυφά σε ξενοδοχεία.
Ανέφερε ότι στη Νιγηρία δεν υπάρχουν χώροι συνάθροισης για ομοφυλόφιλους και ότι δεν γνωρίζει οργανώσεις υπέρ των δικαιωμάτων τους. Παραδέχθηκε επίσης ότι δεν γνωρίζει τη συντομογραφία LGBTQI. Υποστήριξε ότι δεν υπέστη ποτέ προβλήματα από το ευρύ κοινό, στο πανεπιστήμιο ή στην εργασία του, καθώς η ταυτότητά του παρέμεινε κρυφή και μόνο η μητέρα του γνώριζε. Παρά ταύτα, δήλωσε ότι φοβάται πως, σε περίπτωση επιστροφής, κινδυνεύει να συλληφθεί και να φυλακιστεί λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού, επισημαίνοντας ότι η μητέρα του εξακολουθεί να τον προτρέπει να επιστρέψει, να παντρευτεί και να αποκτήσει παιδιά.
Ερωτηθείς σχετικά ο Αιτητή εξήγησε ότι εγκατέλειψε τη Νιγηρία τον Οκτώβριο του 2021, τρία χρόνια μετά την αποκάλυψη της σχέσης του, επειδή όπως υποστήριξε είχε την αίσθηση ότι κινδυνεύει με σύλληψη και χρειαζόταν χρόνο για να συγκεντρώσει τα οικονομικά μέσα του ταξιδιού. Κατά την παραμονή του στην Κύπρο όπως ανέφερε δεν έχει αναπτύξει καμία σχέση ούτε έχει εξερευνήσει περαιτέρω τη σεξουαλικότητά του.
Ο αρμόδιος λειτουργός αξιολογώντας τους ισχυρισμούς που παρέθεσε στην αφήγησή του ο Αιτητής, διέκρινε στην έκθεση - εισήγησή του δύο ουσιώδεις ισχυρισμούς. Πρώτο το προσωπικό προφίλ, ταυτότητα και χώρα καταγωγής του Αιτητή, ισχυρισμός ο οποίος έγινε αποδεκτός. Ως δεύτερος ισχυρισμός διακρίθηκαν οι δηλώσεις του Αιτητή περί ομοφυλοφιλίας και το ότι ο σεξουαλικός του προσανατολισμός ποινικοποείται στην Νιγηρία, ισχυρισμός ο οποίος απορρίφθηκε ως αναξιόπιστος.
Ειδικότερα, εφαρμόζοντας το μοντέλο αξιολόγησης DSSH (Difference, Shame, Stigma, Harm - Διαφορετικότητα, Ντροπή, Στίγμα, Βλάβη), οι Καθ' ων η αίτηση έκριναν ότι ο Αιτητής δεν ήταν σε θέση να αποδείξει ούτε το στίγμα που συνδέεται με την ομοφυλοφιλία ούτε τα αισθήματα ντροπής που απορρέουν από αυτήν.
Ο Αιτητής δεν ήταν σε θέση να διευκρινίσει πότε συνειδητοποίησε τον ομοφυλοφιλικό του προσανατολισμό, ούτε ήταν σε θέση να προσδιορίσει υπό ποιες συνθήκες τον άγγιζε ο Femy, ο συμφοιτητής και στενός του φίλος στο πανεπιστήμιο. Κληθείς και πάλι να αναπτύξει περαιτέρω τη διαδικασία που ακολούθησε ώστε να συνειδητοποιήσει ότι είναι ομοφυλόφιλος, δήλωσε και πάλι αόριστα, ότι την ίδια περίοδο, συνειδητοποίησε ότι είναι ομοφυλόφιλος, καθώς διάβασε ότι όταν κάποιος έλκεται από το ίδιο φύλο, σημαίνει ότι είναι ομοφυλόφιλος. Κληθείς να δώσει επιπλέον πληροφορίες για το έτος 2011 σχετικά με τη σχέση του με άλλους άνδρες, δήλωσε αόριστα ότι δεν είχε άλλους φίλους σαν τον Femy που να τον άγγιζαν σε σημεία του σώματός του, και έτσι για τα επόμενα πέντε χρόνια, έως το 2016, όταν συνευρέθηκε σεξουαλικά για πρώτη φορά με άνδρα, δεν εξερεύνησε περαιτέρω τη σεξουαλικότητά του.
Επιπλέον, κληθείς να εξηγήσει περαιτέρω τη διαδικασία που ακολούθησε αφού συνειδητοποίησε, στην ηλικία των είκοσι ετών, ότι διεγειρόταν από άνδρες, μέχρι την πρώτη του ομοφυλοφιλική εμπειρία με άνδρα, δήλωσε αόριστα ότι αφού σταμάτησε να έχει στενή σχέση με τον Femy, δεν μπορούσε να εξερευνήσει περαιτέρω τη σεξουαλικότητά του λόγω της χώρας στην οποία ζούσε. Ομοίως δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσει τις πρωτοβουλίες που έλαβε προκειμένου να εξερευνήσει τη σεξουαλικότητά του από το 2011 έως την πρώτη του ερωτική επαφή με άνδρα το 2016. Επιπλέον, ο Αιτητής δεν ήταν σε θέση να δώσει επιπλέον πληροφορίες για τη διαδικασία που ακολούθησε και η οποία τον οδήγησε από το αίσθημα ντροπής στο να νιώθει καλά με τη σεξουαλική του ταυτότητα.
Ο λειτουργός έκρινε ότι ο Αιτητής δεν ήταν σε θέση να αναπτύξει την βαθύτερη εσωτερική διαδικασία της αυτοσυνειδητοποίησής του ως ομοφυλόφιλος. Δεν κατάφερε να παράσχει επαρκείς λεπτομέρειες σχετικά με το αν υπήρξε στιγματισμός λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού. Επί του θέματος αυτού, δήλωσε ότι μόνο η μητέρα του γνώριζε για τον σεξουαλικό του προσανατολισμό, καθώς τον είδε τυχαία με τον σύντροφό του στο σπίτι του το 2018, ενώ πρόσθεσε ότι δεν γνωρίζει αν η μητέρα του μοιράστηκε την πληροφορία με τα αδέλφια του ή όχι. Ομοίως, παρόλο που δήλωσε ότι η κοινωνία της Νιγηρίας έχει αρνητική στάση απέναντι στην ομοφυλοφιλία, καθώς θεωρείται βδελυρή, δήλωσε ότι δεν αντιμετώπισε προσωπικά κάποιο πρόβλημα από το ευρύ κοινό όσο βρισκόταν στη Νιγηρία, καθώς κανείς δεν γνώριζε το γεγονός ότι είναι ομοφυλόφιλος.
Επιπλέον, ο Αιτητής δεν ήταν σε θέση να παράσχει συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με τον νόμο που προβλέπει την ποινή για τους ομοφυλόφιλους, ενώ δήλωσε ότι δεν αντιμετώπισε κανένα πρόβλημα στον χώρο εργασίας του και στο πανεπιστήμιο. Περαιτέρω, δεν γνώριζε τί σημαίνει η συντομογραφία LGBTQI και δεν ήταν σε θέση να παράσχει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τα μέρη όπου συναντώνται ομοφυλόφιλα άτομα στη χώρα καταγωγής του, προσθέτοντας ότι δεν γνωρίζει καμία οργάνωση που να υπερασπίζεται τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων στη Νιγηρία.
Ερωτηθείς επιπλέον, σχετικά με τη βλάβη που υπέστη λόγω της σεξουαλικότητάς του στη Νιγηρία, δεν κατάφερε να παράσχει συγκεκριμένες πληροφορίες επί του θέματος. Ερωτηθείς αν αντιμετώπισε κάποιο άλλο πρόβλημα όσο βρισκόταν στη Νιγηρία, δήλωσε αόριστα ότι δεν αντιμετώπισε κανένα άλλο πρόβλημα, επειδή κανείς άλλος εκτός από τη μητέρα του και τον Oluwaseyi δεν γνώριζε ότι είναι ομοφυλόφιλος.
Κατά την εξέταση του κινδύνου και στο πλαίσιο τoυ πρώτου ισχυρισμού που έγινε αποδεκτός, ο αρμόδιος λειτουργός έκρινε πως επί τη βάσει των πληροφοριών από εξωτερικές πηγές πληροφόρησης σχετικά με την κατάσταση ασφαλείας στην Νιγηρία και λαμβάνοντας υπόψη το προσωπικό του προφίλ, κρίθηκε πωςδεν συντρέχει εύλογη πιθανότητα να υποστεί ο Αιτητής μεταχείριση που ισοδυναμεί με δίωξη ή σοβαρή βλάβη σε περίπτωση επιστροφής του στην χώρα καταγωγής του και συγκεκριμένα, στην πόλη Lagos, στην πολιτεία Lagos, της Νιγηρίας.
Προχωρώντας στη νομική ανάλυση, ο αρμόδιος λειτουργός έκρινε ότι δεν προκύπτει βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης του Αιτητή σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του στο πλαίσιο του άρθρου 3 του περί Προσφύγων Νόμου, ούτε πραγματικός κίνδυνος σοβαρής βλάβης στο πλαίσιο του άρθρου 19 (1) και (2) του ίδιου Νόμου.
Στη βάση των ανωτέρω, το αρμόδιο, εξουσιοδοτημένο από τον Υπουργό Εσωτερικών πρόσωπο, να εκτελεί καθήκοντα Προϊστάμενου, υιοθέτησε την εισήγηση και απέρριψε το αίτημα του Αιτητή.
Σύμφωνα με το άρθρο 3 του Ν.6(Ι)/2000, «πρόσφυγας αναγνωρίζεται το πρόσωπο, που λόγω βάσιμου φόβου καταδίωξης του για λόγους φυλετικούς, θρησκευτικούς, ιθαγένειας ή ιδιότητας μέλους συγκεκριμένου κοινωνικού συνόλου ή πολιτικών αντιλήψεων, είναι εκτός της χώρας της ιθαγένειας του και δεν είναι σε θέση ή λόγω του φόβου αυτού, δεν είναι πρόθυμο, να χρησιμοποιήσει την προστασία της χώρας αυτής».
Είναι καθόλα κατανοητό, ότι για να αναγνωριστεί πρόσωπο ως πρόσφυγας, θα πρέπει να αποδεικνύεται βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης, του οποίου τόσο το υποκειμενικό όσο και το αντικειμενικό στοιχείο πρέπει να εκτιμηθούν από το αρμόδιο όργανο προτού καταλήξει σε απόφαση.
Περαιτέρω το άρθρο 18(5) του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6(Ι)/2000 προνοεί ότι «εναπόκειται στον Αιτητή να τεκμηριώσει την αίτηση διεθνούς προστασίας», χωρίς να απαιτείται να προσκομίσει τυπικά αποδεικτικά στοιχεία. Ο Αιτητής έχει την ευθύνη να εκθέσει με την αίτησή του αλλά και μέσα από την ενώπιον της αρμόδιας αρχής συνέντευξη του ακόμα και ενώπιον του Δικαστηρίου, μέσω της ορθής δικονομική διαδικασίας, με στοιχειώδη σαφήνεια, τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά τα οποία του προκαλούν, κατά τρόπο αντικειμενικό, δικαιολογημένο φόβο δίωξης υφιστάμενο στη χώρα καταγωγής του. Ο Αιτητής οφείλει να επικαλεστεί με λεπτομέρεια, σαφήνεια και αληθοφάνεια συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά που στηρίζουν το υποβληθέν αίτημά του για διεθνή προστασία, το δε αρμόδιο όργανο εξετάζοντας την αίτηση του Αιτητή, οφείλει να λάβει υπόψη του κάθε σχετικό με την υπόθεση γεγονός.
Είναι πάγια νομολογημένο ότι δέουσα έρευνα κρίνεται από το Δικαστήριο ότι έγινε, όταν το αρμόδιο όργανο εξετάζει κάθε σχετικό με την υπόθεση γεγονός (βλ. Motorways Ltd v. Υπουργού Οικονομικών (1999) 3ΑΑΔ 447). Ορθή και πλήρης έρευνα θεωρείται αυτή που εκτείνεται στη διερεύνηση των ουσιωδών στοιχείων της υπόθεσης (βλ. Νικολαΐδη v. Μηνά (1994) 3ΑΑΔ 321, Ττουσούνα ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2013) 3 Α.Α.Δ. 151, Χωματένος ν. Δημοκρατίας κ.α. (2013) 3 Α.Α.Δ. 120, Α. Παπουτέ ν. Χρ. Κασάπη και Κυπριακής Δημοκρατίας, Συν. Αναθ. Έφεση 112/15 και 131/15 ημερομηνίας 13/07/2022). Η έκταση της έρευνας εξαρτάται πάντοτε από τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης (βλ. Δημοκρατία v. Ευαγγέλου κ.α. (2013) 3ΑΑΔ 414) και το αρμόδιο όργανο οφείλει να βρει τον κατάλληλο τρόπο για να εκπληρώσει την υποχρέωσή του για επαρκή έρευνα.
Προχωρώντας στην αξιολόγηση της αξιοπιστίας των ισχυρισμών του Αιτητή, το Δικαστήριο μελετώντας το σύνολο του διοικητικού φακέλου, αποδέχεται τον ισχυρισμό του Αιτητή σχετικά με τα προσωπικά του στοιχεία, τον τόπο καταγωγής και τελευταίας συνήθους διαμονής καθώς δεν προέκυψαν περί του αντιθέτου στοιχεία και σύμφωνα με την έκθεση/εισήγηση του αρμόδιου λειτουργού, οι δηλώσεις του Αιτητή επιβεβαιώθηκαν και/ή εντοπίστηκαν σε εξωτερικές πηγές. Επιπλέον η ανάλυση των Καθ' ων η αίτηση ως προς την αξιολόγηση του δεύτερου απορριφθέντα ισχυρισμού, ήτοι περί του σεξουαλικού του προσανατολισμού κρίνεται επίσης ορθή.
Κατά την εξέταση των δηλώσεων του Αιτητή αναφορικά με τον επικαλούμενο ομοφυλοφιλικό του προσανατολισμό, το Δικαστήριο διαπιστώνει σημαντικές ασυνέπειες και αδυναμίας στο αφήγημά του που επηρεάζουν αρνητικά την εσωτερική αξιοπιστία του ισχυρισμού του.
Κυρίως παρατηρώ πως η περιγραφή της διαδικασίας κατά την οποία ο Αιτητής αντιλήφθηκε τον σεξουαλικό του προσανατολισμό εμφανίζεται μονοδιάστατη και περιορίζεται σε αναφορά σε σωματική διέγερση που ένιωθε από φιλικά αγγίγματα συμφοιτητή του, χωρίς να συνοδεύεται από αναλυτική συναισθηματική ή ψυχολογική διεργασία. Η απουσία περιγραφής εσωτερικών συγκρούσεων, προβληματισμού ή σταδιακής κατανόησης της ταυτότητάς του δημιουργεί την εικόνα μιας ελλιπούς και σχηματικής αφήγησης για ζήτημα που, κατά δήλωσή του, είχε ουσιώδη επίδραση στη ζωή του.
Επιπλέον, ο Αιτητής δηλώνει απόλυτη απουσία οποιασδήποτε σωματικής ή ερωτικής εμπειρίας με άνδρα επί πέντε συναπτά έτη, παρά τη φερόμενη επίγνωση του προσανατολισμού του. Η πλήρης αυτή αποχή παρουσιάζεται χωρίς περαιτέρω επεξήγηση ή περιγραφή συναισθηματικών ή ψυχολογικών παραμέτρων, γεγονός που συμβάλλει στην αίσθηση ότι η αφήγηση δεν αποτυπώνει με σαφήνεια την προσωπική του πορεία.
Ιδιαίτερα προβληματική αντιφάση εντοπίζεται και στις δηλώσεις του σχετικά με τη σχέση του με τον Oluwaseyi. Ο Αιτητής αρχικά ισχυρίστηκε ότι η σχέση διεκόπη το 2018 λόγω παρέμβασης της μητέρας του, στη συνέχεια όμως ανέφερε ότι η σχέση συνεχίστηκε κρυφά μέχρι το 2021. Η μεταγενέστερη αυτή διόρθωση, που τροποποιεί ουσιωδώς προηγούμενο ισχυρισμό, καταδεικνύει αστάθεια στην παρουσίαση των πραγματικών περιστατικών και θίγει την εσωτερική αξιοπιστία του συνόλου της αφήγησής του.
Επιπλέον δεν παραγνωρίζω πως οι απαντήσεις του Αιτητή αναφορικά με τα συναισθήματα και τις σκέψεις του μετά τη συνειδητοποίηση του προσανατολισμού του είναι εξαιρετικά σύντομες, σχηματικές και στερούμενες λεπτομερειών, περιοριζόμενες σε γενικές αναφορές σε ντροπή ή σωματική διέγερση. Η περιορισμένη αυτή ανάλυση, σε συνδυασμό με τις ήδη διαπιστωθείσες αντιφάσεις και ασάφειες, δεν επιτρέπει την διαμόρφωση πλήρους και συνεκτικής εικόνας για την εξελικτική πορεία της σεξουαλικής του αυτοαντίληψης.
Παρά την πληγείσα εσωτερική αξιοπιστία του ισχυρισμού του Αιτητή, το Δικαστήριο προέβη σε σχετική έρευνα από την χώρα καταγωγής του Αιτητή από όπου προκύπτει πως πράγματι στη Νιγηρία ποινικοποιούνται οι ομοφυλοφιλικές συμπεριφορές, οι γάμοι μεταξύ ομοφυλόφιλων και η εγγραφή ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεων.[1], ότι μουσουλμάνοι, χριστιανοί και οι παραδοσιακοί θρησκευτικοί ηγέτες των Igbo αντιτίθενται στα δικαιώματα των ΛΟΑΤ+ ατόμων και κηρύττουν εναντίον τους, ενισχύοντας τις αρνητικές κοινωνικές αντιλήψεις.[2] Σύμφωνα με έκθεση του Freedom House που εκδόθηκε το 2025, η οποία αφορά γεγονότα του 2024, τα άτομα ΛΟΑΤ+ αντιμετωπίζουν εκτεταμένη επίσημη και κοινωνική διάκριση. Όσοι καταδικάζονται για συμμετοχή σε ομοφυλοφιλικές σχέσεις μπορούν να φυλακιστούν για διάστημα έως και 14 ετών, ενώ 12 βόρειες πολιτείες διατηρούν τη θανατική ποινή για ομοφυλοφιλικές δραστηριότητες. Τα άτομα ΛΟΑΤ+ υπόκεινται επίσης σε επιθέσεις από αστυνομικούς κατά τη σύλληψή τους, σε απόπειρες εκβιασμού και σε διακρίσεις κατά την πρόσβασή τους σε δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες.[3]
Oι ανωτέρω πληροφορίες από τη χώρα καταγωγής του Αιτητή, επιβεβαιώνουν τις δηλώσεις του αναφορικά με τη δίωξη που δέχονται τα μέλη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, ωστόσο, λόγω μη τεκμηρίωσης της εσωτερικής αξιοπιστίας του, ο συγκεκριμένος ισχυρισμός δεν δύναται να γίνει αποδεκτός.
Συνεπώς, από το ιστορικό του Αιτητή όπως αυτό φαίνεται πιο πάνω, έχοντας κατά νου τα δεδομένα που προκύπτουν από το διοικητικό φάκελο και από την ανωτέρω αξιολόγηση των ισχυρισμών του, προκύπτει ότι ο Αιτητής δε στοιχειοθέτησε κανένα απολύτως ισχυρισμό που να εμπίπτει στις προϋποθέσεις αναγνώρισης προσώπου ως πρόσφυγα.
Με βάση τα ανωτέρω και ελλείψει παρελθούσας εις βάρος του Αιτητή πράξης δίωξης, το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν ανέκυψαν ενδείξεις εκ των οποίων μπορεί να συναχθεί ότι σε περίπτωση επιστροφής του στη Νιγηρία και συγκεκριμένα στην πολιτεία Lagos, o Αιτητής θα αντιμετωπίσει πραγματική, υφιστάμενη και τρέχουσα απειλή από οιοδήποτε φορέα, κρατικό ή μη. Ως εκ τούτου ο φόβος του κρίνεται αβάσιμος και μη δικαιολογημένος.
Ο «Πρακτικός Οδηγός της ΕΑΣΟ: Αξιολόγηση των Αποδεικτικών Στοιχείων» (Μάρτιος 2015) καθορίζει πως στη βάση της συλλογής πληροφοριών θα πρέπει να προσδιορίζονται τα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά, τα οποία στη συνέχεια θα πρέπει να συνδέονται με τις απαιτήσεις του ορισμού του πρόσφυγα και αν δεν υπάρχει κατάληξη ότι μπορεί να δοθεί προσφυγικό καθεστώς, τότε το αρμόδιο όργανο θα πρέπει να εκτιμήσει εάν τα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά συνδέονται με τις απαιτήσεις του ορισμού του προσώπου που δικαιούται συμπληρωματική προστασία.
Αποτελεί κρίση μου ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 19 του Ν.6(Ι)/2000 έτσι ώστε να εκχωρηθεί στον Αιτητή καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, αφού δεν προέκυψε βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος του Αιτητή να αντιμετωπίσει κίνδυνο σοβαρής βλάβης σε περίπτωση επιστροφής του στην πολιτεία Lagos της Νιγηρίας .
Για τη διαπίστωση αυτού του πραγματικού κινδύνου θα πρέπει να υπάρχουν, όπως ρητά προνοεί το άρθρο 19(1) του Ν.6(Ι)/2000 «ουσιώδεις λόγοι». Περαιτέρω, σοβαρή βλάβη ή σοβαρή και αδικαιολόγητη βλάβη κατά το εδάφιο (2) του άρθρου 19, του Ν.6(Ι)/2000 σημαίνει κίνδυνο αντιμετώπισης θανατικής ποινής, βασανιστηρίων ή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας ή να υπάρχει σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας αμάχου, λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης (βλ. Galina Bindioul v. Αναθεωρητική Αρχή Προσφύγων, Υποθ. Αρ. 685/2012, ημερομηνίας 23/04/13 και Mushegh Grigoryan κ.α. v. Κυπριακή Δημοκρατία, Υποθ. Αρ. 851/2012, ημερομηνίας 22/9/2015, ECLI:CY:AD:2015:D619, ECLI:CY:AD:2015:D619).
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τόσο κατά τη διοικητική, όσο και κατά την παρούσα διαδικασία δεν προέκυψαν στοιχεία που να συνηγορούν στο ότι σε περίπτωση επιστροφής του, ο Αιτητής θα αντιμετωπίσει κίνδυνο θανατικής ποινής, βασανιστηρίων ή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας σύμφωνα με τις πρόνοιες των άρθρων 19 (2) (α) και (β) του περί Προσφύγων Νόμου.
Σε σχέση δε με το άρθρο 19(2)(γ) του ανωτέρω Νόμου, ως προς τους παράγοντες που δύνανται να ληφθούν υπόψιν προς την αξιολόγηση του συστατικού στοιχείου της αδιάκριτης βίας, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: το ΔΕΕ) επεσήμανε σε πρόσφατη απόφασή του ότι συνιστούν «[.]μεταξύ άλλων, η ένταση των ενόπλων συγκρούσεων, το επίπεδο οργάνωσης των εμπλεκομένων ενόπλων δυνάμεων και η διάρκεια της σύρραξης ως στοιχεία λαμβανομένα υπόψη κατά την εκτίμηση του πραγματικού κινδύνου σοβαρής βλάβης, κατά την έννοια του άρθρου 15, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2011/95 (πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2014, Diakité, C‑285/12, EU:C:2014:39, σκέψη 35), καθώς και άλλα στοιχεία όπως η γεωγραφική έκταση της κατάστασης αδιάκριτης άσκησης βίας, ο πραγματικός προορισμός του αιτούντος σε περίπτωση επιστροφής στην οικεία χώρα ή περιοχή και οι τυχόν εκ προθέσεως επιθέσεις κατά αμάχων εκ μέρους των εμπόλεμων μερών» (ΔΕΕ, C-901/19, ημερομηνίας 10.6.2021, CF, DN κατά Bundesrepublic Deutschland, σκέψη 43).
Περαιτέρω, ως προς τον προσδιορισμό του επιπέδου της ασκούμενης αδιάκριτης βίας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: το ΕΔΔΑ) στην απόφασή του Sufi and Elmi (ΕΔΔΑ, απόφαση επί των προσφυγών 8319/07 και 11449/07, ημερομηνίας 28.11.2011) αξιολόγησε, διευκρινίζοντας ότι δεν κατονομάζονται εξαντλητικά, τη χρήση μεθόδων και τακτικών πολέμου εκ μέρους των εμπόλεμων πλευρών, οι οποίες αυξάνουν τον κίνδυνο αμάχων θυμάτων ή ευθέως στοχοποιούν αμάχους, εάν η χρήση αυτών είναι διαδεδομένη μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών, και, τελικά, τον αριθμό των αμάχων που έχουν θανατωθεί, τραυματιστεί και εκτοπιστεί ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης.
Επιπλέον, όπως διευκρίνισε το ΔΕΕ, «ο όρος «προσωπική» πρέπει να νοείται ως χαρακτηρίζων βλάβη προξενούμενη σε αμάχους, ανεξαρτήτως της ταυτότητάς τους, όταν ο βαθμός της αδιακρίτως ασκούμενης βίας που χαρακτηρίζει την υπό εξέλιξη ένοπλη σύρραξη και λαμβάνεται υπόψη από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, οι οποίες επιλαμβάνονται των αιτήσεων περί επικουρικής προστασίας ή από τα δικαστήρια κράτους μέλους ενώπιον των οποίων προσβάλλεται απόφαση περί απορρίψεως τέτοιας αιτήσεως είναι τόσο υψηλός, ώστε υπάρχουν ουσιώδεις λόγοι να εκτιμάται ότι ο άμαχος ο οποίος θα επιστρέψει στην οικεία χώρα ή, ενδεχομένως, περιοχή, θα αντιμετωπίσει, λόγω της παρουσίας του και μόνον στο έδαφος αυτής της χώρας ή της περιοχής, πραγματικό κίνδυνο να εκτεθεί σε σοβαρή απειλή κατά το άρθρο 15, στοιχείο γ΄, της οδηγίας» (Βλ. Απόφαση στην υπόθεση C-465/07, Meki Elgafaji, Noor Elgafaji κ. Staatssecretaris van Justitie, ημερ.17.2.2009). Ιδίως ως προς την εφαρμογή της αναπροσαρμοζόμενης κλίμακας, το ΔΕΕ στην ως άνω απόφαση διευκρίνισε ότι «όσο περισσότερο ο αιτών είναι σε θέση να αποδείξει ότι θίγεται ειδικώς λόγω των χαρακτηριστικών της καταστάσεώς του, τόσο μικρότερος θα είναι ο βαθμός της αδιακρίτως ασκούμενης βίας που απαιτείται προκειμένου ο αιτών να τύχει της επικουρικής προστασίας».
Εν προκειμένω, ως προς τον κίνδυνο που ενδέχεται να αντιμετωπίσει ο Αιτητής λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης, το Δικαστήριο προχώρησε σε επικαιροποιημένη έρευνα και ανέτρεξε σε πρόσφατες και έγκυρες πληροφορίες από εξωτερικές πηγές αναφορικά με την τρέχουσα κατάσταση ασφαλείας στην πολιτεία Lagos, ήτοι τόπο καταγωγής και συνήθους διαμονής του Αιτητή.
Σύμφωνα με το RULAC, μια πρωτοβουλία της Ακαδημίας της Γενεύης για την καταγραφή των ενόπλων συγκρούσεων σε διεθνές επίπεδο, η Νιγηρία εμπλέκεται σε δύο παράλληλες μη διεθνείς ένοπλες συγκρούσεις κατά των μη κρατικών ένοπλων ομάδων Boko Haram και του Ισλαμικού Κράτους στην επαρχία της Δυτικής Αφρικής (ISWAP). Επιπλέον, υπάρχει μια μη-διεθνής ένοπλη σύρραξη μεταξύ των ISWAP και Boko Haram. Από το 2014, η Πολυεθνική Κοινή Ομάδα Εργασίας -η οποία περιλαμβάνει στρατεύματα από το Καμερούν, το Τσαντ, το Νίγηρα, το Μπενίν και τη Νιγηρία- έχει παρέμβει στη σύγκρουση προς υποστήριξη της νιγηριανής κυβέρνησης, αφήνοντας έτσι αμετάβλητο τον χαρακτηρισμό της κατάστασης ως μη διεθνούς.[4]
Ιδιαίτερα όσον αφορά την πολιτεία Lagos, ως προκύπτει από εξωτερικές πηγές πληροφόρησης, μυστικιστικές αδελφότητες ήταν παρούσες και δραστήριες στις νοτιοδυτικές περιοχές, ιδιαίτερα στις πολιτείες Lagos και Ogun, με δύο από τις κύριες ομάδες να είναι οι αδελφότητες Aiye και Eiye.[5] Η νοτιοδυτική περιοχή αντιμετωπίζει διάφορες προκλήσεις ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης των δολοφονιών, των απαγωγών και άλλων εγκλημάτων,[6] με μία πηγή να περιγράφει την κατάσταση ασφαλείας ως «...επιδεινωμένη σε τρομοκρατία».[7] Οι πολιτείες Lagos και Ogun ήταν δύο από τις τρεις - με την τρίτη να είναι η Rivers στη νοτιοανατολική περιοχή - που το 2023 επηρεάστηκαν κυρίως από συγκρούσεις μεταξύ λατρευτικών ομάδων και παρουσίασαν σταθερά τον υψηλότερο αριθμό θανάτων από συγκρούσεις μεταξύ αντίπαλων λατρευτικών ομάδων.[8] Στην πολιτεία του Lagos περιστατικά που αφορούσαν λατρευτικές ομάδας αναφέρθηκαν στις τοπικές κυβερνητικές περιοχές (LGAs) Ajeromi-Ifelodun, Mushin, Ojo, Oshodi-Isolo και Shomolu, ενώ στην πολιτεία του Ogun αναφέρθηκαν στις περιοχές Obafemi-Owode, Shagamu,Ijebu-Ode, καθώς και στις Abeokuta North και South LGAs.[9]
Για λόγους πληρότητας της έρευνας θα παρατεθούν ποσοτικά δεδομένα αναφορικά με την κατάσταση ασφαλείας στην πολιτεία Lagos, στην οποία υπάγεται η πόλη Lagos της Νιγηρίας. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων ACLED κατά το τελευταίο έτος (με ημερομηνία τελευταίας ενημέρωσης την 08/10/2025) καταγράφηκαν 149 περιστατικά ασφαλείας (που περιλαμβάνουν περιστατικά πολιτικής βίας, εξεγέρσεων, τρομοκρατικής ενέργειας, καταπίεση) τα οποία είχαν ως συνέπεια 75 ανθρώπινες απώλειες.[10] Σημειώνεται ότι ο πληθυσμός της πολιτείας του Lagos ανέρχεται στα 13.491.800 (βάσει επίσημης εκτίμησης για το 2022).[11]
Κατά συνέπεια, η πολιτεία Lagos της Νιγηρία, περιοχή συνήθους διαμονής του, δεν φαίνεται να πλήττεται σε τέτοιο βαθμό από συγκρούσεις και περιστατικά βίας, τα οποία να ανάγονται σε τόσο υψηλό επίπεδο, ώστε να θεωρούνται ότι πληρούν το όριο του άρθρου 15(γ) της Οδηγίας, ως αυτό ερμηνεύθηκε από το ΔΕΕ . Λαμβάνοντας υπόψιν και τις προσωπικές περιστάσεις του Αιτητή, ήτοι ενήλικο υγιή άνδρα, απόφοιτος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και χωρίς στοιχεία ευαλωτότητας, θεωρώ ότι δεν εγείρονται ουσιώδεις λόγοι να πιστεύεται ότι αυτός θα διατρέξει κίνδυνο να υποστεί σοβαρές βλάβες σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του και συγκεκριμένα στην πολιτεία Lagos.
Ενόψει των ανωτέρω, κρίνω, υπό τις περιστάσεις, ότι ο Αιτητής δεν κατάφερε να τεκμηριώσει σε κανένα στάδιο της διαδικασίας τη βασιμότητα του αιτήματός του για αναγνώριση της ιδιότητας του πρόσφυγα, δυνάμει του περί Προσφύγων Νόμου και της Σύμβασης της Γενεύης, ούτε για την παραχώρηση της συμπληρωματικής προστασίας που προβλέπεται στο άρθρο 19 του Νόμου.
Αντίθετα στους ισχυρισμούς της συνηγόρου του Αιτητή τους οποίους απορρίπτω, η προσβαλλόμενη απόφαση λήφθηκε στο πλαίσιο άσκησης της διακριτικής ευχέρειας του αρμόδιου διοικητικού οργάνου, το οποίο συνεκτίμησε όλα τα πραγματικά στοιχεία, έχοντας τεθεί στον Αιτητή ανοικτού και κλειστού τύπου ερωτήσεις ώστε να διερευνηθεί πλήρως το αίτημά του, η δε εκδοθείσα τελική απόφαση κρίνεται πλήρως αιτιολογημένη.
Δεν έχει καταδειχθεί οτιδήποτε το μεμπτό, ούτως ώστε να δικαιολογείται επέμβαση του παρόντος Δικαστηρίου. Η προσβαλλόμενη απόφαση είναι αποτέλεσμα δέουσας έρευνας και επαρκώς αιτιολογημένη.
Με βάση όλα τα πιο πάνω, η προσφυγή αποτυγχάνει και απορρίπτεται με €1000 υπέρ των Καθ' ων η αίτηση και εναντίον του Αιτητή. Η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται.
Α.Α. AΓΡΟΤΗ, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.
[1] HRW - Human Rights Watch, 'World Report 2025 - Nigeria' (16 January 2025) διαθέσιμο σε https://www.hrw.org/world-report/2025/country-chapters/nigeria (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 07/10/2025)
[2] Ibid
[3] Freedom House, 'Freedom in the World 2025 - Nigeria' (2025) διαθέσιμο σε https://freedomhouse.org/country/nigeria/freedom-world/2025 [Ημερομηνία πρόσβασης 23/10/2025]
[4] RULAC, 'Non - international Armed Conflicts in Nigeria', 2023, διαθέσιμο στο: Non-International Armed Conflicts in Nigeria | Rulac (ημερoμηνία τελευταίας πρόσβασης στις 02/07/2025)
[5] Nigeria Watch, Annual Report 2023, 2023,διαθέσιμο στη διεύθυνση: Annual report 2023, σελ. 8 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης στις 07/10/2025)
[6] Guardian (The) Nigeria, Interrogating Southwest's continuous battle with insecurity four years after Amotekun's birth, 10 March 2024, διαθέσιμο στη διεύθυνση: Interrogating Southwest's continuous battle with insecurity four y — Sunday Magazine — The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης στις 07/10/2025)
[7] Tribune Online, Killings, kidnapping slipping into terrorism in South-West —Ebiseni, Afenifere Secretary-General, 4 February 2024, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://tribuneonlineng.com/killings-kidnapping-slipping-into-terrorism-in-south-west-ebiseni-afenifere-secretary-general/ (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης στις 07/10/2025)
[8] Nigeria Watch, Annual Report 2023, 2023, διαθέσιμο στη διεύθυνση: Annual report 2023, σελ. 8 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης στις 07/10/2025)
[9] Nigeria Watch, Annual Report 2023, διαθέσιμο στη διεύθυνση: Annual report 2023, σελ. 8 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης στις 07/10/2025)
[10] Πλατφόρμα ACLED Explorer, η οποία από 30/07/2025 είναι προσβάσιμη κατόπιν εγγραφής, με χρήση των εξής φίλτρων αναζήτησης: Country: Nigeria, Lagos State / Fatalities, Past Year, διαθέσιμη σε https://acleddata.com/platform/explorer (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 08/10/2025)
[11] CITY POPULATION, Africa - Nigeria: States & Agglomerations - States: Lagos (Federal State) [Table], 23/08/2022, https://www.citypopulation.de/en/nigeria/cities/agglos/ (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 08/10/2025)
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο