ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Υπόθ. Αρ.: 429/23

 26 Μαρτίου, 2026

[Μ. ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ, ΔΔΔΔΠ.]

Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος

Μεταξύ:

1.  H.A.F

2.  F.L.A.F., ανήλικη δια της μητέρας της Αιτήτριας 1

Αιτήτριες

-και-

 

Κυπριακή Δημοκρατία, μέσω Υπηρεσίας Ασύλου

Καθ' ων η Αίτηση

 

Ε. Χαραλάμπους (κα), Δικηγόρος για τις Αιτήτριες

Λ. Βελίκοβα (κα), Δικηγόρος  για τους Καθ' ων η Αίτηση.

 

ΑΠΟΦΑΣΗ

 

Μ. ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ, Δ.Δ.Δ.Δ.Π:  Η Αιτήτρια 1 μαζί με το ανήλικο τέκνο της (Αιτήτρια 2) με την παρούσα προσφυγή προσβάλλουν την απόφαση των Καθ’ ων η Αίτηση ημερομηνίας 22/12/22,  σύμφωνα με την οποία απορρίφθηκε η αίτηση τους για παραχώρηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας ως άκυρη και παράνομη, και αιτούνται απόφαση του Δικαστηρίου με την οποία να αναγνωρίζονται ως πρόσφυγες δυνάμει του άρθρου 1Α της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 και του άρθρου 3(1) του περί Προσφύγων Νόμου.

 

Τα ουσιώδη γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, έχουν εκτεθεί στην Ένσταση των Καθ' ων η Αίτηση και υποστηρίζονται από τα στοιχεία του διοικητικού φακέλου ως εξής:

 

Η Αιτήτρια 1 (από τούδε και στο εξής αναφερόμενη και ως Αιτήτρια) και το ανήλικο τέκνο της, Αιτήτρια 2 είναι υπήκοοι Σιέρα Λεόνε και η Αιτήτρια 1 εισήλθε μέσω κατεχομένων στις ελεγχόμενες από την Κυπριακή Δημοκρατία περιοχές και στις 23/12/2019 υπέβαλε αίτηση για διεθνή προστασία.

 

Στις 31/10/2022 και στις 16/11/2022 πραγματοποιήθηκε συνέντευξη της Αιτήτριας 1 από αρμόδιο Λειτουργό της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για το Άσυλο (από τούδε και στο εξής «ο αρμόδιος λειτουργός»), προς εξέταση του αιτήματος τους για διεθνή προστασία με τη συνδρομή δωρεάν διερμηνείας. Μετά την συνέντευξη, ο αρμόδιος λειτουργός ετοίμασε Έκθεση-Εισήγηση με ημερομηνία 05/12/2022 προς τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου. Στις 22/12/2022, εξουσιοδοτημένος από τον Υπουργό Εσωτερικών ως ο Νόμος ορίζει,  λειτουργός της Υπηρεσίας Ασύλου, ενέκρινε για λογαριασμό του Προϊσταμένου την ανωτέρω εισήγηση και απέρριψε την αίτηση για διεθνή προστασία.

 

Στις 20/01/2023 ετοιμάστηκε επιστολή ενημέρωσης της Αιτήτριας 1 για την απόφαση του Προϊστάμενου της Υπηρεσίας Ασύλου, η οποία, στις 24/01/2023, της επιδόθηκε δια χειρός.

 

Στις 08/02/2023, καταχωρήθηκε από την Αιτήτρια 1 για την ίδια και εξ ονόματος του τέκνου της Αιτήτρια 2  η υπό κρίση προσφυγή.

 

Νομικοί Ισχυρισμοί

 

Η Αιτήτρια δια της γραπτής αγόρευσης της ευπαίδευτης συνηγόρου του, προώθησε διάφορους λόγους ακύρωσης επί της προσφυγής προς υποστήριξη του αιτήματος για ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης.

 

Ειδικότερα, παρατίθεται μέσω της γραπτής τους αγόρευσης το ειδικό πλαίσιο που διέπει την εξέταση αιτημάτων που αφορούν τον ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων. Ισχυρίζονται ότι οι Καθ’ων η αίτηση προέβησαν σε εσφαλμένη αξιολόγηση του κινδύνου, καθότι αξιολόγησαν αυτοτελώς έκαστο αποδεκτό ουσιώδες πραγματικό περιστατικό ενώ αυτά τα πραγματικά περιστατικά θα έπρεπε να τύχουν σωρευτικής αξιολόγησης. Ως προς τις νομικές προϋποθέσεις υπαγωγής τους στο καθεστώς του πρόσφυγα, υποστηρίζουν ότι η Αιτήτρια 1 ανήκει στην ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα των μόνων γυναικών χωρίς μόρφωση και χωρίς υποστηρικτικό δίκτυο στη χώρα καταγωγής της, ενώ η Αιτήτρια 2 ανήκει στην ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα των προσώπων που κινδυνεύουν να υποστούν ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων (Α.Γ.Γ.Ο.), με φορείς δίωξης τόσο το κράτος όσο και μη κρατικούς δρώντες.

 

Πιο συγκεκριμένα για την Αιτήτρια 2 υποστηρίζεται ότι ακόμη και εάν δεν υποβληθεί στην πρακτική της κλειτοριδεκτομής κατά την διαμονή τους στην χώρα καταγωγής τους, αυτή η ιδιότητα από μόνη της είναι ικανή να την υποβάλλει σε διακριτική μεταχείριση, η οποία ισοδυναμεί με δίωξη κατά την έννοια του Περί Προσφύγων Νόμου. Προς υποστήριξη των ισχυρισμών τους, παραθέτουν πληροφορίες από εξωτερικές πηγές πληροφόρησης από την χώρα καταγωγής τους, από τις οποίες, ως δηλώνουν, προκύπτει ότι δεν υπάρχει νομοθεσία που να ποινικοποιεί την κλειτοριδεκτομή στη Σιέρα Λεόνε, οι παραδόσεις στην χώρα επιβάλλουν την ανωτέρω πρακτική, οι αρχές της χώρας δεν είναι σε θέση ή/και δεν επιθυμούν να προστατεύσουν τις γυναίκες και κορίτσια που υποβάλλονται σε αυτήν την πρακτική και τέλος όσες αρνούνται να υποβληθούν στην ανωτέρω πρακτική δέχονται διακριτική μεταχείριση η οποία ισοδυναμεί με δίωξη. Τέλος, κάνει αναφορά σε νομολογία του παρόντος δικαστηρίου στην οποία κρίνεται ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια στη Σιέρα Λεόνε αποτελούν ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα στο πλαίσιο του Περί Προσφύγων Νόμου και ότι υφίστανται δίωξη λόγω αυτού.

 

Από την πλευρά τους οι Καθ’ων η αίτηση υποστηρίζουν ότι οι ισχυρισμοί που προβάλλονται από την Αιτήτρια μέσω του δικογράφου της προσφυγής της δεν αναπτύσσονται επαρκώς στη γραπτή της αγόρευση, παρά επαναλαμβάνει νομικούς ισχυρισμούς χωρίς υπαγωγή αυτών στα πραγματικά και νομικά περιστατικά της υπόθεσης της. Επίσης, προωθούν ότι  η Αιτήτρια δεν κατάφερε να ανατρέψει το τεκμήριο νομιμότητας και κανονικότητας που διέπει τις διοικητικές πράξεις.  Υποστηρίζουν πως η Αιτήτρια δεν κατάφερε να αποδείξει βάσιμο φόβο δίωξης για έναν από τους περιοριστικά αναφερόμενους λόγους δίωξης ως προβλέπονται από το άρθρο 3(1) του Περί Προσφύγων Νόμου. Είναι η θέση τους ότι η Αιτήτρια 2 δεν θα διατρέξει κίνδυνο ακρωτηριασμού κατά την επιστροφή τους στην χώρα καταγωγής του καθότι η Αιτήτρια 1 και μητέρα της είναι Χριστιανή στο θρήσκευμα, σχετικά υψηλού μορφωτικού επιπέδου και αντίθετη προς την ανωτέρω πρακτική. Ως εκ τούτου την τελική απόφαση για την υποβολή της Αιτήτριας 2 σε ακρωτηριασμό θα την λάβει η μητέρα της Αιτήτρια 1 παρά τις κοινωνικές πιέσεις περί τέλεσης αυτής που επικρατούν στην χώρα τους. Ως ισχυριζόμενο φορέα δίωξης υποδεικνύουν το θείο της, ενώ αναφέρουν ότι η Αιτήτρια 1 σε κανένα σημείο της διαδικασίας δήλωσε ότι αποτάθηκε στις αρχές για προστασία.  

 

Επικουρικώς δε υποβάλλουν, ότι η επίδικη απόφαση έχει ληφθεί ορθά και νόμιμα, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του Συντάγματος, των Νόμων και Κανονισμών, μετά από δέουσα έρευνα και ορθή ενάσκηση των εξουσιών που δίνει ο Νόμος στους Καθ' ων η αίτηση και αφού λήφθηκαν υπόψη όλα τα σχετικά στοιχεία, γεγονότα και περιστατικά της υπόθεσης, σύμφωνα με τις γενικές αρχές διοικητικού δικαίου και είναι δε επαρκώς και δεόντως αιτιολογημένη.

 

Κατά τις διευκρινήσεις ενώπιον του Δικαστηρίου στις 24/09/2025, οι συνήγοροι των μερών υιοθέτησαν τους εκατέρωθεν ισχυρισμούς τους.  Η δε συνήγορος των Αιτητριών τόνισε ότι η Αιτήτρια 2 είναι η ανήλικη θυγατέρα της Αιτήτριας 1, η οποία κινδυνεύει με ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων, πρακτική η οποία εφαρμόστηκε σε όλες τις γυναίκες της οικογένειας και γενικά η οποία εφαρμόζεται στη Σιέρα Λεόνε.  Επίσης παρέπεμψε στο γεγονός ότι οι εν λόγω ισχυρισμοί έγιναν αποδεκτοί από την Υπηρεσία Ασύλου, γεγονός που ενδυναμώνει το αίτημα των Αιτητριών και το οποίο διαφοροποιεί την υπόθεση από άλλες υποθέσεις στις οποίες το εν λόγω στοιχείο αποτέλεσε μόνο μέρος της αξιολόγησης του προφίλ Αιτητριών και όχι αυτοτελή αποδεκτό ισχυρισμό ως προς τον πυρήνα του αιτήματος για διεθνή προστασία. 

 

Η συνήγορος των Καθ’ων η Αίτηση ισχυρίστηκε ότι η έρευνα του αρμόδιου λειτουργού των Καθ΄ων η Αίτηση ήταν πλήρης και ότι οι Αιτήτριες, ούσες Χριστιανές, δεν υπόκεινται στην πρακτική του Ακρωτηριασμού Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων (ΑΓΓΟ - FGM).  Ανέφερε δε ότι στην περιοχή Freetown όπου αναμένεται να επιστρέψουν οι Αιτήτριες, το ποσοστό των γυναικών που υποβάλλονται σε ΑΓΓΟ δεν είναι τόσο υψηλό όσο στις υπόλοιπες αγροτικές περιοχές. 

 

 

 

Έχοντας εξετάσει τα επιχειρήματα των διαδίκων στην παρούσα υπόθεση, κρίνω σκόπιμη την παράθεση αρχικά των ισχυρισμών της Αιτήτριας 1 ως αυτοί προβλήθηκαν καθ' όλη τη διαδικασία εξέτασης του αιτήματός της και οι οποίοι συμπεριλαμβάνονται στο περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου.  Στους δε ισχυρισμούς αυτούς της Αιτήτριας στηρίζεται και το αίτημα της ανήλικης θυγατέρας της, Αιτήτριας 2, η οποία, ούσα ανήλικη και μη έχοντας την ωριμότητα ή τις εμπειρίες στη χώρα της για να μπορέσει να εκφραστεί, εκπροσωπείται από την μητέρα και κηδεμόνα της στην διαδικασία αυτή (βλ. άρθρο 11(6) του περί Προσφύγων Νόμου).

 

Κατά το στάδιο υποβολής της αίτησης διεθνούς προστασίας η Αιτήτρια 1 κλήθηκε να καταγράψει τους λόγους για τους οποίους εγκατέλειψε την χώρα καταγωγής της και τους λόγους για τους οποίους δεν επιθυμεί να επιστρέψει σε αυτήν. Ειδικότερα, δήλωσε ότι εγκατέλειψε τη χώρα της καθώς, μετά τον θάνατο των γονέων της, αναγκάστηκε να διαμείνει με το θείο και τη θεία της. Η διαβίωσή της μαζί τους ήταν πολύ δύσκολη και για τον λόγο αυτό αναγκάστηκε να φύγει από την χώρα καταγωγής της.

 

Κατά την συνέντευξη της ενώπιον της Υπηρεσίας Ασύλου δήλωσε, ως προς το προσωπικό της προφίλ, ότι είναι υπήκοος Σιέρα Λεόνε, γεννηθείσα στο χωριό Kanga όπου διέμεινε μέχρι την ολοκλήρωση της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης της. Στην συνέχεια η μητέρα της την έστειλε στην θεία της στο Mokangi προκειμένου να φοιτήσει στο γυμνάσιο όπου έμεινε για δύο έτη και όταν προήχθη στο Junior Secondary School μετέβη στη Freetown όπου διέμενε με την θεία της και τον θείο της από την πατρική πλευρά.  Δήλωσε ότι ο θείος της διέκοψε την επικοινωνία μαζί της το διάστημα 2019–2020, όταν πληροφορήθηκε την εγκυμοσύνη της, λέγοντάς της ότι το τέκνο της αποτελεί δική της ευθύνη. Ως προς τον πατέρα του τέκνου της, δήλωσε ότι τον γνώρισε στο αεροδρόμιο Ercan στις κατεχόμενες περιοχές. Διέμεινε μαζί του για περίπου δύο μήνες και όταν αυτός έμαθε για την εγκυμοσύνη της, την έδιωξε από το σπίτι και σταμάτησε την επικοινωνία του μαζί της. Δεν γνωρίζει επιπρόσθετες πληροφορίες σχετικά με τον πατέρα του τέκνου της παρά μόνο ότι ήταν ομοεθνής της. Δήλωσε πως έχασε τους γονείς της και την αδελφή της το 2014. Δήλωσε Χριστιανή στο θρήσκευμα με γονείς Μουσουλμάνους στο θρήσκευμα, και ότι ανήκει στην εθνοτική ομάδα των Mende.

 

Σε σχέση με τους λόγους για τους οποίους εγκατέλειψε την χώρα καταγωγής της δήλωσε ότι η γιαγιά της ανήκει στη μυστική κοινότητα Poro και Βοndo και ηγείτο της Bondo κοινότητας. Κατόπιν του θανάτου της γιαγιάς της, περίπου το 2006, στην αρχηγεία της κοινότητας τη διαδέχτηκε μία θεία της Αιτήτριας 1, η μεγαλύτερη αδελφή τη μητέρας της.  Η μητέρα της επιθυμούσε να αποφύγει την υποβολή της Αιτήτριας 1 στην πρακτική του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων και, για τον λόγο αυτό, την έστειλε να διαμείνει με τη θεία της στη Mokanji, η οποία επίσης αντιτασσόταν στην εν λόγω πρακτική. Κατά το διάστημα της διαμονής της εκεί, η θεία της δεχόταν πιέσεις να φέρει την Αιτήτρια 1 στο χωριό προκειμένου να μυηθεί στην κοινότητα. Λόγω αυτών των πιέσεων, η θεία της την έστειλε να ζήσει με μία άλλη θεία και θείο της στην Freetown. Η Αιτήτρια δήλωσε ότι το 2014 απεβίωσαν οι γονείς της, και το 2015 ο θείος της από την πατρική πλευρά, ο οποίος, με το πρόσχημα της συμπλήρωσης ενός έτους από τον θάνατο των γονέων της, την πίεσε να πάνε στο χωριό.

 

Μετά την τελετή, τη νύχτα, την ξύπνησαν βίαια, της έκλεισαν τα μάτια και την οδήγησαν 4στο δάσος, όπου άκουγε μόνο τύμπανα και τραγούδια. Την κράτησαν σε ένα μικρό σπίτι και το πρωί την έδεσαν ξανά. Περιέγραψε ότι την έγδυσαν, της έδεσαν τα χέρια και την υπέβαλαν σε ακρωτηριασμό, ενώ φώναζε χωρίς βοήθεια. Όταν συνήλθε, γυναίκες τής εξήγησαν ότι είχε μυηθεί στην κοινότητα και ότι η θεία της- αυτή που είχε πάρει τη θέση της γιαγιάς της- ήταν στο Bondo house επειδή δεν μπορούσε να αντέξει τη μύηση της. Εν συνεχεία περιέγραψε το διάστημα που ακολούθησε τη μύησή της στην κοινότητα Bondo, κατά το οποίο παρέμεινε στη θαμνώδη περιοχή επί δύο εβδομάδες μαζί με την αρχηγό της κοινότητας και τη Digba. Δεν γνωρίζει άλλα πρόσωπα της κοινότητας Bondo.  Μετά την μύηση της, η Αιτήτρια  1,  πήγε να διαμείνει με τον θείο της στην Freetown, ο οποίος, ως αναφέρει, της συμπεριφερόταν σαν σκλάβα, την έβαζε να κάνει όλες τις δουλειές του σπιτιού και της αποστερούσε τροφή. Επίσης, της πρότεινε να παντρευτεί με έναν μεγαλύτεροσε ηλικία άνδρα ο οποίος ήταν ιμάμης, πρόταση που απέρριψε.  Με την παρέμβαση του θείου της εξέδωσε διαβατήριο με την υπόσχεση ότι θα έρθει στη Δημοκρατία για να σπουδάσει. Ερχόμενη στη Δημοκρατία, η Αιτήτρια 1 διαπίστωσε ότι εξαπατήθηκε από τον θείο της και ότι ο σκοπός του ήταν να την ξεφορτωθεί και να τη βγάλει από τη ζωή του.  

 

Περαιτέρω, τέθηκαν ερωτήσεις στην Αιτήτρια σχετικά με το ρόλο της γιαγιάς της στην κοινότητα Bondo. Η Αιτήτρια αποκρίθηκε ότι η γιαγιά της ήταν η πνευματική αρχηγός και ότι όλες οι πνευματικής φύσεως δραστηριότητες της κοινότητας περνούσαν από την ίδια. Διευκρίνισε ότι η γιαγιά της δεν πραγματοποιούσε τον ακρωτηριασμό, καθώς υπεύθυνες γι’ αυτό ήταν οι Sowei και οι Digba, και ότι αρχηγός της Poro society ήταν άνδρας και όχι η γιαγιά της, ενώ και κάποιες γυναίκες είχαν μυηθεί στην Poro Society. Δήλωσε ότι, σύμφωνα με την παράδοση, όταν η αρχηγός πεθαίνει, τα θηλυκά εγγόνια ή τέκνα οφείλουν να την διαδεχθούν μέσα σε σαράντα ημέρες, με το μεγαλύτερο σε ηλικία κορίτσι να αναλαμβάνει την αρχηγία. Η ίδια και οι αδελφή της  ήταν οι μεγαλύτερες από όλα τα εγγόνια της οικογένειάς τους. Τέλος, ανέφερε ότι τις παραπάνω πληροφορίες τις έμαθε κατά τη διάρκεια της δικής της μύησης.

 

Η Αιτήτρια δήλωσε ότι, σε περίπτωση επιστροφής της στη Σιέρα Λεόνε, η κόρη της θα κινδυνεύσει να εξαναγκαστεί σε μύηση στην κοινότητα Bondo και να υποβληθεί σε ακρωτηριασμό. Επεξήγησε ότι δεν έχει άλλη επιλογή διαμονής πέρα από το χωριό της, και ότι εκεί δεν θα μπορέσει να προστατεύσει την κόρη της, την οποία μπορεί να αρπάξουν διά της βίας ή λόγω των πιέσεων που θα δεχθεί από την κοινότητα να εξαναγκαστεί  να υποκύψει.  Δήλωσε ότι δεν θα μπορούσε να ζήσει στο Mokanji μαζί με τη θεία της που αντιτίθεται σε αυτή την πρακτική, καθώς στην συγκεκριμένη περιοχή επικρατούν τα ίδια έθιμα, και  η θεία της ως γυναίκα δεν θα έχει τη κοινωνική δύναμη να προστατεύσει το τέκνο της. Προσέθεσε ότι σε περίπτωση θανάτου της θείας της — της διαδόχου της γιαγιάς της στην ηγεσία της κοινότητας — θα καταδιωχθεί για να αναλάβει τη θέση της, δεδομένου ότι έχει ήδη μυηθεί και γνωρίζει τα μυστικά της Poro Society. Επεξήγησε ότι από την μύηση της στην ανωτέρω κοινότητα το 2015 έως και την έξοδο της από την χώρα δεν δέχθηκε κάποια ενόχληση από μέλη της ανωτέρω κοινότητας ή της οικογένειας της.

 

Ερωτηθείσα εάν θα μπορούσε να διαμείνει με την κόρη της στην Freetown, αποκρίθηκε ότι δεν θα μπορέσει να διαμείνει εκεί επειδή ο θείος της δεν θέλει να έχει επαφές μαζί τους, την είχε πιέσει να παντρευτεί κάποιον άγνωστο σε εκείνη άντρα και της είχε προκαλέσει μεγάλο πόνο, ως υπεύθυνος της μύησης της. Προσέθεσε ότι, λόγω όσων έχει ήδη υποστεί εξαιτίας του, δεν γνωρίζει τις προθέσεις του και δεν είναι βέβαιη εάν θα επιχειρήσει να βλάψει την ίδια ή το παιδί της, σε περίπτωση που τους συναντήσει.

 

Ανέφερε, επίσης, ότι δεν μπορεί να απευθυνθεί στις αρχές για προστασία, σε περίπτωση που  μέλη της κοινότητας ή συγγενείς επιχειρήσουν να της πάρουν το τέκνο δια της βίας, καθώς η απονομή της δικαιοσύνης στη χώρα της είναι ελλιπής και οι αστυνομικοί αποτελούν μέρος των ίδιων κοινοτήτων.  Ερωτηθείσα γιατί πιστεύει ότι, εάν επιστρέψει στη Σιέρα Λεόνε και διαμείνει με τη θεία της στο Mokanji, θα διατρέξει κίνδυνο, απάντησε ότι, κατά τη μύησή της, θεωρούσαν ότι θα αναλάμβανε τη θέση της θείας της και έτσι, της αποκάλυψαν τα μυστικά τους. Τόνισε ότι θα την καταδιώξουν και θα προβούν σε κάθε ενέργεια προκειμένου να την εξαναγκάσουν να αναλάβει τη θέσης της καθώς γνωρίζει όλα τα μυστικά τους.

 

Ο αρμόδιος λειτουργός εντόπισε στην έκθεση - εισήγησή του τρία (3) ουσιώδη πραγματικά περιστατικά, τα οποία προκύπτουν από τις δηλώσεις της Αιτήτριας:

 

1.   Ταυτότητα, προφίλ και χώρα καταγωγής.

2.    Το 2015, η Αιτήτρια 1 μυήθηκε στην μυστική κοινότητα Bondo και υποβλήθηκε σε ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών της οργάνων (Α.Γ.Γ.Ο.).

3.   Από το 2015 μέχρι και το χρονικό σημείο που εγκατέλειψε την χώρα καταγωγής της, ο θείος της την υπέβαλε σε καταναγκαστική οικιακή εργασία και την πρότεινε για γάμο με έναν γηραιό άνδρα.

 

Ο πρώτος ουσιώδης ισχυρισμός της Αιτήτριας έγινε δεκτός κατόπιν αξιολόγησης της εσωτερικής και εξωτερικής αξιοπιστίας των ισχυρισμών της Αιτήτριας σε σχέση με τα προσωπικά της στοιχεία, την ταυτότητα, το προφίλ της και τον προηγούμενο τόπο συνήθους διαμονής τους. 

 

Ο δεύτερος ισχυρισμός της Αιτήτριας αρ.1 έγινε επίσης αποδεκτός στο σύνολο του. Ειδικότερα, κρίθηκε ότι η Αιτήτρια  αναφέρθηκε με σαφήνεια και συνέπεια στις περιστάσεις υπό τις οποίες πέθαναν οι γονείς της.  Περαιτέρω, περιέγραψε με σαφήνεια και λεπτομέρειες τη μύησή της στην κοινότητα Bondo, την τελετή που πραγματοποιήθηκε, τη διάρκεια παραμονής της στο δάσος, καθώς και τα άτομα που συμμετείχαν στη διαδικασία. Εξίσου λεπτομερής κρίθηκε η περιγραφή της ως προς τα γεγονότα που επακολούθησαν της υποβολής της σε ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων. Αναφέρθηκε επίσης  με σαφήνεια και συγκεκριμένο τρόπο στις επιπτώσεις που είχε ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών της οργάνων στη σωματική της υγεία.

 

Ως προς την εξωτερική αξιοπιστία του υπό κρίση ισχυρισμού, παρατέθηκαν πληροφορίες από εξωτερικές πηγές πληροφόρησης σχετικά με την κοινότητα Bondo Society οι οποίες καταγράφουν ότι η μύηση στην κοινότητα Bondo συνδέεται άμεσα με την πρακτική του γυναικείου γεννητικού ακρωτηριασμού (Α.Γ.Γ.Ο.), η οποία αποτελεί κεντρικό και θεμελιώδες στοιχείο της τελετής εισόδου των κοριτσιών στην ενήλικη ζωή. Επίσης, έτερες πηγές επιβεβαιώνουν τις δηλώσεις της Αιτήτριας σχετικά με τα στάδια της τελετής μύησης, τον καθοριστικό ρόλο των Soweis, καθώς και τις επιπτώσεις του ακρωτηριασμού στην σωματική υγεία.

 

Ομοίως, έγινε αποδεκτός και ο τρίτος ισχυρισμός της Αιτήτριας περί της εκμετάλλευσης της από τον θείο της, και της πρότασης της σε γάμο με έναν γηραιό άνδρα. Ειδικότερα, κρίθηκε ότι η Αιτήτρια περιέγραψε με σαφήνεια και λεπτομέρεια την κακομεταχείριση που υπέστη από το θείο της από το 2014 έως και το χρόνο που εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής της. Επίσης, περιέγραψε με συγκεκριμένο τρόπο τον άνδρα με τον οποίο ήθελε ο θείος της να την παντρέψει καθώς και πως κατέληξε η πρόταση γάμου του ανωτέρω άνδρα. Εν συνεχεία, παρατέθηκαν πληροφορίες από εξωτερικές πηγές πληροφόρησης από την χώρα καταγωγής της Αιτήτριας οι οποίες επιβεβαιώνουν ότι η Σιέρα Λεόνε συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών με τις χειρότερες μορφές παιδικής εργασιακής εκμετάλλευσης.

 

Εν συνεχεία, ο λειτουργός προχώρησε στην αξιολόγηση κινδύνου επί τη βάσει των τριών ανωτέρω ισχυρισμών που έγιναν αποδεκτοί.  Επισημάνθηκε ότι η Αιτήτρια 1 και 2 αναμένεται να επιστρέψουν στη Freetown, όπου η Αιτήτρια 1 έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της και θεωρείται ως ο τόπος συνήθους διαμονής της εκεί. Εν συνεχεία, αναφέρθηκε ότι η Αιτήτρια 1 έφυγε από το χωριό της για να συνεχίσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και επέστρεψε  εκεί το 2015 μόνο για την επέτειο θανάτου των γονιών της, ζώντας από το 2015 υπό τη φροντίδα του θείου της στη Freetown. Ο λειτουργός προσέθεσε ότι από το 2015 έως και την έξοδο της από τη χώρα, η Αιτήτρια 1 δεν είχε καμία σχέση με τη μυστική κοινότητα Bondo, με μέλη της οικογένεια της που ζουν εκεί ή με  την ευρύτερη κοινότητα του χωριού Kanga. Επιπλέον, η Αιτήτρια 1 ανέφερε ότι από τη μύησή της στην ανωτέρω κοινότητα και την υποβολή της σε Α.Γ.Γ.Ο., δεν υπήρξαν περαιτέρω περιστατικά που να σχετίζονται με την ένταξή της στην ανωτέρω μυστική κοινότητα. Ο λειτουργός κατέληξε ότι η Αιτήτρια 1 είχε απομακρυνθεί για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της από το χωριό και την κοινότητά της, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή ή ταύτιση με τις δραστηριότητές τους και ως εκ τούτου δεν συντρέχουν εύλογοι λόγοι να θεωρείται ότι σε περίπτωση επιστροφής της στην χώρα καταγωγής της θα υποβληθεί σε μεταχείριση που ισοδυναμεί με δίωξη ή σοβαρή βλάβη επειδή μυήθηκε στην Bondo society και υπεβλήθη σε Α.Γ.Γ.Ο. στο παρελθόν.

 

Ούτε, επίσης, κατάφερε η Αιτήτρια να τεκμηριώσει ότι ενδεχόμενη επιστροφή της στη χώρα καταγωγής της θα προκαλούσε επιπρόσθετο ψυχικό ή σωματικό τραυματισμό, εξαιτίας του γεγονότος ότι υπεβλήθη σε Α.Γ.Γ.Ο. Μάλιστα, σύμφωνα με εξωτερικές πηγές πληροφόρησης στις οποίες ανέτρεξε ο λειτουργός, καταγράφεται ότι, παρόλο που το σύστημα υγείας είναι σε μεγάλο βαθμό ιδιωτικό, στη Freetown δραστηριοποιούνται μη κυβερνητικοί οργανισμοί που παρέχουν δωρεάν ιατρική βοήθεια. Επιπλέον, κρίθηκε ότι δεν συντρέχουν εύλογοι λόγοι να θεωρηθεί ότι σε περίπτωση επιστροφής τους στη Σιέρα Λεόνε η Αιτήτρια 2 θα υποβληθεί σε Α.Γ.Γ.Ο. επειδή η μητέρα της Αιτήτριας 1 μυήθηκε στην μυστική κοινότητα Bondo. Δεν συνάγεται από τις δηλώσεις της Αιτήτριας 1 ότι θα εξαναγκαστεί να υποβάλλει την Αιτήτρια 2 σε Α.Γ.Γ.Ο., ούτε κάποιο πρόσωπο θα την εξαναγκάσει κατά την διαμονή τους στην Freetown. Μάλιστα, κατά τον λειτουργό, όταν η Αιτήτρια 1 κλήθηκε να αναφερθεί στο ενδεχόμενο διαβίωσης τους στην Freetown, αναφέρθηκε σε γενική βλάβη/ διακινδύνευση από τον θείο της, ο οποίος , ωστόσο, δεν θέλει να έχει καμία επαφή μαζί τους. 

 

Ως προς τον τρίτο ισχυρισμό, κρίθηκε ότι η Αιτήτρια 1 δεν έχει καμία επαφή με τον θείο της τα τελευταία δύο έτη. Επισημάνθηκε ότι ο θείος της ήταν εκείνος που χρηματοδότησε το ταξίδι της εκτός της χώρας καταγωγής της και ότι, σε μεταγενέστερη επικοινωνία μαζί της το 2019/2020, της δήλωσε πως δεν επιθυμούσε περαιτέρω επαφή μαζί της. Έκτοτε η Αιτήτρια 1 δεν έχει καμία επικοινωνία μαζί του. Ως εκ τούτου, δεν κρίθηκε εύλογο από τους Καθ’ων η Αίτηση, οι Αιτήτριες να υποστούν μεταχείριση που ισοδυναμεί με δίωξη ή σοβαρή βλάβη κατά την επιστροφή τους στην χώρα καταγωγής τους λόγω του θείου της Αιτήτριας και την προηγούμενης κακομεταχείρισης που υπέστη από τον τελευταίο.

 

Περαιτέρω, στη νομική ανάλυση, κρίθηκε ότι δε συντρέχουν στο πρόσωπο των Αιτητριών τα υποκειμενικά και αντικειμενικά κριτήρια που θα μπορούσαν να στοιχειοθετήσουν βάσιμο φόβο δίωξης, για έναν από τους λόγους που προβλέπονται στη Σύμβαση της Γενεύης 1951.

 

Ως προς την υπαγωγή τους σε καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, κρίθηκε ότι δεν συντρέχει κάποια από τις περιπτώσεις του Άρθρου 19(2) του περί Προσφυγών Νόμου 2000, καθώς οι Αιτήτριες δεν κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν πραγματικό κίνδυνο να υποστούν θανατική ποινή ή εκτέλεση, ούτε βασανιστήρια ή απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία, ενώ δεν συντρέχει περίπτωση να υποστούν σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής τους ακεραιότητας ως άμαχοι, λόγω αδιάκριτης βίας, καθότι η Σιέρα Λεόνε δεν βρίσκεται σε διεθνή ή εσωτερική ένοπλη σύγκρουση. Κατά συνέπεια, η αίτηση διεθνούς προστασίας των Αιτητριών απορρίφθηκε ως ουσία αβάσιμη και κρίθηκε εφικτή η επιστροφή τους στην χώρα καταγωγής τους.

 

Λόγοι ακυρώσεως: Εσφαλμένη εκτίμηση πραγματικών περιστατικών – Πλάνη περί τα πράγματα – Έλλειψη δέουσας έρευνας – Ανεπαρκής αιτιολόγηση

 

Ως έχει προβάλει στην αγόρευσή της η συνήγορος των Αιτητριών, οι Καθ’ων η αίτηση εσφαλμένα αξιολόγησαν τα γεγονότα αλλά και τον κίνδυνο που ενδέχεται να διατρέξουν οι Αιτήτριες με την επιστροφή τους στη χώρα τους.  Υποστηρίζει επίσης ότι δεν λήφθηκε υπόψη το προφίλ τους και οι προσωπικές τους περιστάσεις, ενώ αναφέρει ότι με βάση τις εξωτερικές πηγές πληροφόρησης και ιδιαίτερα για την Αιτήτρια 2, έχουν καταλήξει σε πεπλανημένα, υποκειμενικά και επιφανειακά συμπεράσματα. 

 

Στην υπό κρίση περίπτωση, διακρίνω εν πρώτοις, ότι οι Καθ’ων η Αίτηση αποδέχθηκαν ρητώς τον ουσιώδη ισχυρισμό της Αιτήτριας ότι έχει υποστεί ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM), γεγονός που συνιστά σοβαρή μορφή έμφυλης βίας και, κατά πάγια διεθνή και ενωσιακή νομολογία, δύναται να θεμελιώσει λόγο διεθνούς προστασίας. Παρά ταύτα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι παρά το ότι η Αιτήτρια 1 έχει εξαναγκαστεί σε ΑΓΓΟ, η Αιτήτρια 2 δεν διατρέχει κίνδυνο δίωξης ή σοβαρής βλάβης σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής της.

 

Μετά από ενδελεχή εξέταση και των πηγών που επικαλέστηκαν οι Καθ’ων η Αίτηση κρίνω ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ενέχει πλάνη περί τα πράγματα και εσφαλμένη και/ή ανεπαρκή αιτιολόγηση.  Ειδικότερα, η αποδοχή της παρελθοντικής υποβολής της Αιτήτριας 1 σε ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM) δεν αξιολογήθηκε σε συνάρτηση με τον συνακόλουθο κίνδυνο θυματοποίησης της Αιτήτριας 2. Η εν λόγω παράλειψη υπονομεύει την αναγκαία σύνδεση μεταξύ αποδεκτών πραγματικών περιστατικών και της εκτίμησης μελλοντοστραφούς κινδύνου.

 

Περαιτέρω, από τις εξωτερικές πηγές πληροφόρησης που επικαλέστηκαν οι Καθ’ ων η Αίτηση, προκύπτουν κρίσιμα συμπεράσματα τα οποία δεν συνάδουν με την τελική τους εκτίμηση. Συγκεκριμένα, καταγράφεται ότι η πρακτική του FGM παραμένει εξαιρετικά διαδεδομένη, ακόμη και σε αστικές περιοχές, όπως η Freetown, με ποσοστά που ανέρχονται στο 76,4%, ενώ στις αγροτικές περιοχές φθάνουν το 88,7%. Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν ότι ο κίνδυνος δεν εκλείπει λόγω αστικής διαμονής.

 

Επιπλέον, οι Καθ’ ων η Αίτηση κατέληξαν ότι δεν προκύπτει πιθανότητα υποβολής της Αιτήτριας 2 σε ΑΓΓΟ, βασιζόμενοι αφενός στη δήλωση της Αιτήτριας 1 περί της πρόθεσής της να προστατεύσει τη θυγατέρα της και αφετέρου στην εκτίμηση ότι ο θείος δεν διατηρεί πλέον επικοινωνία μαζί τους. Ωστόσο, η συλλογιστική αυτή είναι ελλιπής και αντιφατική. Συγκεκριμένα, δεν ελήφθη υπόψη ότι ο ίδιος θείος είχε στο παρελθόν την ικανότητα να επιβάλει σοβαρές μορφές κακοποίησης στην Αιτήτρια 1, συμπεριλαμβανομένου του εξαναγκασμού σε ΑΓΓΟ, καταναγκαστικής εργασίας και απόπειρας εξαναγκαστικού γάμου, παρά το γεγονός ότι αυτή ήταν ήδη ενήλικη. Συνεπώς, η εκτίμηση ότι δεν διαθέτει πλέον την ικανότητα ή επιρροή να ενεργήσει εις βάρος της Αιτήτριας 2 στερείται επαρκούς αιτιολόγησης και καθίσταται αυθαίρετη.

 

Περαιτέρω, δεν αξιολογήθηκε ορθά η σημασία του FGM ως στοιχείου ένταξης σε συγκεκριμένο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Η υποβολή της Αιτήτριας 1 σε ΑΓΓΟ δεν συνιστά μεμονωμένο ιστορικό γεγονός, αλλά ένδειξη ένταξης σε κοινωνική ομάδα όπου η πρακτική αυτή είναι βαθιά ριζωμένη, κοινωνικά αποδεκτή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επιβεβλημένη. Υπό το πρίσμα αυτό, η ανήλικη Αιτήτρια 2, στερούμενη οποιουδήποτε υποστηρικτικού δικτύου πέραν της μητέρας της, εκτίθεται σε αυξημένο και εξατομικευμένο κίνδυνο.

 

Επιπλέον, διαπιστώνεται πλημμελής και αποσπασματική αξιολόγηση των πληροφοριών χώρας καταγωγής (COI). Παρότι γίνεται επίκληση ύπαρξης τυπικής απαγόρευσης του FGM στη Σιέρα Λεόνε, παραλείπεται η ουσιώδης διαπίστωση ότι η απαγόρευση αυτή δεν εφαρμόζεται αποτελεσματικά στην πράξη. Σύμφωνα με σχετικές εκθέσεις διεθνών οργανισμών, συμπεριλαμβανομένων αναφορών των Ηνωμένων Εθνών (Φεβρουάριος 2021), η πρακτική εξακολουθεί να εφαρμόζεται ευρέως, ιδίως μέσω μυστικών κοινωνικών δομών, χωρίς ουσιαστική κρατική παρέμβαση. Ως εκ τούτου, δεν αξιολογήθηκε ορθά το ενδεχόμενο οι φορείς δίωξης να είναι ιδιώτες και το κράτος να αδυνατεί να παρέχει αποτελεσματική προστασία.

 

Συνεπεία των ανωτέρω, προκύπτει ότι οι Καθ’ ων η Αίτηση δεν προέβηκαν σε ορθή και πλήρη στάθμιση των ενώπιόν τους στοιχείων, αλλά υπέπεσαν σε πλάνη περί τα πράγματα, οδηγούμενοι σε αυθαίρετα και μη εύλογα συμπεράσματα. Η ελλιπής έρευνα και η πλημμελής αξιολόγηση των εξωτερικών πηγών πληροφόρησης είχαν ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση εσφαλμένης κρίσης.

 

Περαιτέρω, οι Καθ’ων η Αίτηση παρέλειψαν να προβούν σε ουσιαστική και εξατομικευμένη αξιολόγηση του κινδύνου που αντιμετωπίζει η Αιτήτρια 2, παρά το γεγονός ότι έγιναν δεκτοί κρίσιμοι ισχυρισμοί αναφορικά με την οικογενειακή της κατάσταση, την παρελθοντική δίωξη της μητέρας της από ιδιωτικό φορέα (θείο), καθώς και την απουσία υποστηρικτικού περιβάλλοντος. Ιδίως, δεν αξιολογήθηκε επαρκώς το γεγονός ότι η μητέρα, παρά την πρόθεσή της, αποδείχθηκε ανίκανη στο παρελθόν να προστατεύσει ακόμη και τον εαυτό της από αντίστοιχες πρακτικές.

 

Η παράλειψη αυτή αντίκειται στην υποχρέωση εξατομικευμένης εξέτασης των αιτημάτων διεθνούς προστασίας, όπως απορρέει από το εθνικό δίκαιο, το ενωσιακό κεκτημένο ασύλου και τη σχετική νομολογία. Η επίκληση γενικών συνθηκών της χώρας καταγωγής δεν επαρκεί για την απόρριψη αιτήματος, ιδίως όταν έχουν γίνει δεκτά σοβαρά περιστατικά παρελθοντικής δίωξης και προκύπτουν ενδείξεις μελλοντοστραφούς κινδύνου.

 

Ως εκ τούτου, η προσβαλλόμενη απόφαση καθίσταται παράνομη.  Ενόψει όμως του γεγονότος ότι το παρόν Δικαστήριο έχει δικαιοδοσία να εξετάσει πλήρως τα γεγονότα και νομικά ζητήματα που διέπουν την προσφυγή, σύμφωνα με το άρθρο 11(3) του περί Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου του 2018 (Ν. 173(Ι)/18), ιδίως, κατά περίπτωση, εξέταση των αναγκών διεθνούς προστασίας σύμφωνα με την οδηγία 2011/95/ΕΕ, τουλάχιστον κατά τις διαδικασίες άσκησης ένδικου μέσου ενώπιον πρωτοβάθμιου δικαστηρίου (βλ. άρθρο 46(3) της Οδηγίας 2013/32/ΕΕ, απόφαση του ΔΕΕ, C‑406/18,  GP, ημερ. 5/12/19), θα προχωρήσω στην εξέταση της παρούσας προσφυγής, με αναφορά σε πηγές πληροφόρησης ώστε να αξιολογήσω το ενδεχόμενο οι Αιτήτριες να διατρέξουν δίωξη βάσει των ισχυρισμών της Αιτήτριας 1 που εκπροσωπεί και την Αιτήτρια 2.

 

Σχετικά με την αξιολόγηση στην οποία προέβησαν οι Καθ’ ων η αίτηση και ως προς τους ουσιώδεις ισχυρισμούς που έγιναν αποδεκτοί,  υπενθυμίζω ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να χειροτερεύσει τη θέση των Αιτητριών. Παραπέμπω σχετικά στην απόφασή μου ημερ. 9/5/2023, N. D. v. Δημοκρατία, μέσω Υπηρεσίας Ασύλου, Υπόθ. Αρ. 7397/21, όπου έκρινα ότι «Δεδομένου ότι οι ισχυρισμοί της Αιτήτριας έχουν κριθεί αξιόπιστοι από την διοίκηση και έχει γίνει αποδεκτός ο ουσιώδης ισχυρισμός της ότι είναι θύμα σεξουαλικής βίας χωρίς υποστηρικτικό περιβάλλον στην χώρα της, τίθεται σε ισχύ η αρχή της απαγόρευσης της χειροτερεύσεως (reformation in peius), σύμφωνα με την οποία δεν μπορεί κατ' αρχήν το δικαστήριο να χειροτερεύσει τη θέση του προσφεύγοντος, εφόσον το δικαίωμα προσφυγής χορηγείται από τον νόμο για την προστασία του.  Η απαγόρευση αυτή απορρέει από την ίδια την έννοια και τον σκοπό της προσφυγής και ισχύει ακόμα και όταν δεν προβλέπεται ρητώς από τον νόμο (βλ. Π.Δ. Δαγτόγου, «Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο», έκτη έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα, σελ. 638-639)  και το δικαστήριο δεν μπορεί να ακυρώσει ευνοϊκό τμήμα της πράξεως που δεν προσβάλλεται με την προσφυγή.»

 

Στα πλαίσια του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου, ως προβλέπεται και από το άρθρο 46(3) της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2013/32/ΕΕ, το Δικαστήριο ενώπιον του οποίου προσβάλλεται η απόφαση επί της αίτησης διεθνούς προστασίας, έχει υποχρέωση να πραγματοποιεί «πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων, ιδίως, κατά περίπτωση, εξέταση των αναγκών διεθνούς προστασίας σύμφωνα με την οδηγία 2011/95/ΕΕ». Στο πλαίσιο αυτό, η έκφραση "ex nunc" αναδεικνύει την υποχρέωση του δικαστή, κατά την εκτίμηση που πραγματοποιεί, να λαμβάνει υπόψη τυχόν νέα στοιχεία τα οποία έχουν προκύψει μετά την έκδοση της απόφασης που αποτελεί το αντικείμενο της προσφυγής. Περαιτέρω, η χρήση του επιθέτου «πλήρης» στο άρθρο 46, παράγραφος 3, της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2013/32/ΕΕ επιβεβαιώνει ότι ο δικαστής οφείλει να εξετάζει τόσο τα στοιχεία που έλαβε ή θα μπορούσε να λάβει υπόψη η αποφαινόμενη αρχή όσο και τα στοιχεία που αφορούν το διάστημα μετά την έκδοση της απόφασης της αρχής αυτής (βλ. σχετικά και την απόφαση του ΔΕΕ C-585/16, Serin Alheto, ημερ. 25/07/18).

 

Για να εξεταστούν τα ανωτέρω, κρίνω σκόπιμο να ανατρέξω σε εξωτερικές και επικαιροποιημένες πηγές πληροφόρησης για την χώρα καταγωγής των Αιτητριών.  Κατά την αξιολόγηση του κινδύνου, είναι δυνατόν το Δικαστήριο να συγκεντρώσει σχετικά υλικά αυτεπαγγέλτως.  Το άρθρο 4(3) της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας (αναδιατύπωση) επιτάσσει να λαμβάνονται υπόψη «όλα τα συναφή στοιχεία που σχετίζονται με τη χώρα καταγωγής».  Επίσης, το παρόν Δικαστήριο έχει πρόσβαση στις πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο (α) του εδαφίου (7Α) του άρθρου 18 του περί Προσφύγων Νόμου, οι οποίες είναι απαραίτητες για την εκπλήρωση των καθηκόντων του (βλ. άρθρο 11(7) του περί Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου του 2018 (73(I)/2018))

 

Περαιτέρω, η αρχή να λάβει το Δικαστήριο πληροφορίες proprio motu έχει παγιωθεί και στη νομολογία του ΕΔΔΑ (βλ. αποφάσεις στις υποθέσεις H.L.R. κατά Γαλλίας, προσφυγή αρ. 24573/94 παρ. 37, και Hilal κατά Ηνωμένου Βασιλείου, προσφυγή αρ. 45276/99 παρ. 60,  Hirsi Jamaa κ.α.κατά Ιταλίας [GC], No. 27765/09, παρ. 116).

 

Θα προχωρήσω στη συνέχεια σε αξιολόγηση κινδύνου, προκειμένου να διαπιστώσω εάν προκύπτει βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης των Αιτητριών επί τη βάσει των αποδεκτών ισχυρισμών και υπό το φως όλων των σχετικών περιστάσεων της υπόθεσης. Προς διαπίστωση του βάσιμου και δικαιολογημένου φόβου δίωξης, οφείλει να διερευνηθεί εάν «οι στοιχειοθετημένες περιστάσεις συνιστούν ή όχι τέτοια απειλή, ώστε ο ενδιαφερόμενος να φοβείται βασίμως, λαμβανομένης υπόψη της εξατομικευμένης καταστάσεώς του, ότι αποτελεί πράγματι αντικείμενο πράξεων δίωξης.» (ΔΕΕ, Υ, Ζ, C-71/11 και 99/11, ημερ. 05/09/2011, παρ.76). Προς τούτο, το Δικαστήριο εξέτασε ανεξάρτητες πηγές πληροφόρησης σε σχέση με τη χώρα καταγωγής των Αιτητριών και τα ζητήματα που εγείρονται από τους ουσιώδεις ισχυρισμούς τους.

 

Αναφορικά με τον ισχυρισμό της Αιτήτριας 1 ότι, σε περίπτωση επιστροφής τους στη χώρα καταγωγής, το τέκνο της – Αιτήτρια 2 – θα διατρέξει κίνδυνο να υποβληθεί σε ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων, και ότι, παρά το γεγονός πως η ίδια αντιτίθεται στην πρακτική αυτή, ενδέχεται, λόγω των ισχυουσών κοινωνικών συνθηκών, να εξαναγκαστεί να την υποβάλει σε αυτήν, παρατίθενται κατωτέρω πληροφορίες σχετικά με την έκταση της πρακτικής, τη νομική της μεταχείριση (εφόσον υφίσταται), τις κοινωνικές πεποιθήσεις που τη συνοδεύουν, καθώς και τις συνέπειες που υφίστανται όσοι/όσες αντιτίθενται σε αυτήν στη Σιέρα Λεόνε.

 

Σύμφωνα με πληροφορίες από τη χώρα καταγωγής, ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων είναι ευρέως διαδεδομένος στη Σιέρα Λεόνε και δεν απαγορεύεται από το νόμο,^[1] παρά τις διεθνείς πιέσεις που δέχθηκε η χώρα τον Φεβρουάριο του 2024 μετά το θάνατο τριών νεαρών κοριτσιών που είχαν υποβληθεί στην πρακτική. Οι Adamsay Sesay, 12 ετών· Salamatu Jalloh, 13 ετών· και Kadiatu Bangura, 17 ετών, πέθαναν τον Ιανουάριο του 2024 αφού υποβλήθηκαν σε FGM/C στο πλαίσιο της τελετής μύησης Bondo.[2] Δημοσίευμα του Φεβρουαρίου 2024 από το Βρετανικό Ιατρικό Περιοδικό αναφέρει ότι: «Η Σιέρα Λεόνε, μία από τις πέντε χώρες που επιτρέπουν νομικά τον ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM), δέχεται αυξανόμενες πιέσεις να ποινικοποιήσει αυτή την πρακτική[.]».^[3]

 

Τον Φεβρουάριο του 2024, η Guardian ανέφερε ότι: «Το FGM περιλαμβάνει την μερική ή πλήρη αφαίρεση των εξωτερικών γεννητικών οργάνων των γυναικών και θεωρείται παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών και των κοριτσιών [.] Παρά τις εκκλήσεις από ακτιβιστές και υποστηρικτές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για να καταστεί η πρακτική αυτή ποινικό αδίκημα - συμπεριλαμβανομένων των εκκλήσεων από τον ειδικό εισηγητή του ΟΗΕ για τη βία κατά των γυναικών και κοριτσιών - παραμένει νόμιμη στη Σιέρα Λεόνε […] Η διαδικασία αποτελεί μέρος ενός παραδοσιακού τελετουργικού εισόδου στη γυναικεία ενηλικίωση. Διενεργείται από τις «soweis», ανώτερα μέλη της κοινότητας Bondo, που είναι αποκλειστικά γυναικεία».^[4]  Στο ίδιο πλαίσιο, και η οργάνωση 28 Too Many,  κατέδειξε ότι η πρακτική FGM είναι στενά συνδεδεμένη με την μυστική κοινότητα Bondo, κατά την οποία η πρακτική αποτελεί μέρος μιας «τελετής μύησης των γυναικών και κοριτσιών στην κοινότητα».[5]

 

Έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας η οποία καλύπτει το έτος 2024 επιβεβαιώνει ότι ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM) παρέμεινε διαδεδομένος και νόμιμος: το 83% των κοριτσιών και των γυναικών ηλικίας μεταξύ 15 και 49 ετών και τουλάχιστον 1 στα 10 κορίτσια κάτω των 15 ετών είχαν υποβληθεί στη διαδικασία, σύμφωνα με την εθνική Δημογραφική και Υγειονομική Έρευνα του 2019, που επικαλείται ο ανωτέρω φορέας. Τον Ιανουάριο, τρία κορίτσια ηλικίας 12, 13 και 17 ετών πέθαναν μετά από ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων σε τελετές μύησης στη Βορειοδυτική Επαρχία της χώρας.[6]  

 

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Deutsche Welle, επίσης του Φεβρουαρίου του 2024: «Ενώ ο αριθμός των κοριτσιών που υποβάλλονται σε FGM στη Σιέρα Λεόνε μειώνεται, το ποσοστό παραμένει υψηλό.»^[7] Το Inter Press Service ανέφερε τον Μάρτιο του 2025 ότι:
«Στη Σιέρα Λεόνε, το 83% των γυναικών ηλικίας 15–49 ετών έχει υποβληθεί σε ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων. Η πρακτική συνδέεται στενά με την κοινότητα Bondo – μια γυναικεία μυστική κοινωνία που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτιστικής ταυτότητας των γυναικών της Σιέρα Λεόνε, όπου τα κορίτσια προετοιμάζονται για τη γυναικεία τους ενηλικίωση. Η κοινωνία αυτή υπερασπίζεται τον εαυτό της ως ένας ισχυρός χώρος αδελφοσύνης και αλληλεγγύης».[8] Δημοσιογραφικό άρθρο του BBC το 2023 περιέγραψε ότι η Σιέρα Λεόνε έχει από τα υψηλότερα ποσοστά FGM στην Αφρική και ένας από τους βασικούς λόγους για την πρακτική είναι «να τιθασεύσει τη σεξουαλική επιθυμία των γυναικών».[9]

 

Σύμφωνα με έκθεση της CESCR – UN Committee on Economic, Social and Cultural Rights  του Μαΐου του 2023, «όλες οι εθνοτικές ομάδες στη Σιέρα Λεόνε επιδεικνύουν τις παραδοσιακές πρακτικές τους χωρίς εμπόδια. Για την ενίσχυση αυτής της πρακτικής, η κυβέρνηση έχει ιδρύσει ένα ξεχωριστό υπουργείο που ονομάζεται Υπουργείο Τουρισμού και Πολιτιστικών Υποθέσεων το οποίο είναι αποκλειστικά υπεύθυνο για την προστασία των πολιτιστικών και παραδοσιακών πεποιθήσεων. Ωστόσο, ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων και άλλες επιβλαβείς παραδοσιακές πρακτικές παραμένουν αμφιλεγόμενες. Η Sierra Leone επικύρωσε το Πρωτόκολλο της Αφρικανικής Ένωσης στον Αφρικανικό Χάρτη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και των Λαών για τα Δικαιώματα των Γυναικών στην Αφρική (Πρωτόκολλο του Μαπούτο) χωρίς επιφύλαξη. Σε εκπλήρωση του άρθρου 5 του πρωτοκόλλου, η κυβέρνηση της Σιέρα Λεόνε μέσω του Υπουργείου για το Φύλο και τις Παιδικές Υποθέσεις και των εταίρων που εργάζονται για την προστασία του φύλου και του παιδιού κάνει σταδιακά βήματα προς την πλήρη εξάλειψη. Αυτά τα βήματα περιλαμβάνουν μέτρα ευαισθητοποίησης που οδήγησαν στην υπογραφή Μνημονίων Συνεργασίας με τις Soweis για να σταματήσει η μύηση στις ανήλικες (0–18 ετών). Το Υπουργείο με οικονομική και τεχνική υποστήριξη από τους εταίρους του, τον Μάρτιο του 2021, πραγματοποίησε περιφερειακές διαβουλεύσεις και περιφερειακές επικυρώσεις, για την αναθεώρηση του νόμου για τα δικαιώματα του παιδιού, του 2007. Μεταξύ των συστάσεων από τη συμβουλευτική διαδικασία, ήταν η απαγόρευση του FGM και η ποινικοποίηση της πρακτικής».^[10] Ωστόσο, όπως σημειώνεται σε πλήθος πηγών, οι προσπάθειες αυτές δεν έχουν αποδώσει αποτελέσματα, ούτε έχουν συμβάλλει σημαντικά στην εξάλειψη της πρακτικής.^[11]

 

Ενημερωμένη έκθεση του The Orchid Project (Μαρτίου 2025) αναφέρει ότι: «[…] υπάρχει κάποια διαφοροποίηση μεταξύ των θρησκευτικών ομάδων ως προς την επικράτηση του FGM/C· ωστόσο, τα ποσοστά παραμένουν ιδιαίτερα υψηλά τόσο στις μουσουλμανικές (87,3%) όσο και στις χριστιανικές κοινότητες (69%). Η επικράτηση του FGM/C διαφέρει επίσης ανάλογα με την εθνοτική ομάδα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η εθνοτική ταυτότητα και οι πολιτισμικές παραδόσεις αποτελούν σημαντικούς παράγοντες που συμβάλλουν στη διατήρηση της πρακτικής. Παρ’ όλα αυτά, η επικράτηση κυμαίνεται μεταξύ 77% και 89,2% για τη μεγάλη πλειονότητα των εθνοτικών ομάδων στη Σιέρα Λεόνε, με μοναδική σημαντική εξαίρεση τους Κρεόλ(στους οποίους δεν ανήκει η Αιτήτρια 1), όπου το ποσοστό είναι 19,6%.  Συνεπώς, οι θρησκευτικές διαφοροποιήσεις δεν είναι καθοριστικές, καθώς η πολιτισμική παράδοση υπερτερεί. Σύμφωνα με ανωτέρω αναφερόμενη έρευνα του 2020 από το Υπουργείο Υγείας και Υγειονομικής Περίθαλψης της Σιέρα Λεόνε, που κάλυπτε το έτος 2019, αναφέρεται ότι η επικράτηση της FGM διαφέρει ανά περιφέρεια, με υψηλότερο ποσοστό στην Karene (98%) και χαμηλότερο στην Bo (65%). Στην περιφέρεια Western Area Urban, όπου βρίσκεται η πρωτεύουσα Freetown, το ποσοστό είναι 74%.[12]

 

Ως προς τις κοινωνικές αντιλήψεις γύρω από την πρακτική Α.Γ.Γ.Ο. (FGM), αναφέρονται τα κάτωθι σε εξωτερικές πηγές πληροφόρησης:

 

Ως αναφέρθηκε ανωτέρω, ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων στην χώρα συνδέεται στενά με την μύηση στην κοινότητα Bondo Society. Το Orchid Project τον Απρίλιο του 2025 ανέφερε ότι: «Στη Σιέρα Λεόνε, η πρακτική FGM/C συνδέεται με την ένταξη στις κοινότητες Bondo ή Sande. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την ενηλικίωση και το γάμο, τα κορίτσια μεταφέρονται στην ύπαιθρο, όπου διδάσκονται τις τοπικές παραδόσεις και εκπαιδεύονται σε οικιακές και φροντιστικού τύπου δεξιότητες, όπως η διαχείριση της οικίας και η ανατροφή παιδιών. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, τα κορίτσια υποβάλλονται σε FGM/C και, μετά την ολοκλήρωση της τελετής μύησης, θεωρούνται μέλη της κοινωνίας Bondo ή Sande».[13]

 

Κρίσιμος είναι και ο τρόπος με τον οποίο η Bondo Society αντιμετωπίζει ιδεολογικά την πρακτική του FGM, καθώς η κοινότητα αυτή διαθέτει μεγάλη επιρροή εντός της χώρας και η πρακτική της είναι βαθιά ριζωμένη στον πολιτισμό και τις κοινωνικές δομές.

 

Ειδικότερα, ως αναφέρεται σε ακαδημαϊκό άρθρο που διερευνά τις κοινωνικό-πολιτιστικές δομές εξουσίας των μυστικών κοινοτήτων Poro και Bondo στη Σιέρα Λεόνε, «η ιδιότητα μέλους μυστικής κοινότητας είναι η προϋπόθεση για την έμφυλη προσωπικότητα και φέρει υψηλή αξία και κοινωνικό κύρος στην τοπική κοινωνικοπολιτική οργάνωση και στην εθνική πολιτική στη Σιέρα Λεόνε».^[14] Η είσοδος στην κοινότητα Bondo αποτελεί κοινωνικό κανόνα στη Σιέρα Λεόνε, συνιστά αυτό το οποίο αναμένεται «φυσικά» από τις νέες γυναίκες, ενώ είναι αυτό το οποίο μεταξύ άλλων οι σύζυγοι αναμένουν από αυτές.^[15] Βάσει της ίδιας έρευνας, η πίεση προς τις νέες γυναίκες να εισαχθούν στην κοινότητα Bondo πηγάζει από διάφορα μέρη, «τη συνείδηση, την οικογένεια, την κοινότητα ως σύνολο».^[16] Βάσει αναφοράς της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης 28 Too Many, «οι γάμοι οι οποίοι πραγματοποιούνται πριν τη μύηση σε μυστικές κοινότητες θεωρούνται παράνομοι».^[17]

 

Όπως καταγράφεται σε κοινή έκθεση που υπέβαλαν Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις στην Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, στο πλαίσιο περιοδικής παρακολούθησης της συμμόρφωσης της Σιέρα Λεόνε, σκοπός της κοινότητας Bondo είναι η τελετουργική μετάβαση των κοριτσιών στην ενηλικίωση.^[18] Για να γίνει αυτή η μετάβαση πρέπει να υποβληθούν σε τελετές, που περιλαμβάνουν και τον ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM). Η κοινότητα ονομάζεται Bondo επειδή η τελετή της ένταξης πραγματοποιείται στον «θάμνο Bondo» (“Bondo bush”), μια ιδιωτική περίφραξη που κατασκευάζεται κοντά στο χωριό τους. Μόλις μια γυναίκα γίνει μέλος της Bondo, μπορεί να πάει στην Bondo χωρίς την άδεια του συζύγου της. Η ηγέτης της Bondo, μια γυναίκα που ονομάζεται Sowei, είναι αυτή που συνήθως εκτελεί το FGM. Η κλειτοριδεκτομή και η εκτομή θεωρούνται οι πιο κοινές μορφές FGM που ασκούνται στη Σιέρα Λεόνε.

 

Όπως αναφέρεται περαιτέρω στην εν λόγω έκθεση, συνήθως υπάρχει μια «συλλογική αίσθηση κοινωνικής υποχρέωσης και προσδοκίας» που συμβάλλει στη διατήρηση της πρακτικής. Αυτή συντηρείται μέσω της πίεσης προς τις νεότερες γυναίκες ή τις οικογένειες να συνεχίσουν την πρακτική· η άρνηση οδηγεί σε απομόνωση, περιθωριοποίηση και στιγματισμό. Οι ηγέτιδες της κοινότητας και οι υποστηρικτές της πρακτικής, ισχυρίζονται ότι το FGM απαιτείται για την προστασία της τιμής μιας γυναίκας. Δεδομένου ότι η Bondo είναι το μόνο μέρος στο οποίο οι γυναίκες επιτρέπεται να πηγαίνουν χωρίς την άδεια του συζύγου τους, τα μέλη της Bondo έχουν μεγαλύτερη ελευθερία κίνησης. Επίσης, τα μέλη της Bondo θεωρούνται ότι έχουν υψηλότερη θέση και κύρος από άλλες γυναίκες.^[19] Τα άτομα που τελούν τους ακρωτηριασμούς, οι επικεφαλής Soweis, ανήκουν στις κοινωνίες Bondo και τα μέλη τους έχουν μεγάλη επιρροή στους πολιτικούς και στις κοινότητες γενικότερα.^[20]

 

Περαιτέρω, το  Borgen Project περιέγραψε ότι το FGM θεωρείται «σύμβολο κύρους και τιμής για τις οικογένειες, καθιστώντας την πρακτική κοινωνική νόρμα στην οποία τα κορίτσια δεν έχουν άλλη επιλογή παρά να υπακούσουν».[21]  Με βάση την έρευνα των Rodríguez‑Pastor & Molina‑Fernández (2025, MDPI), εντοπίστηκαν τα εξής αποτελέσματα σχετικά με την πρακτική του FGM στη Σιέρα Λεόνε: υψηλή επικράτηση μεταξύ των εφήβων, συσχέτιση με πρώιμη σεξουαλική δραστηριότητα, εφηβική μητρότητα και γάμο παιδιών.

 

Οι κοινωνικοπολιτισμικές νόρμες υποστηρίζουν έντονα την πρακτική, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές, ενώ η εκπαίδευση και η ενδυνάμωση των γυναικών παρουσιάζουν πολύπλοκες και μερικές φορές αντικρουόμενες επιδράσεις στην πρόθεση συνέχισης της πρακτικής FGM. Οι υγειονομικές επιπλοκές είναι συχνές, με αναζήτηση θεραπείας συχνά εκτός του επίσημου συστήματος υγείας, και η λήψη απόφασης σχετικά με την πρακτική κυριαρχείται από τις γυναίκες».[22] Τον Ιούνιο του 2024, το African Cities Research Consortium ανέφερε ότι: «Οι νεαρές γυναίκες... αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM), ο οποίος συχνά γίνεται σιωπηρά αποδεκτός ή ακόμη και ενθαρρύνεται από τους πολιτικούς».[23]

 

Σχετικά με τη δυνατότητα άρνησης της πρακτικής του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων και τις συνέπειες σε περίπτωση άρνησης, δεν βρέθηκαν αρκετές πληροφορίες, ωστόσο, παρατίθενται τα κάτωθι:

 

Σύμφωνα με ένα δημοσίευμα του 2022 από την Irish Times, το να αρνηθείς την διαδικασία «Bondo», τελετής μύησης για νεαρές γυναίκες που περιλαμβάνει ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM), «συνοδεύεται από μεγάλο κοινωνικό κόστος». Επιπλέον, η ίδια πηγή ανέφερε ότι οι γυναίκες που δεν έχουν υποβληθεί στη μύηση «δεν επιτρέπεται να παντρευτούν· να εκπροσωπούν τις κοινότητές τους σε θρησκευτικές ή πολιτιστικές εκδηλώσεις· να συμμετέχουν σε γιορτές ή κηδείες· ή να υπηρετούν ως αρχηγοί ή στο κοινοβούλιο». Το άρθρο περιέγραψε μια συγκεκριμένη γυναίκα, η οποία εγκαταλείφθηκε από την οικογένειά της σε ηλικία 18 ετών και αποκόπηκε οικονομικά επειδή αρνήθηκε τη μύηση, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να συνεχίσει τις σπουδές της ή να παντρευτεί. Το άρθρο τόνιζε επίσης ότι «όλο και περισσότερα κορίτσια και νεαρές γυναίκες» «αρνούνται να συμμετάσχουν στη μύηση, λέγοντας στις μητέρες και τις γιαγιάδες τους ότι δεν θα ενταχθούν στην κοινότητα Bondo».[24]

 

Άρθρο της οργάνωσης Defense Children International (DCI) παρουσιάζει την ιστορία της 17χρονης Marie από τη Σιέρα Λεόνε, η οποία αρνήθηκε να υποβληθεί σε FGM, με αποτέλεσμα να φύγει από το σπίτι της για να προστατευτεί. Βρήκε υποστήριξη από έναν θείο και συμμετείχε σε πρόγραμμα της οργάνωσης DCI-Sierra Leone, που εκπαιδεύει κορίτσια και κοινότητες σχετικά με τους κινδύνους της πρακτικής.[25] Ένα δημοσίευμα του 2021 από τη Deutsche Welle (DW) ανέφερε ότι μια γυναίκα από τη Σιέρα Λεόνε, η οποία αρνήθηκε την τελετή μύησης «Bondo» λόγω της  πρακτικής του FGM, αντιμετώπισε «τεράστια χλεύη» από τους συμμαθητές της και την κοινότητά της.[26] Έτερο άρθρο της Guardian αναφέρει ότι το δικαστήριο της ECOWAS έκρινε πως ο ακρωτηριασμός γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM) στη Σιέρα Λεόνε συνιστά βασανιστήριο και παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ύστερα από προσφυγή της Kadijatu Balaima Allieu, η οποία υπέστη δια της βίας FGM, σε ηλικία 28 ετών, από την κοινότητα Bondo το 2016.[27]

 

Άρθρο στο Inter Press Service, γραμμένο από μια Αφρικανή ακτιβίστρια, αναφέρεται στη δική της εμπειρία μέσα στην οικογένειά της, εξιστορώντας πως, αν και η μητέρα της ήταν μέλος της κοινότητας Bondo, η ίδια και η αδερφή της δεν υποβλήθηκαν σε ακρωτηριασμό.  Συνεχίζει ότι το θέμα αυτό, ωστόσο, δεν συζητήθηκε ποτέ στο σπίτι, αντικατοπτρίζοντας τη σιωπή που συχνά περιβάλλει και ενισχύει αυτή την πρακτική.[28]

 

Επιπρόσθετα, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία τα οποία έχει συλλέξει μέσω της έρευνας Sierra Leone Demographic and Health Survey  του 2019, το Orchid Project καταγράφει  σε ενημερωμένη το 2025 έκθεση του ότι «τα δεδομένα δείχνουν ότι η στάση απέναντι στο FGM/C αλλάζει μεταξύ της νεότερης γενιάς. Ενώ το 72% των γυναικών ηλικίας 45–49 ετών πιστεύει ότι το FGM/C πρέπει να συνεχιστεί, μόνο το 46,9% των κοριτσιών ηλικίας 15–19 ετών συμμερίζεται την ίδια άποψη.  […]Οι αντιλήψεις των γυναικών σχετικά με το FGM/C διαφέρουν ανάλογα με την περιφέρεια, και οι περιφέρειες με τη μεγαλύτερη υποστήριξη για τη συνέχιση του FGM/C περιλαμβάνουν τις: Kailahun (86,6%), Karene (74,9%), Kambia (73,7%), Kenema (73,3%) και Koinadugu (70,6%). Επιπλέον, η υποστήριξη για τη συνέχιση της πρακτικής σχετίζεται στενά με κοινωνικοοικονομικούς και δημογραφικούς παράγοντες.[29] Συγκεκριμένα, είναι πιο έντονη μεταξύ γυναικών και κοριτσιών χωρίς καμία εκπαίδευση (68,6%), σε σύγκριση με όσες έχουν εκπαιδευτικό επίπεδο ανώτερο της δευτεροβάθμιας (25,8%). Αντίστοιχα, υψηλότερη υποστήριξη παρατηρείται μεταξύ γυναικών της υπαίθρου έναντι εκείνων που ζουν σε αστικές περιοχές, καθώς και μεταξύ γυναικών χαμηλότερης οικονομικής κατάστασης.[30]

 

Σύμφωνα με όσα συζητήθηκαν σε σχετικό EASO COI Meeting Report τον Οκτώβριο του 2016, σε ερώτηση αναφορικά με τις συνέπειες που υφίσταται κόρη η οποία αρνείται να διαδεχθεί την μητέρα της sowei στην κοινότητα Bondo, εμπειρογνώμονας επί του θέματος απάντησε ωε εξής:

 

«Η διαδικασία διαδοχής υπάρχει και τα κορίτσια εκπαιδεύονται κυρίως από την ηλικία των 5 ετών για να γίνουν διάδοχοι, για να γίνουν «sowei» στις κοινότητές τους. Έτσι, στην ηλικία των 18, υποτίθεται ότι θα αρχίσουν να εξασκούν σταδιακά τον ρόλο τους μέσα στις κοινότητές τους και να ακολουθούν τα βήματα των γονιών τους. Ακόμα, εκπαιδεύονται με τους γονείς τους, πηγαίνουν στους θάμνους με τους γονείς τους, αποκτούν πρακτικές γνώσεις, μαθαίνουν από τις μητέρες τους πώς το κάνουν, πώς γίνεται η διαδικασία και ούτω καθεξής. Αν αποφασίσουν να μην ακολουθήσουν αυτή την πορεία και οι γονείς συμφωνούν, αυτό είναι ήδη κάτι που είναι πολύ δύσκολο για αυτές. Αν η μητέρα είναι επίσης ενάντια, ή αν και η ίδια αναρωτιέται [αν πρέπει να εγκαταλείψει αυτήν την πρακτική], αυτό είναι άλλο στάδιο. [.] Αλλά αν δεν υπάρχει καμία αμφισβήτηση για αυτό από τις προηγούμενες γενιές, από τη μητέρα επίσης, που έχει παραδώσει αυτή την παράδοση στην κόρη της, τότε η γυναίκα αυτή κινδυνεύει. Δεν γίνεται αποδεκτή στην κοινότητα, δεν έχει καμία οικογένεια και αν ζητήσει βοήθεια από την οικογένεια, αυτό σημαίνει ότι δεν έχει καμία κοινωνική, οικονομική, ηθική υποστήριξη από την οικογένεια πια. Όχι μόνο από την οικογένεια, αλλά και από τους συγγενείς. […]».^[31]

 

Σε σχέση με τη δυνατότητα κρατικής προστασίας, δεν εντοπίστηκε ομοιόμορφος τρόπος δράσης των αρχών της χώρας, βρέθηκαν, ωστόσο, οι κάτωθι πληροφορίες που θα μπορούσαν να συσχετιστούν με το υπό εξέταση ζήτημα:

 

Σύμφωνα με την Orchid Project(Απρίλιος 2025), τα περιστατικά γυναικών που πεθαίνουν μετά από FGM/C δεν είναι νέο φαινόμενο στη Σιέρα Λεόνε. Τρία χρόνια νωρίτερα, η Maseray Sei, 21 ετών, πέθανε από επιπλοκές σχετικές με FGM/C αφού απήχθη από το σπίτι της. Έγινε σύλληψη μετά τον θάνατό της, αλλά οι κατηγορίες απορρίφθηκαν και δεν υπήρξε καταδίκη.  Το Σύνταγμα της Σιέρα Λεόνε είναι περιορισμένο και δεν αναφέρεται συγκεκριμένα στη βία κατά γυναικών και κοριτσιών ούτε στις επιβλαβείς πρακτικές όπως το FGM/C. Ο Νόμος για τα Δικαιώματα του Παιδιού (2007) καθορίζει το νομοθετικό πλαίσιο προστασίας των ατόμων κάτω των 18 ετών, ορίζοντας στο Άρθρο 2 το FGM/C ως «κόψιμο ή αφαίρεση οποιουδήποτε μέρους των γυναικείων γεννητικών οργάνων». Το Άρθρο 33(1) αναφέρει ότι κανένα παιδί δεν πρέπει να υποβάλλεται σε βασανιστήρια ή άλλη σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση, συμπεριλαμβανομένων πολιτιστικών πρακτικών που βλάπτουν τη σωματική και ψυχική ευημερία του. Ωστόσο, οι αρχηγοί κοινοτήτων που εφαρμόζουν το FGM/C άσκησαν πίεση ώστε να αφαιρεθεί το FGM/C από το Άρθρο 46 του Νόμου, το οποίο αρχικά απαγόρευε και ποινικοποιούσε τη πρακτική σε παιδιά κάτω των 18 ετών».[32]

 

Άρθρο στο Sierra Leone Monitor αναφέρει ότι «το Κοινοβούλιο της Σιέρα Λεόνε διέψευσε τις αναφορές ότι ο Νόμος για τα Δικαιώματα του Παιδιού του 2025 περιλαμβάνει πρόστιμο ή ποινή για την πρακτική του FGM».[33] Επεξηγήθηκε μέσω της ανωτέρω ανακοίνωσης του κοινοβουλίου της χώρας ότι ο νέος νόμος δεν ποινικοποιεί το γυναικείο ακρωτηριασμό (FGM).[34]

 

Η οργάνωση Equality Now ανέφερε τον Φεβρουάριο του 2022 ότι «δεν έχουν καταγραφεί γνωστές διώξεις σχετικά με τον γυναικείο ακρωτηριασμό (FGM)».[35] Ωστόσο, η Amnesty International (AI) ανέφερε ότι τον Ιούλιο του 2022, το πρόσωπο που τέλεσε FGM/ακρωτηριαστής στην πόλη Moriba κατηγορήθηκε για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως, μετά τον θάνατο μιας 21χρονης γυναίκας, μία ημέρα μετά τη διενέργεια της διαδικασίας.[36] Το ινστιτούτο Bertelsmann Stiftung, τον Μάρτιο του 2024 ανέφερε ότι: «…οι βαθιά ριζωμένες μυστικές κοινότητες (Poro για αγόρια και Sande για κορίτσια) έχουν σημαντική επιρροή και αποτελούν παράλληλα σώματα λήψης αποφάσεων. Τα περισσότερα αγόρια και κορίτσια υποβάλλονται σε τελετές μύησης, και μπορεί να θεωρηθεί ότι ένας σημαντικός αριθμός πολιτικών εκπροσώπων είναι επίσης μέλη αυτών των μυστικών κοινοτήτων».[37]

 

Αναφορικά με τις συνθήκες που επικρατούν στην χώρα σχετικά με τις συνθήκες με τις ατομικές περιστάσεις της Αιτήτριας 1  γυναίκες (μόνες- ανύπαντρες γυναίκες με ανήλικο τέκνο, χωρίς επικοινωνία με τον θείο της που ήταν υπό την φροντίδα του προ της αναχώρησης της από την χώρα καταγωγής της και δύο θείες στην Mokanji, χαμηλού μορφωτικού επιπέδου και χωρίς προηγούμενη εργασιακή εμπειρία στη χώρα της), δεν εντοπίστηκαν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες διαβίωσης τους, παρατίθενται ωστόσο τα κάτωθι:

 

Σύμφωνα με την Freedom House «τα κοινωνικά εμπόδια στην πολιτική συμμετοχή των γυναικών παραμένουν σημαντική πρόκληση. Ωστόσο, ο Νόμος για την Ισότητα των Φύλων και την Ενδυνάμωση των Γυναικών (GEWE) του 2022, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2023, επιβάλλει ποσοστό 30% για τη συμμετοχή γυναικών σε εκλεγμένες και διορισμένες θέσεις. Τα πολιτικά κόμματα τήρησαν σε μεγάλο βαθμό τις ποσοστώσεις αυτές κατά την εκλογική περίοδο του 2023 και, μετά τις εκλογές του Ιουνίου, το 30% των άμεσα εκλεγμένων βουλευτών είναι γυναίκες[…] Οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν διακρίσεις στην απασχόληση, την εκπαίδευση και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Ο νόμος GEWE του 2022 περιλαμβάνει διατάξεις για ίση αμοιβή και για την παράταση της άδειας μητρότητας μετ’ αποδοχών, αν και η εφαρμογή των μέτρων αυτών δεν έχει ακόμη αποτελεσματικά ελεγχθεί».[38]

 

Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται και από έκθεση του USDOS η οποία αναφέρει ότι «ο νόμος προέβλεπε ισότητα επί του νόμου και ίσα δικαιώματα για άνδρες και γυναίκες στο οικογενειακό, εργατικό, ιδιοκτησιακό και κληρονομικό δίκαιο. Ωστόσο, η κυβέρνηση δεν εφάρμοζε αποτελεσματικά το νόμο. Αξιωματούχοι του Υπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας ανέφεραν ότι οι γυναίκες αντιμετώπιζαν εκτεταμένες μορφές κοινωνικών διακρίσεων. Τα δικαιώματά τους καθορίζονταν σε μεγάλο βαθμό από το εθιμικό δίκαιο, ιδιαίτερα σε ζητήματα γάμου, διαζυγίου, ιδιοκτησίας και κληρονομιάς, σε όλες τις περιοχές εκτός της Freetown. Ο επίσημος νόμος εφαρμοζόταν τόσο στα εθιμικά όσο και στα τυπικά δικαστήρια, αλλά οι εθιμικοί δικαστές είχαν περιορισμένη ή καθόλου νομική κατάρτιση και συχνά αγνοούσαν τον επίσημο νόμο ή επέλεγαν να μην τον εφαρμόσουν. Τα δικαιώματα και το καθεστώς των γυναικών στο πλαίσιο του εθιμικού δικαίου διέφεραν σημαντικά ανάλογα με την εθνοτική ομάδα, αλλά ήταν σχεδόν πάντα κατώτερα από εκείνα των ανδρών. […]Αξιωματούχοι και τοπικές ΜΚΟ ανέφεραν ότι, παρότι οι γυναίκες είχαν ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση και στις υπηρεσίες υγείας, δεν απολάμβαναν αντίστοιχες οικονομικές ευκαιρίες ούτε ίδιες κοινωνικές ελευθερίες. Στον χώρο εργασίας αντιμετώπιζαν διακρίσεις, ενώ οι εργοδότες συχνά απέλυαν γυναίκες που έμεναν έγκυες κατά τον πρώτο χρόνο απασχόλησής τους. Ο ισχύων νόμος δεν απαγόρευε την απόλυση εγκύων εργαζομένων. Επιπλέον, προέβλεπε ρητή απαγόρευση για την εργασία των γυναικών σε ορυχεία ή σε οποιονδήποτε υπόγειο χώρο εργασίας».[39]

 

Το ινστιτούτο Bertelsmann Stiftung αναφέρει ότι «ο πληθυσμός στις αγροτικές περιοχές εξαρτάται από τα δικαστήρια των αρχηγών (chieftaincy courts), τα οποία χαρακτηρίζονται από άγραφους κανόνες, άνιση μεταχείριση γυναικών και νέων και συστημική διαφθορά. Τα αστικά δικαιώματα κατοχυρώνονται νομικά, και η Σιέρα Λεόνε έχει σημειώσει ουσιαστική de jure πρόοδο, καθώς έχει επικυρώσει σημαντικές διεθνείς συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επίσης, αναφέρεται ότι οι εκτεταμένες/ευρύτερες οικογένειες, οι κοινοτικές δομές των χωριών και οι ομάδες αυτοβοήθειας – όπως οι γυναικείες ομάδες – λειτουργούν ως κοινωνικοί μηχανισμοί αυτοοργάνωσης και προσφέρουν δίκτυα υποστήριξης στα πιο ευάλωτα μέλη της κοινωνίας.[40]

 

Σε σχέση με την έμφυλη βία, σύμφωνα με έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, η οποία επικαλείται δεδομένα άλλης έκθεσης αναφέρει ότι «τον Μάρτιο, η Έκθεση για τα Περιστατικά Επιζώντων με Βάση το Φύλο, που δημοσιεύθηκε από την ΜΚΟ Rainbo Initiative, αποκάλυψε ότι το 92,7% των 2.763 περιστατικών που κατέγραψε το 2023 αφορούσαν σεξουαλικές επιθέσεις, ενώ υπήρξαν 78 καταδίκες για υποθέσεις σεξουαλικής βίας».[41]

 

Ανωτέρω αναφερόμενη έκθεση του USDOS αναφέρει ότι «ο νόμος ποινικοποιούσε τον βιασμό τόσο σε βάρος γυναικών όσο και ανδρών, προβλέποντας ελάχιστη ποινή κάθειρξης 15 ετών για τους δράστες. Ο νόμος απαγόρευε ρητά και τον συζυγικό βιασμό. Ποινικοποιούσε επίσης την ενδοοικογενειακή βία, η οποία τιμωρούνταν με υψηλό χρηματικό πρόστιμο και ποινή φυλάκισης έως δύο ετών. Παρότι η ευαισθητοποίηση γύρω από τον βιασμό και την ενδοοικογενειακή βία αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με την Εθνική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (HRCSL), οι διώξεις ήταν σπάνιες, ιδίως στις αγροτικές περιοχές. Οι βασικοί λόγοι περιλάμβαναν τις απαιτήσεις ιατρικής γνωμάτευσης, τα υψηλά δικαστικά έξοδα, τη διαφθορά και τη δυσλειτουργία του δικαστικού συστήματος. Ο βιασμός ήταν συχνό φαινόμενο, ενώ οι επιζώσες και επιζώντες σεξουαλικών εγκλημάτων, συχνά με την παρότρυνση των οικογενειών τους, κατέληγαν σε εξωδικαστικούς συμβιβασμούς με τους δράστες. Ως αποτέλεσμα, διατηρούνταν μια κουλτούρα ατιμωρησίας, η οποία συνέβαλε στη διαιώνιση της έμφυλης βίας».[42] Σε σχέση με την ύπαρξη καταφυγίων, η ανωτέρω έκθεση συνεχίζει ότι «η κυβέρνηση λειτουργούσε «κέντρα μιας στάσης» (one-stop centers) για επιζώντες έμφυλης βίας σε κρατικά νοσοκομεία σε έξι περιφέρειες της χώρας: Kabala, Kailahun, Moyamba, Port Loko, Pujehun και στο King Harman Road Government Referral Hospital. Τα κέντρα αυτά παρείχαν ολοκληρωμένη υποστήριξη, συμπεριλαμβανομένης ψυχοκοινωνικής, νομικής, ιατρικής και στεγαστικής βοήθειας σε επιζώντες σεξουαλικής βίας, καθώς και πρόσβαση σε υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας».[43]

 

Παλαιότερα στοιχεία που δημοσιοποίησε το The Borgen Project τον Φεβρουάριο του 2022, πέρα από την πρακτική της κλειτοριδεκτομής/FGM στη Σιέρα Λεόνε και την σεξουαλική και έμφυλη βία εν μέσω συγκρούσεων,  οι γυναίκες στην κοινωνία της Σιέρα Λεόνε υπόκεινται σε ορισμένα είδη βίας τα οποία θεωρούνται ως δικαιολογημένα και αποδεκτά. Οι γυναίκες που καταγγέλλουν περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας αντιμετωπίζουν σκληρή κριτική από την κοινότητα, νιώθουν ντροπή γι' αυτό και πολλές επιλέγουν να παραμείνουν σιωπηλές. Το νομικό σύστημα επίσης δεν βλέπει τις περιπτώσεις βίας στις οποίες εμπλέκονται παντρεμένες γυναίκες ως προτεραιότητα, αλλά μάλλον ως προσωπικό ζήτημα που απαιτεί επίλυση εντός των ορίων του «νοικοκυριού». Γενικά, πολλοί πολίτες δεν έχουν πίστη στο νομικό σύστημα. Η έλλειψη ικανότητας εντός του κατακερματισμένου νομικού συστήματος εξακολουθεί να δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τους δράστες, συμβάλλοντας στην επικράτηση της κακοποίησης των γυναικών. Άλλα βασικά δικαιώματα που καταπατώνται περιλαμβάνουν την περιθωριοποίηση ως προς την πρόσβαση στην εργασία και στην εκπαίδευση, ενώ υποεκπροσωπούνται στην πολιτική.[44]

 

Νομική ανάλυση

 

Αναφορικά με την υπαγωγή των Αιτητριών στο προσφυγικό καθεστώς, παραπέμπω στο άρθρο 3 του περί Προσφύγων Νόμου:

 

«3.-(1) Ως πρόσφυγας αναγνωρίζεται το πρόσωπο που, λόγω βάσιμου φόβου καταδίωξης του για λόγους φυλετικούς, θρησκευτικούς, ιθαγένειας ή ιδιότητας μέλους συγκεκριμένου κοινωνικού συνόλου ή πολιτικών αντιλήψεων, είναι εκτός της χώρας της ιθαγενείας του και δεν είναι σε θέση, ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν είναι πρόθυμο, να χρησιμοποιήσει την προστασία της χώρας αυτής, ή πρόσωπο, που δεν έχει ιθαγένεια, το οποίο, ενώ είναι εκτός της χώρας της προηγούμενης συνήθους διαμονής του ως αποτέλεσμα αυτών των καταστάσεων, δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν είναι πρόθυμο να επιστρέψει σ’ αυτή και στο οποίο δεν έχει εφαρμογή το άρθρο 5.»

 

Αναφορικά δε με την υπαγωγή τους σε καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, παραπέμπω στο άρθρο 19 του περί Προσφύγων Νόμου:

 

«19.-(1) Ο Προϊστάμενος, με απόφασή του αναγνωρίζει καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, σε οποιοδήποτε αιτητή, ο οποίος δεν αναγνωρίζεται ως πρόσφυγας ή σε οποιοδήποτε αιτητή του οποίου η αίτηση σαφώς δεν βασίζεται σε οποιουσδήποτε από τους λόγους του εδαφίου (1) του άρθρου 3, αλλά σε σχέση με τον οποίο υπάρχουν ουσιώδεις λόγοι να πιστεύεται ότι, εάν επιστρέψει στη χώρα ιθαγένειάς του, θα αντιμετωπίσει πραγματικό κίνδυνο να υποστεί σοβαρή βλάβη και δεν είναι σε θέση ή, λόγω του κινδύνου αυτού, δεν είναι πρόθυμος, να θέσει τον εαυτό του υπό την προστασία της χώρας αυτής.

(2) Για τους σκοπούς του παρόντος Νόμου, “σοβαρή βλάβη” ή “σοβαρή και αδικαιολόγητη βλάβη” σημαίνει-

(α) θανατική ποινή ή εκτέλεση, ή

(β) βασανιστήρια ή απάνθρωπη  ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία του αιτητή στη χώρα καταγωγής του, ή

(γ) σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας αμάχου, λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης.

[…]»

 

Από τις ανωτέρω πληροφορίες, σε συνδυασμό με τους ουσιώδεις ισχυρισμούς και το προφίλ των Αιτητριών, κρίνεται ότι η Αιτήτρια 1 δεν πληροί τις προϋποθέσεις υπαγωγής στο προσφυγικό καθεστώς.

 

Ειδικότερα, αναγνωρίζεται ότι η Αιτήτρια 1 υπέστη παρελθοντική δίωξη υπό τη μορφή αναγκαστικού ακρωτηριασμού γυναικείων γεννητικών οργάνων (ΑΓΓΟ), ο οποίος έλαβε χώρα κατά ή περί το 2015 κατόπιν εξαναγκασμού. Το εν λόγω περιστατικό συνιστά σοβαρή παραβίαση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στοιχειοθετεί πράξη δίωξης κατά την έννοια του νόμου.

 

Ωστόσο, από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι έκτοτε έχει παρέλθει σημαντικό χρονικό διάστημα (πλέον των δέκα ετών), ενώ πριν την αποχώρηση της από τη χώρα της, η Αιτήτρια διέμενε στην πόλη Freetown χωρίς να αναφέρει οποιοδήποτε περιστατικό περαιτέρω όχλησης, απειλής ή κακομεταχείρισης, είτε από μέλη της κοινότητας του χωριού καταγωγής της είτε από το ευρύτερο κοινωνικό της περιβάλλον. Επιπλέον, δεν έχει επικαλεστεί πρόσφατα περιστατικά δίωξης ή στοχοποίησης.

 

Περαιτέρω, τα περιστατικά που επικαλέστηκε (ΑΓΓΟ, καταναγκαστική οικιακή εργασία και πρόταση εξαναγκαστικού γάμου από τον θείο της με γηραιότερο άνδρα) αξιολογούνται ως γεγονότα παρελθόντος τα οποία, υπό τις παρούσες περιστάσεις, δεν τεκμηριώνουν βάσιμο και αντικειμενικά δικαιολογημένο φόβο επανάληψης. Ιδίως, λαμβάνεται υπόψη ότι η Αιτήτρια έχει ήδη υποστεί ΑΓΓΟ, γεγονός που μειώνει ουσιωδώς την πιθανότητα επανάληψης της συγκεκριμένης πρακτικής, καθώς και ότι βρίσκεται πλέον σε μεγαλύτερη ηλικία (35 ετών) με ένα ανήλικο τέκνο, στοιχείο που αποδυναμώνει τον κίνδυνο εξαναγκαστικού γάμου.

 

Επιπλέον, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της, ο θείος της – ο οποίος φέρεται ως βασικός φορέας των πιέσεων – έχει διακόψει κάθε επικοινωνία μαζί της μετά τη γέννηση του παιδιού της, χωρίς να προκύπτουν ενδείξεις ότι εξακολουθεί να έχει πρόθεση ή δυνατότητα να την στοχοποιήσει. Δεν υφίστανται επίσης στοιχεία που να καταδεικνύουν ύπαρξη ευρύτερου δικτύου ή κοινωνικού πλαισίου που θα μπορούσε να επαναφέρει ή να αναβιώσει τον κίνδυνο δίωξης για την ίδια.

 

Ως εκ τούτου, αν και η παρελθοντική δίωξη λαμβάνεται δεόντως υπόψη ως σοβαρή ένδειξη, εν προκειμένω δεν προκύπτει μελλοντοστραφής, πραγματικός και εύλογος κίνδυνος δίωξης σε περίπτωση επιστροφής της στη χώρα καταγωγής της, για οποιονδήποτε από τους λόγους που προβλέπονται στο άρθρο 3 του περί Προσφύγων Νόμου. Συνεπώς, δεν στοιχειοθετείται βάσιμος φόβος δίωξης κατά την έννοια της σχετικής νομοθεσίας.

 

Περαιτέρω, κατά τα παραπάνω, δεν μπορεί να παραχωρηθεί στην Αιτήτρια 1 καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας επί τη βάσει των άρθρων 19 (1) και (2) (α) και/ή (β) του περί Προσφύγων Νόμου, καθώς δεν έχει στοιχειοθετηθεί πραγματικός κίνδυνος σοβαρής βλάβης υπό τις εκεί προβλεπόμενες μορφές.

 

Προκειμένου δε να διαπιστωθεί εάν συντρέχουν ουσιώδεις λόγοι να πιστεύεται ότι, σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής της, η Αιτήτρια 1 θα αντιμετωπίσει σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής της ακεραιότητας λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης, ως οι διατάξεις του άρθρου 19(2)(γ) του περί Προσφύγων Νόμου, το Δικαστήριο ανέτρεξε σε επικαιροποιημένες πηγές πληροφόρησης για τη χώρα της Αιτήτριας, προς εξέταση της κατάστασης που επικρατεί σε αυτήν και συγκεκριμένα στην πόλη Freetown τόπο συνήθους διαμονής της Αιτήτριας. 

 

Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων ACLED, κατά το τελευταίο έτος με πιο πρόσφατη ενημέρωση στις 26/3/2026 καταγράφηκαν στη χώρα 21περιστατικά ασφαλείας τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα 3ανθρώπινες απώλειες. Επίσης, στην δυτική περιφέρεια/γεωγραφική ζώνη στην οποία υπάγεται η πόλη Freetown, καταγράφηκαν σύμφωνα με τη βάση δεδομένων ACLED κατά το τελευταίο έτος 8 περιστατικά ασφαλείας, από τα οποία δεν προέκυψαν ανθρώπινες απώλειες.^[2] Σημειώνεται ότι ο πληθυσμός της δυτικής περιφέρειας που ανήκει η πόλη Freetow, ανέρχεται σύμφωνα με εκτιμήσεις για το 2021, στα 1,271,330 κατοίκους.^[3]

 

Τα παραπάνω υποδηλώνουν, στο σύνολό τους, ότι στην Σιέρα Λεόνε δεν επικρατούν συνθήκες ένοπλης εσωτερικής σύγκρουσης και κατ' επέκταση συνθήκες βίας ασκούμενης αδιακρίτως κατά αμάχων, υπό την έννοια της παραπάνω διάταξης. Εν προκειμένω, η αξιολόγηση της συχνότητας, έντασης, έκτασης και διάρκειας πιθανών περιστατικών βίας ή τρομοκρατικών ενεργειών, καθώς και οι διαπιστούμενες απώλειες αμάχων λόγω των πράξεων αυτών στην Σιέρα Λεόνε και στη πόλη που αναμένεται να επιστρέψει η Αιτήτρια , δεν οδηγούν το Δικαστήριο στο συμπέρασμα ότι επικρατεί εκεί κατάσταση γενικευμένης και αδιακρίτως ασκούμενης βίας.

 

Ως εκ τούτου, στην Αιτήτρια δεν μπορεί να παραχωρηθεί καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, ούτε κατ’ εφαρμογή του άρθρου 19(1) και (2)(γ) του περί Προσφύγων Νόμου.

 

Αντιθέτως, η αξιολόγηση μου διαφοροποιείται ως προς την Αιτήτρια 2. Συγκεκριμένα, από τις διαθέσιμες εξωτερικές πηγές πληροφόρησης, σε συνδυασμό με τα αποδεκτά πραγματικά περιστατικά που αφορούν την ιστορία της μητέρας της, προκύπτουν στοιχεία τα οποία εγείρουν την ανάγκη για περαιτέρω, ενδελεχή και εξατομικευμένη ανάλυση του αιτήματός της.

 

Ειδικότερα, τα δεδομένα αυτά ενδέχεται να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο έκθεσης της Αιτήτριας 2 σε πρακτικές ή συμπεριφορές που δύνανται να συνιστούν δίωξη ή σοβαρή βλάβη, γεγονός που καθιστά αναγκαία την περαιτέρω διερεύνηση της πιθανότητας εκδήλωσης μελλοντοστραφούς κινδύνου σε περίπτωση επιστροφής της στη χώρα καταγωγής της.  Λαμβάνω υπόψιν μου ότι η Αιτήτρια 2 είναι ανήλικη, χωρίς καμία επικοινωνία ή στήριξη από τον πατέρα της από την γέννησή της μέχρι σήμερα και η μητέρα της αντιτίθεται στην πρακτική ΑΓΓΟ, πλην όμως η ίδια την υπέστη εξ αναγκασμού και χωρίς να έχει την στήριξη οποιουδήποτε προσώπου από το οικογενειακό της περιβάλλον.

 

Ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων ως πράξη δίωξης

 

Σύμφωνα με το άρθρο 3Γ του περί Προσφύγων Νόμου:

«3Γ.-(1) Οι πράξεις δίωξης κατά την έννοια του άρθρου 1Α της Σύμβασης πρέπει:

(α) να είναι αρκούντως σοβαρές λόγω της φύσης ή της επανάληψης τους ώστε να συνιστούν σοβαρή παραβίαση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ειδικά των δικαιωμάτων από τα οποία δεν χωρεί παρέκκλιση, βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 2, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, ή

(β) να αποτελούν σώρευση διαφόρων μέτρων συμπεριλαμβανομένων παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία να είναι αρκούντως σοβαρή, ούτως ώστε να θίγεται ένα άτομο κατά τρόπο αντίστοιχο με το αναφερόμενο στην παράγραφο (α).

(2) Οι ακόλουθες πράξεις συνιστούν μη εξαντλητικό κατάλογο πράξεων δίωξης, κατά την έννοια του εδαφίου (1):

(α) πράξεις σωματικής ή ψυχικής βίας, συμπεριλαμβανομένων πράξεων σεξουαλικής βίας,

(β) νομικά, διοικητικά, αστυνομικά ή/και δικαστικά μέτρα, τα οποία εισάγουν διακρίσεις αφ’ ευατού ή εφαρμόζονται κατά τρόπο εισάγοντα διακρίσεις,

(γ) ποινική δίωξη ή επιβολή ποινής η οποία είναι δυσανάλογη ή μεροληπτική,

(δ) άρνηση ένδικων μέσων με αποτέλεσμα την επιβολή δυσανάλογης ή μεροληπτικής ποινής,

(ε) ποινική δίωξη ή επιβολή ποινής, για την άρνηση εκπλήρωσης στρατιωτικής θητείας σε σύρραξη, εάν η εκπλήρωση της στρατιωτικής θητείας θα περιλάμβανε έγκλημα, αδίκημα ή πράξη που αναφέρεται στην παράγραφο (γ) του εδαφίου (1) του άρθρου 5,

(στ) πράξεις που στοχεύουν το φύλο ή τα παιδιά.

(3) Σύμφωνα με το εδάφιο (1) του άρθρου 3, απαιτείται να υπάρχει συσχετισμός μεταξύ των λόγων που αναφέρονται στο άρθρο 3 Δ και της πράξης δίωξης κατά την έννοια του εδαφίου (1) του παρόντος άρθρου ή της έλλειψης προστασίας κατά των πράξεων αυτών.»

 

To FGM (ακρωτηριασμός γυναικείων γεννητικών οργάνων) δύναται να θεωρηθεί δίωξη, καθώς χαρακτηρίζεται ως μορφή βασανιστηρίων και απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης και ως παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και της υγείας και της σωματικής ακεραιότητας των γυναικών και των κοριτσιών. Παραβιάζει μεταξύ άλλων την Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων[45] και το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ICCPR).[46] Παραβιάζει επίσης το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα (ICESCR),[47] το οποίο απαιτεί το «υψηλότερο δυνατό επίπεδο σωματικής και ψυχικής υγείας». Επιπροσθέτως, η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης[48] αναγνωρίζει με σαφήνεια ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια που υποφέρουν από έμφυλη βία μπορούν να αναζητήσουν προστασία σε άλλο κράτος, όταν το δικό τους δεν αποτρέπει τη δίωξη ή δεν προσφέρει επαρκή προστασία και αποτελεσματική προσφυγή. Όπως διεξοδικά θα αναλυθεί στη συνέχεια, αυξάνονται οι έννομες τάξεις των οποίων η νομολογία αναγνωρίζει ότι ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων αποτελεί μορφή δίωξης.^[49] Αλλά και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δεν αμφισβήτησε ότι ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων συνιστά κακομεταχείριση αντίθετη με το άρθρο 3 της Σύμβασης του 1950 για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.^[50]

 

Επιπροσθέτως, σε κοινή δήλωσή τους οι σχετικοί φορείς των Ηνωμένων Εθνών αναφέρουν ότι το FGM είναι επιβλαβής παραδοσιακή πρακτική και θεωρείται ότι συνιστά προσβολή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κοριτσιών και γυναικών.[51]

 

Για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης, υιοθετώ τα πιο πάνω και συμφωνώ με την εισήγηση της συνηγόρου των Αιτητριών ότι το επίπεδο της βλάβης που μπορεί να προκληθεί από το ΑΓΓΟ καθώς και η όλη διαδικασία, συνιστά «δίωξη» κατά την έννοια του άρθρου 3 και 3Γ του περί Προσφύγων Νόμου.

 

Λόγος δίωξης – Ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα

 

Για να αποτελέσει βάση χορήγησης προσφυγικού καθεστώτος, η δίωξη πρέπει να συνδέεται με έναν από τους πέντε λόγους που προβλέπονται στο άρθρο 3 του περί Προσφύγων Νόμου. Η συνήγορος των Αιτητριών εισηγήθηκε ότι στην παρούσα υπόθεση  ο λόγος έγκειται στην συμμετοχή των Αιτητριών σε «ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα».

 

Επί του εν λόγω σημείου, κρίνω σκόπιμο να παραπέμψω στο άρθρο 3Δ(δ) του περί Προσφύγων Νόμου:

«(δ) Η ομάδα θεωρείται ως ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα όταν, μεταξύ άλλων:

(i) τα μέλη της ομάδας αυτής έχουν κοινά εγγενή χαρακτηριστικά ή κοινό ιστορικό παρελθόν το οποίο δεν μπορεί να μεταβληθεί ή έχουν από κοινού χαρακτηριστικά ή πεποιθήσεις τόσο θεμελιώδους σημασίας για την ταυτότητα ή τη συνείδηση, ώστε ένα πρόσωπο να μην πρέπει να αναγκάζεται να τις αποκηρύξει και

(ii) η ομάδα έχει ιδιαίτερη ταυτότητα στην οικεία χώρα, διότι γίνεται αντιληπτή ως διαφορετική ομάδα από τον περιβάλλοντα κοινωνικό χώρο.

Ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα καταγωγής μια ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα μπορεί να περιλαμβάνει ομάδα που βασίζεται στο κοινό χαρακτηριστικό του γενετήσιου προσανατολισμού. Ο γενετήσιος προσανατολισμός δεν μπορεί να νοηθεί ότι περιλαμβάνει πράξεις που θεωρούνται αξιόποινες κατά το κυπριακό δίκαιο. Λαμβάνονται δεόντως υπόψη πτυχές συνδεόμενες με το φύλο, συμπεριλαμβανομένης της ταυτότητας του φύλου, κατά τον καθορισμό της ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας ή τον προσδιορισμό χαρακτηριστικού αυτής της ομάδας.»

 

Σύμφωνα με το άρθρο 10 παρ. 1 εδ. δ της  Οδηγίας 2011/95/ΕΕ, «η ομάδα θεωρείται ως ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα όταν, μεταξύ άλλων: τα μέλη της ομάδας αυτής έχουν κοινά εγγενή χαρακτηριστικά ή κοινό ιστορικό παρελθόν το οποίο δεν μπορεί να μεταβληθεί ή έχουν από κοινού χαρακτηριστικά ή πεποιθήσεις τόσο θεμελιώδους σημασίας για την ταυτότητα ή τη συνείδηση ώστε ένα πρόσωπο να μην πρέπει να αναγκάζεται να τις αποκηρύξει και — η ομάδα έχει ιδιαίτερη ταυτότητα στην οικεία χώρα, διότι γίνεται αντιληπτή ως διαφορετική ομάδα από τον περιβάλλοντα κοινωνικό χώρο. Ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα καταγωγής μια ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα μπορεί να περιλαμβάνει ομάδα που βασίζεται στο κοινό χαρακτηριστικό του γενετήσιου προσανατολισμού. Ο γενετήσιος προσανατολισμός δεν μπορεί να νοηθεί ως περιλαμβάνων πράξεις θεωρούμενες αξιόποινες κατά το εθνικό δίκαιο των κρατών μελών. Λαμβάνονται δεόντως υπόψη πτυχές συνδεόμενες με το φύλο, συμπεριλαμβανόμενης της ταυτότητας του φύλου, κατά τον καθορισμό της ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας ή τον προσδιορισμό χαρακτηριστικού αυτής της ομάδας».

 

Η αιτιολογική σκέψη 30 της ως άνω οδηγίας αναφέρει επίσης ρητώς ότι “ορισμένες νομικές παραδόσεις και έθιμα, που οδηγούν επί παραδείγματι σε ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων θα πρέπει να λαμβάνονται δεόντως υπόψη κατά την αξιολόγηση της αίτησης”.

 

Ακολούθως θα πρέπει να αναφερθεί ότι η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες στις Οδηγίες της σχετικά με τη δίωξη λόγω γένους^[52] αναφέρει στην ανάλυσή της για την ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα “ […] παρ. 30. Κατ’ ακολουθία, το φύλο μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της κατηγορίας της κοινωνικής ομάδας. Οι γυναίκες αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κοινωνικής υπο-ομάδας που καθορίζεται από έμφυτα και ανεπίδεκτα αλλαγής γνωρίσματα και συχνά απολαμβάνουν μεταχείριση διαφορετική από αυτή των αντρών. Τα χαρακτηριστικά τους τις ξεχωρίζουν ως κοινωνική ομάδα και σε κάποιες χώρες υπομένουν διαφορετικά κριτήρια και επίπεδο μεταχείρισης.”

 

Επιπροσθέτως, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες στις Οδηγίες της σχετικά με τη το Χειρισμό των Αιτημάτων Ασύλου στις Περιπτώσεις Ακρωτηριασμού των Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων[53] στην παράγραφο 24 αναφέρει “Επίσης, μπορεί να εντοπιστούν δύο ευρύτερες και πιο συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, για παράδειγμα, τα «κορίτσια» ή οι «γυναίκες» ( γενικοί ορισμοί) ή τα «κορίτσια που ανήκουν σε εθνοτικές ομάδες που τηρούν την πρακτική του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων» (στενός ορισμός).[54] Κατά τα ισχύοντα και για τους άλλους λόγους φόβου δίωξης της Σύμβασης, είναι άνευ σημασίας το μέγεθος της κοινωνικής ομάδας. Στην περίπτωση που η ομάδα είναι πολυπληθής – το σύνολο του γυναικείου πληθυσμού συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας ή όλες οι γυναίκες συγκεκριμένης φυλής – το μέγεθός της δεν μπορεί να δικαιολογήσει την άρνηση διεύρυνσης της διεθνούς προστασίας, εφόσον αυτή κρίνεται προσήκουσα”.[55]

 

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO) στις Κατευθυντήριες γραμμές της σχετικά με την ιδιότητα μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας[56] παραθέτει σε σχετικό κατάλογο συχνών παραδειγμάτων ιδιαίτερων ομάδων γυναικών που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα σε συγκεκριμένη χώρα καταγωγής τις γυναίκες και κορίτσια που αρνούνται να υποβληθούν σε Ακρωτηριασμό Γυναικείων Γενετικών Οργάνων. Επιπλέον αναλύοντας τις προϋποθέσεις της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ για την ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα επαναλαμβάνει την ανάλυση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες σχετικά με το εγγενές χαρακτηριστικό ή κοινό ιστορικό παρελθόν και παραθέτει ότι “ Ανάλογα με το πλαίσιο στη συγκεκριμένη χώρα καταγωγής, η ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα θα μπορούσε να απαρτίζεται από γυναίκες και κορίτσια των οποίων το κοινό χαρακτηριστικό είναι ότι δεν έχουν υποβληθεί σε FGM σύμφωνα με τις τοπικές παραδοσιακές πρακτικές ή/και εξακολουθούν να αρνούνται να υποβληθούν σε αυτόν. Η ομάδα αυτή θα μπορούσε να βασίζεται σε εγγενή χαρακτηριστικά (ηλικία, φύλο, εθνοτική ομάδα) καθώς και σε κοινό ιστορικό παρελθόν (το γεγονός ότι δεν υποβλήθηκαν σε FGM) ή/και σε χαρακτηριστικά ή πεποιθήσεις που είναι θεμελιώδους σημασίας για την ταυτότητα ή τη συνείδηση. Η ομάδα αυτή μπορεί επίσης να περιλαμβάνει γυναίκες και κορίτσια που έχουν ήδη υποβληθεί σε ένα είδος FGM, αλλά διατρέχουν παρ’ όλα αυτά τον κίνδυνο να υποβληθούν σε επιπρόσθετο είδος FGM”.[57]

 

Ακολούθως, σχετικά με τη δεύτερη προϋπόθεση της ως άνω Οδηγίας που αφορά την ιδιαίτερη ταυτότητα η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO) στις Κατευθυντήριες γραμμές της σχετικά με την ιδιότητα μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας[58]  αναφέρει ότι “προκειμένου να προσδιοριστεί εάν η προαναφερθείσα ομάδα (ήτοι γυναίκες και κορίτσια που δεν έχουν υποβληθεί σε FGM σύμφωνα με τις τοπικές παραδοσιακές πρακτικές) μπορεί να συνιστά ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα, πρέπει επίσης να αξιολογηθεί εάν η ομάδα αυτή έχει ιδιαίτερη ταυτότητα στην οικεία χώρα καταγωγής, ήτοι εάν γίνεται αντιληπτή ως διαφορετική από τον περιβάλλοντα κοινωνικό χώρο. Σε χώρες (ή περιοχές) στις οποίες το FGM είναι κρατούσα πρακτική, γυναίκες και κορίτσια με άθικτα γεννητικά όργανα (ή που δεν έχουν ακρωτηριαστεί «επαρκώς», σύμφωνα με τις τοπικές πρακτικές) ενδέχεται να θεωρούνται ότι διαφέρουν από τις γυναίκες που έχουν υποβληθεί στην πρακτική αυτή. Η ιδιαίτερη ταυτότητα αυτών των γυναικών και των κοριτσιών θα μπορούσε να αποδειχθεί από το γεγονός ότι υφίστανται κοινωνικό εξοστρακισμό. Ο εξοστρακισμός αυτός μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι θεωρούνται «ακάθαρτες» ή «αμφίβολης ηθικής» από την τοπική κοινωνία. Αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί, για παράδειγμα, από το γεγονός ότι οι άνδρες στην κοινωνία αυτή αρνούνται/έχουν αρνηθεί να παντρεύονται γυναίκες που δεν έχουν υποβληθεί σε FGM. Επιπλέον, γυναίκες και κορίτσια που αντιτίθενται στο FGM, που αρνούνται να ακολουθήσουν αυτήν την επιβλαβή παραδοσιακή πρακτική, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι παραβιάζουν τα κοινωνικά ήθη και, επομένως, στιγματίζονται και υφίστανται δυσμενείς διακρίσεις από τον περιβάλλοντα κοινωνικό χώρο. Αυτό θα μπορούσε να ισχύει επίσης για τους άνδρες που αντιτάσσονται στο FGM για τις θυγατέρες τους.” (βλ. σελ. 23 ως άνω Κατευθυντήριων γραμμών EASO).

 

Σημαντική είναι η νομολογία εθνικών Δικαστηρίων της Ευρώπης  επί του θέματος αυτού, όπου αναγνωρίζεται ότι ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων αποτελεί μορφή δίωξης η οποία εντάσσει τις εν λόγω γυναίκες στην κατηγορία της ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας.

 

Η  νομολογία του Cour National du droit d’asile (εφεξής CNDA) των ετών 2019-2022 αναλύει διεξοδικά αιτήσεις διεθνούς προστασίας σχετικές με το FGM σε χώρες, όπου η πρακτική αυτή αποτελεί κοινωνική επιταγή και τα ποσοστά επικράτησης είναι εξαιρετικά υψηλά.^[59] Το CNDA στην συντριπτική πλειοψηφία των υποθέσεων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι στις χώρες που το FGM αντιπροσώπευε έναν αντικειμενικό κοινωνικό κανόνα, τα κορίτσια που δεν έχουν υποβληθεί σε ακρωτηριασμό, αποτελούσαν κοινωνική ομάδα.^[60]

 

Αναλυτικότερα, το Γαλλικό Εθνικό Δικαστήριο σε υπόθεση αιτήτριας από τη Σιέρα Λεόνε έκρινε ότι η πρακτική FGM ισοδυναμεί με κοινωνικό κανόνα σε ορισμένες μυστικιστικές κοινωνίες (όπως η Bondo), και οι γυναίκες μέλη αυτών των κοινωνιών που αντιτίθενται στον ακρωτηριασμό των παιδιών τους αποτελούν μια κοινωνική ομάδα κατά την έννοια της Σύμβασης της Γενεύης. Το Δικαστήριο σημείωσε ότι σε χώρες με υψηλό ποσοστό επικράτησης της πρακτικής FGM, άτομα που έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους να υποβληθούν σε αυτήν την πρακτική ή αρνήθηκαν να υποβάλουν τα ανήλικα παιδιά τους σε αυτήν έχουν παραβιάσει τους εθιμικούς κανόνες της χώρας καταγωγής τους και επομένως εκτίθενται τόσο σε βία που στρέφεται εναντίον τους και στον κίνδυνο να δουν τις ανήλικες κόρες τους να ακρωτηριάζονται παρά τη θέλησή τους. Έτσι, μπορεί να θεωρηθεί ότι μπορεί να υπάρχει φόβος δίωξης λόγω της συμμετοχής τους σε μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 1, Α 2 της Σύμβασης της Γενεύης, όταν δεν μπορούν να προστατευθούν από τις δημόσιες αρχές της χώρας τους. Κατόπιν, από την έρευνα των πληροφοριών για την χώρα καταγωγής (COI) το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων αποτελεί κοινωνικό κανόνα στη Σιέρα Λεόνε, καθώς είναι μια πολύ διαδεδομένη πρακτική μεταξύ των περισσότερων εθνοτικών ομάδων.^[61]

 

Στην ίδια απόφαση αναφορικά με τον φόβο της να επιστρέψει στη Σιέρα Λεόνε, η αιτήτρια εξήγησε, ούσα η ίδια μέλος της μυστικής εταιρείας Bondo και εγγονή μίας γυναίκας που τελεί τον ακρωτηριασμό, ότι θα εξοστρακιζόταν εάν παραβίαζε τον βασικό κανόνα αυτής της μυστικής κοινωνίας αρνούμενη να υποβάλει την κόρη της σε FGM. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι από τα προηγούμενα προκύπτει ότι η αιτήτρια, κα. Κ. πρέπει να θεωρηθεί ότι ανήκει στην κοινωνική ομάδα των γυναικών από τη Σιέρα Λεόνε, μέλη μιας μυστικής κοινωνίας, που αντιτίθεται στον ακρωτηριασμό της κόρης τους, χωρίς να μπορεί να επωφεληθεί από την προστασία των αρχών που είναι απρόθυμες να αντιταχθούν σε αυτές τις μυστικές κοινωνίες. Κατά συνέπεια, στην αιτήτρια χορηγήθηκε το καθεστώς του πρόσφυγα.^[62]

 

Πιο πρόσφατα, στις 10 Φεβρουαρίου 2023, τη 6^η Επιτροπή Προσφυγών χορήγησε καθεστώς επικουρικής προστασίας σε αιτήτρια από την Σιέρα Λεόνε^[63] εξαιτίας μεταξύ άλλων, του μελλοντικού κινδύνου να υποστεί FGM, παραθέτοντας το εξής σκεπτικό:

[σκ. IV.6] Επειδή, λαμβάνοντας υπόψη όσα προπαρατέθηκαν και επιπλέον: α) την κοινωνική και οικονομική θέση της προσφεύγουσας στη χώρα καταγωγής της, β) ότι η προσφεύγουσα κινδυνεύει να υποστεί, λόγω και της μικρής της ηλικίας, ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων, εξαιρετικά διαδεδομένη και κοινωνικά αποδεκτή πρακτική στη Σιέρα Λεόνε, γ) ότι η ίδια, επιπρόσθετα, είναι νεαρή γυναίκα μόνη, χωρίς επαγγελματική ειδίκευση και εξαιτίας της τραυματικής της εμπειρίας ως θύμα βιασμού, όπως αυτό βεβαιώνεται και στην... κάρτα υγείας αλλοδαπού, χρήζει υποστήριξης και φροντίδας, δ) ότι, στο πλαίσιο της χρόνιας επισιτιστικής ανασφάλειας και της έλλειψης επαρκών υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης, η ρευστή κατάσταση στη χώρα καταγωγής της έχει καταστήσει όλο και πιο δύσκολη την διατήρηση της ανθρωπιστικής πρόσβασης και των προμηθειών στις ευπαθείς ομάδες και, τέλος, ε) συνεκτιμώντας τις αδικαιολόγητα σκληρές συνθήκες διαβίωσης, στις οποίες πιθανολογείται ότι θα εκτεθεί η προσφεύγουσα προκειμένου να συντηρήσει τον εαυτό της, σε συνδυασμό με την έλλειψη υποστηρικτικού πλαισίου και την ελλιπή κρατική προστασία, η Επιτροπή οδηγείται στο συμπέρασμα ότι καθίσταται εύλογη η πιθανότητα η προσφεύγουσα να αντιμετωπίσει πραγματικό κίνδυνο να υποστεί μεταχείριση αντίθετη προς το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ (π.χ. έλλειψη πρόσβασης σε νερό, ρεύμα, εγκαταστάσεις υγιεινής, ανεπαρκούς ή ακατάλληλης διατροφής, σοβαρά ζητήματα υγείας...), ενώ, για τους ίδιους ως άνω λόγους, κρίνει ότι καθίσταται αδύνατη η μετεγκατάστασή της σε οποιαδήποτε άλλη περιοχή της χώρας καταγωγής της... Κατόπιν αυτών, κρίνεται ότι η προσφεύγουσα... πρέπει να αναγνωριστεί ως δικαιούχος επικουρικής προστασίας...»

 

Την ανάλυση της ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας των γυναικών από τη Σιέρα Λεόνε που δεν έχουν υποστεί FGM έκανε η Βουλή των Λόρδων του Ηνωμένου Βασιλείου σε παλαιότερη απόφαση.^[64] Η Βουλή των Λόρδων του Ηνωμένου Βασιλείου αποφάνθηκε ότι (μετάφραση από τη δικαστική ανάλυση της EUAA σε σχέση με τις προϋποθέσεις χορήγησης διεθνούς προστασίας (2018): ^[65]

«[…] ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων αποτελεί ακραία εκδήλωση διακριτικής μεταχείρισης στην οποία υπόκεινται όλες οι γυναίκες στη Σιέρα Λεόνε, τόσο εκείνες που έχουν ήδη υποβληθεί στη διαδικασία όσο και εκείνες που δεν έχουν υποβληθεί στη διαδικασία. Δεν δυσκολεύομαι να θεωρήσω τις γυναίκες στη Σιέρα Λεόνε ως ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα για τους σκοπούς του άρθρου 1 A παράγραφος 2. […] Εάν, ωστόσο, η ευρύτερη αυτή κοινωνική ομάδα ήθελε θεωρηθεί ότι δεν εμπίπτει στην πάγια νομολογία, άποψη την οποία δεν συμμερίζομαι, θα δεχόμουν τον εναλλακτικό και λιγότερο προτιμώμενο ορισμό που πρότειναν η δεύτερη προσφεύγουσα και η UNHCR της ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας της οποίας είναι μέλος η δεύτερη προσφεύγουσα: γυναίκες της Σιέρα Λεόνε οι οποίες δεν έχουν υποβληθεί σε ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων. […] Υπάρχει ένα κοινό χαρακτηριστικό μη ακρωτηριασμού. Η κοινωνία αντιλαμβάνεται τις εν λόγω γυναίκες ως ιδιαίτερη ομάδα. Και δεν είναι μια ομάδα η οποία ορίζεται λόγω δίωξης: θα ήταν μια αναγνωρίσιμη ομάδα ακόμη και αν ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων ήταν απολύτως οικειοθελής, δεν τελούνταν διά της βίας ή ως αποτέλεσμα κοινωνικών πιέσεων.»

 

Έτερη απόφαση του Γαλλικού CNDA του 2019 ενόψει αίτησης διεθνούς προστασίας αιτητριών με χώρα καταγωγής την Γκάμπια, θεωρείται ιδιαίτερα σχετική στην παρούσα νομική ανάλυση. Εν προκειμένω, το Δικαστήριο επαναπροσδιόρισε το πλαίσιο ανάλυσης των αιτημάτων διεθνούς προστασίας που εδράζονται στον κίνδυνο του FGM. Δεδομένου ότι η ύπαρξη μιας κοινωνικής ομάδας κατά την έννοια της Σύμβασης της Γενεύης δεν εξαρτάται από τον αριθμό των ατόμων που τη συνθέτουν και δεδομένου ότι η εμμονή της πρακτικής της κλειτοριδεκτομής βασίζεται σε ατομικές συμπεριφορές που έχουν ιστορικά ενσωματώσει αυτήν την πρακτική ως κοινωνικό κανόνα, η ύπαρξη μιας κοινωνικής ομάδας παιδιών, εφήβων κοριτσιών και γυναικών που εκτίθενται σε τέτοιους ακρωτηριασμούς δεν μπορεί να εξαρτηθεί αποκλειστικά από την παρατήρηση διαφορών στα ποσοστά επικράτησης αυτής της πρακτικής στους πληθυσμούς μιας χώρας. Τα παιδιά και τα νεαρά κορίτσια που εκτίθενται σε τέτοιο κίνδυνο και στερούνται αποτελεσματικών δυνατοτήτων προστασίας, πρέπει να αναγνωρίζονται ως πρόσφυγες, κατέληξε το Δικαστήριο.^[66]

 

Αναλυτικότερα,  το CNDA διαπίστωσε ότι οι αιτήτριες (μητέρα και κόρη) είχαν βάσιμο φόβο, κατά την έννοια των διατάξεων της Σύμβασης της Γενεύης, ότι θα διώκονταν σε περίπτωση επιστροφής στην Γκάμπια λόγω της συμμετοχής τους στην κοινωνική ομάδα των παιδιών, εφήβων και γυναικών που εκτίθενται στην πρακτική FGM, χωρίς να μπορούν να επωφεληθούν από την προστασία των αρχών της Γκάμπια. Κατά συνέπεια, αποφάσιστηκε ότι οι αιτήτριες δικαιούνται να λάβουν το καθεστώς του πρόσφυγα.  Αναφέρθηκε δε ότι σε έναν πληθυσμό στον οποίο ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων εφαρμόζεται σε σημείο που να αποτελεί κοινωνικό κανόνα, τα παιδιά και οι μη ακρωτηριασμένες γυναίκες αποτελούν επομένως μια κοινωνική ομάδα. Δεδομένου ότι η ύπαρξη αυτής της κοινωνικής ομάδας δεν εξαρτάται από τον αριθμό των ατόμων που την απαρτίζουν αλλά από το πώς η γύρω κοινωνία και οι θεσμοί αντιμετωπίζουν τα άτομα που ανήκουν σε αυτήν την ομάδα, η παρατήρηση των διακυμάνσεων στα ποσοστά επικράτησης του FGM μεταξύ των ποσοστών μιας χώρας, ο μοναδικός σκοπός της οποίας είναι να μετρήσει την παρουσία και την εξέλιξη αυτού του αντικειμενικού κοινωνικού γεγονότος μέσα σε αυτούς τους πληθυσμούς, καθιστά δυνατή τη δημιουργία επαρκούς συνδέσμου μεταξύ της δίωξης και της συμμετοχής στην κοινωνική ομάδα των μη ακρωτηριασμένων γυναικών.^[67]

 

Προς επιβεβαίωση των ανωτέρω, στις 4 Νοεμβρίου 2020, το CNDA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα νεαρά κορίτσια από τη Σομαλία που δεν υποβάλλονται σε ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων, αποτελούν κοινωνική ομάδα βάσει της Σύμβασης της Γενεύης. Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων εφαρμόζεται σχεδόν πλήρως στη Σομαλία, με το 98% των κοριτσιών και των γυναικών μεταξύ 15 και 49 ετών να υπόκεινται σε κάποια μορφή ακρωτηριασμού. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το FGM αντιπροσώπευε έναν αντικειμενικό κοινωνικό κανόνα και ότι τα κορίτσια που δεν υποβλήθηκαν σε ακρωτηριασμό, αποτελούσαν κοινωνική ομάδα. Το Δικαστήριο έδωσε ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός ότι η μητέρα είχε υποστεί μια σοβαρή περίπτωση ακρωτηριασμού των γεννητικών οργάνων και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αιτήτρια θα μπορούσε να εκτεθεί σε πραγματικό κίνδυνο να υποβληθεί στην ίδια μεταχείριση.^[68]

 

Σε αντίστοιχη ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα το CNDA αναγνώρισε ότι ανήκε μια αιτήτρια από τη Νιγηρία. Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έκρινε ότι  η αιτήτρια έπρεπε να θεωρηθεί ότι είχε βάσιμο φόβο δίωξης στη Νιγηρία λόγω της συμμετοχής της στην κοινωνική ομάδα παιδιών που δεν έχουν υποστεί FGM, κατά την έννοια των προαναφερθέντων διατάξεων της Σύμβασης της Γενεύης, χωρίς να μπορεί να επωφεληθεί της προστασίας των αρχών. Ως εκ τούτου, η αιτήτρια αναγνωρίστηκε ως πρόσφυγας.[69]

 

Στην απόφαση  του ΔΕΕ C‑621/21 WS κατά Intervyuirasht organ na Darzhavna agentsia za bezhantsite pri Ministerskia savet, ημερομηνίας 16 Απριλίου 2024, λέχθηκαν τα εξής σχετικά:

«47. Υπό τις συνθήκες αυτές, οι διατάξεις της οδηγίας 2011/95, και δη το άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, αυτής, πρέπει να ερμηνεύονται τηρουμένης της Συμβάσεως της Κωνσταντινούπολης, και τούτο ακόμη και αν ορισμένα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η Δημοκρατία της Βουλγαρίας, δεν την έχουν κυρώσει.

 

48. Συναφώς, επισημαίνεται ότι, αφενός, το άρθρο 60, παράγραφος 1, της Συμβάσεως της Κωνσταντινούπολης ορίζει ότι η βασιζόμενη στο φύλο βία κατά των γυναικών πρέπει να αναγνωρισθεί ως μορφή δίωξης υπό την έννοια του άρθρου 1, τμήμα Α, παράγραφος 2, της Συμβάσεως της Γενεύης. Αφετέρου, το εν λόγω άρθρο 60, παράγραφος 2, επιβάλλει στα μέρη να διασφαλίζουν ότι καθένας από τους λόγους δίωξης που προβλέπονται στη Σύμβαση της Γενεύης πρέπει να ερμηνεύεται λαμβανομένου υπόψη του φύλου και ότι, οσάκις στοιχειοθετείται ότι ο φόβος δίωξης οφείλεται σε έναν ή περισσότερους από τους παραπάνω λόγους, πρέπει να χορηγείται στους αιτούντες άσυλο καθεστώς πρόσφυγα.

49. Δεύτερον, όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση για τον χαρακτηρισμό μιας ομάδας ως «ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας», η οποία προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2011/95 και υπομνήσθηκε στη σκέψη 40 της παρούσας αποφάσεως, ήτοι το να έχουν τα μέλη της τουλάχιστον ένα από τα τρία αναγνωριστικά στοιχεία που αναφέρονται στη διάταξη αυτή, επισημαίνεται ότι το ανήκειν στο γυναικείο φύλο συνιστά ένα εγγενές χαρακτηριστικό και, ως εκ τούτου, αρκεί για να μπορεί να γίνει δεκτό ότι πληρούται η εν λόγω προϋπόθεση.

50. Τούτο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να μπορούν επίσης να θεωρηθούν ως μέλη «ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας», κατά την έννοια του άρθρου 10, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95, γυναίκες οι οποίες έχουν ένα πρόσθετο κοινό χαρακτηριστικό όπως, επί παραδείγματι, ένα άλλο εγγενές χαρακτηριστικό ή κοινό ιστορικό παρελθόν το οποίο δεν μπορεί να μεταβληθεί, φερ’ ειπείν μια ιδιάζουσα οικογενειακή κατάσταση, ή ακόμη από κοινού χαρακτηριστικά ή πεποιθήσεις τόσο θεμελιώδους σημασίας για την ταυτότητα ή τη συνείδηση ώστε να μην πρέπει οι γυναίκες αυτές να αναγκάζονται να τις αποκηρύξουν.

51. Υπό το πρίσμα των πληροφοριών που περιέχονται στην απόφαση περί παραπομπής, επισημαίνεται ειδικότερα ότι μπορεί να θεωρηθεί ότι γυναίκες οι οποίες διέφυγαν προκειμένου να μην εξαναγκασθούν στη σύναψη γάμου ή έγγαμες γυναίκες οι οποίες εγκατέλειψαν τη συζυγική τους εστία έχουν, ως εκ του γεγονότος αυτού, «κοινό ιστορικό παρελθόν το οποίο δεν μπορεί να μεταβληθεί», κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης.

52. Τρίτον, όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση για τον χαρακτηρισμό μιας ομάδας ως «ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας», η οποία σχετίζεται με την «ιδιαίτερη ταυτότητα» της ομάδας στη χώρα καταγωγής, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι είναι δυνατόν οι γυναίκες να γίνονται αντιληπτές με διαφορετικό τρόπο από τον περιβάλλοντα κοινωνικό χώρο και να αναγνωρισθεί, εξ αυτού του λόγου, ότι έχουν ιδιαίτερη ταυτότητα στον εν λόγω κοινωνικό χώρο, ιδίως λόγω των κοινωνικών, ηθικών ή νομικών κανόνων που επικρατούν στη χώρα καταγωγής τους.

53. Η δεύτερη αυτή προϋπόθεση για τον χαρακτηρισμό μιας ομάδας ως «ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας» πληρούται και στην περίπτωση γυναικών οι οποίες έχουν ένα πρόσθετο κοινό χαρακτηριστικό, όπως, παραδείγματος χάριν, ένα εξ αυτών που μνημονεύονται στις σκέψεις 50 και 51 της παρούσας αποφάσεως, όταν οι κοινωνικοί, ηθικοί ή νομικοί κανόνες που επικρατούν στη χώρα καταγωγής τους έχουν ως συνέπεια να γίνονται οι γυναίκες αυτές αντιληπτές με διαφορετικό τρόπο από τον περιβάλλοντα κοινωνικό χώρο λόγω αυτού του κοινού τους χαρακτηριστικού.

54. Στο πλαίσιο αυτό, διευκρινίζεται ότι εναπόκειται στο οικείο κράτος μέλος να καθορίσει ποιος περιβάλλων κοινωνικός χώρος είναι κρίσιμος προκειμένου να εκτιμηθεί εάν υφίσταται ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα. Ο κοινωνικός χώρος δύναται να συμπίπτει με το σύνολο του εδάφους της τρίτης χώρας καταγωγής του αιτούντος διεθνή προστασία ή να μην είναι τόσο ευρύς, παραδείγματος χάριν μπορεί να περιορίζεται σε τμήμα του εδάφους της ή σε μέρος μόνον του πληθυσμού της.

55. Τέταρτον, στο μέτρο που το αιτούν δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο εάν πράξεις όπως εκείνες που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2011/95 μπορούν να ληφθούν υπόψη προκειμένου να εξακριβωθεί ότι μια «κοινωνική ομάδα» έχει ιδιαίτερη ταυτότητα, κατά την έννοια του άρθρου 10, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας αυτής, διευκρινίζεται ότι η ιδιότητα μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας πρέπει να διαπιστώνεται ανεξαρτήτως των πράξεων δίωξης τις οποίες ενδέχεται να υποστούν τα μέλη της ομάδας αυτής στη χώρα καταγωγής, όπως ορίζονται στο άρθρο 9 της οδηγίας.

56. Γεγονός παραμένει ότι το να υφίστανται κάποιου είδους διάκριση ή δίωξη πρόσωπα που έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό μπορεί να αποτελεί κρίσιμο στοιχείο όταν, προκειμένου να εξακριβωθεί εάν πληρούται η δεύτερη προϋπόθεση για τον χαρακτηρισμό μιας ομάδας ως «ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας» που προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95, πρέπει να διερευνηθεί εάν η επίμαχη ομάδα εμφανίζεται ως διακριτή ομάδα υπό το πρίσμα των κοινωνικών, ηθικών ή νομικών κανόνων που επικρατούν στην χώρα καταγωγής. Η ανωτέρω ερμηνεία επιρρωννύεται και από το σημείο 14 των κατευθυντήριων οδηγιών της HCR για τη διεθνή προστασία αριθ. 2, σχετικά με τη «συμμετοχή σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα» στα πλαίσια του άρθρου 1, τμήμα Α, παράγραφος 2, της Συμβάσεως της Γενεύης.

57. Ως εκ τούτου, μπορεί να θεωρηθεί ότι οι γυναίκες, στο σύνολό τους, έχουν την ιδιότητα μέλους «ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας», κατά την έννοια του άρθρου 10, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95, οσάκις διαπιστώνεται ότι, λόγω του φύλου τους, εκτίθενται στη χώρα καταγωγής τους, σε σωματική ή ψυχική βία, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής και της ενδοοικογενειακής βίας.

58. Όπως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 79 των προτάσεών του, γυναίκες οι οποίες εναντιώνονται στη σύναψη αναγκαστικού γάμου, όταν μπορεί να θεωρηθεί ότι η πρακτική αυτή αποτελεί κοινωνικό κανόνα εντός του κοινωνικού χώρου στον οποίο διαβιούν, ή οι οποίες παραβιάζουν τον εν λόγω κοινωνικό κανόνα θέτοντας τέλος στον γάμο που είχαν εξαναγκασθεί να συνάψουν, μπορεί να θεωρηθεί ότι έχουν την ιδιότητα μέλους κοινωνικής ομάδας με ιδιαίτερη ταυτότητα στη χώρα καταγωγής τους, εάν, λόγω της συμπεριφοράς τους αυτής, στιγματίστηκαν και εισέπραξαν την αποδοκιμασία του περιβάλλοντος κοινωνικού τους χώρου, με συνέπεια να υφίστανται κοινωνικό αποκλεισμό ή βίαιες πράξεις.

59. Πέμπτον, για τους σκοπούς της αξιολόγησης αιτήσεως διεθνούς προστασίας στηριζόμενης στην ιδιότητα του αιτούντος ως μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, απόκειται στο οικείο κράτος μέλος να εξακριβώσει εάν το πρόσωπο που επικαλείται τον συγκεκριμένο λόγο δίωξης έχει «βάσιμο φόβο» δίωξης στη χώρα καταγωγής του, λόγω της ιδιότητάς του ως μέλους της εν λόγω ομάδας, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95.

60. Συναφώς, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας, η εκτίμηση της βασιμότητας του φόβου του αιτούντος ότι θα υποστεί δίωξη πρέπει να γίνεται σε εξατομικευμένη βάση και κατά περίπτωση, με προσοχή και σύνεση, και να στηρίζεται μόνο σε συγκεκριμένη αξιολόγηση των γεγονότων και των περιστάσεων σύμφωνα με τους κανόνες όχι μόνον της παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου, αλλά και της παραγράφου 4 αυτού, προκειμένου να διερευνηθεί εάν οι στοιχειοθετημένες περιστάσεις συνιστούν ή όχι τέτοια απειλή, ώστε ο ενδιαφερόμενος να έχει βάσιμο φόβο, λαμβανομένων υπόψη των ατομικών περιστάσεών του, ότι θα υποστεί πράγματι πράξεις δίωξης εάν υποχρεωθεί να επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του [πρβλ. απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2023, Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (Πολιτικές πεποιθήσεις στο κράτος μέλος υποδοχής),C 151/22, EU:C:2023:688, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].

61. Προς τούτο, όπως επισημαίνεται στο σημείο 36, στοιχείο x, των κατευθυντήριων οδηγιών της HCR για τη διεθνή προστασία αριθ. 1, σχετικά με τα αιτήματα για την αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα που υποβάλλονται από γυναίκες θα πρέπει επίσης να συλλέγονται οι πληροφορίες που αφορούν τη χώρα καταγωγής τους και ειδικότερα τη θέση της γυναίκας ενώπιον του νόμου, τα πολιτικά δικαιώματα των γυναικών, τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματά τους, τα πολιτισμικά και κοινωνικά ήθη της χώρας και τις συνέπειες της παραβίασής τους, την επικράτηση παρόμοιων επιζήμιων παραδοσιακών πρακτικών, τη συχνότητα και τους τύπους της βίας που ασκείται σε βάρος των γυναικών, την προστασία που τους παρέχεται, την τιμωρία που προβλέπεται για τους αυτουργούς της βίας και τους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσει μια γυναίκα όταν επιστρέψει στη χώρα καταγωγής της μετά την υποβολή του αιτήματος.

62. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στα πρώτα τρία προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 10, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι, ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα καταγωγής τους, μπορεί να θεωρηθεί ότι τόσο οι γυναίκες της χώρας αυτής στο σύνολό τους όσο και μικρότερες ομάδες γυναικών οι οποίες έχουν ένα πρόσθετο κοινό χαρακτηριστικό έχουν την ιδιότητα μέλους «ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας» αποτελούσα «λόγο δίωξης» ικανό να οδηγήσει στην αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα σε αυτές.».

 

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η Αιτήτρια 2, είναι μέλος της κοινωνικής ομάδας των κοριτσιών και γυναικών που ενδέχεται να εκτεθούν στην πρακτική FGM, λόγω κοινωνικών πιέσεων, έλλειψη υποστηρικτικού δικτύου και χωρίς να μπορούν να επωφεληθούν από την προστασία των αρχών της Σιέρα Λεόνε, ενώ θα αντιμετωπιστούν δυσμενώς από την κοινωνία και τους θεσμούς της χώρας τους, λόγω των εθίμων και παραδόσεων που επικρατούν σε σχέση με την πρακτική αυτή.   

 

Στο πλαίσιο της παρούσας υπόθεσης, εκτιμάται ότι η ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα, σε σχέση με την Αιτήτρια 2, δύναται να προσδιοριστεί ως εξής:

ανήλικες και νεαρές γυναίκες από τη Σιέρα Λεόνε, οι οποίες δεν έχουν υποστεί ΑΓΓΟ, αντιτίθενται στην πρακτική αυτή και στερούνται επαρκούς οικογενειακού ή κοινωνικού υποστηρικτικού δικτύου ικανού να τις προστατεύσει από τον κίνδυνο υποβολής σε αυτήν.

 

Φορέας δίωξης

Φορείς δίωξης υπό την έννοια της Σύμβασης μπορεί να είναι είτε κρατικές αρχές είτε ιδιώτες, αν οι κρατικές αρχές ανέχονται ή αρνούνται ή αποδεικνύονται αδύναμες να παρέχουν αποτελεσματική προστασία (βλ. άρθρο 3Β του περί Προσφύγων Νόμου και Εγχειρίδιο της Ύπατης Αρμοστείας Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, παράγραφος 65).  

 

Εν προκειμένω, όπως προέκυψε από την ανωτέρω αξιολόγηση, φορέας δίωξης της Αιτήτριας 2, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της Αιτήτριας 1, είναι το ευρύτερο οικογενειακό της περιβάλλον, και ειδικότερα ο θείος της Αιτήτριας 1, ο οποίος, μετά τον θάνατο των γονέων της, την εξανάγκασε να υποβληθεί σε αναγκαστικό ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων (ΑΓΓΟ).

 

Περαιτέρω, διαπιστώνεται ότι το κράτος καταγωγής δεν παρέχει αποτελεσματική προστασία έναντι της εν λόγω πρακτικής. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με αξιόπιστες εξωτερικές πηγές πληροφόρησης, η πρακτική του ΑΓΓΟ δεν έχει ποινικοποιηθεί, ενώ, λαμβανομένου υπόψη του ιδιαίτερα υψηλού ποσοστού γυναικών που υποβάλλονται σε αυτήν, δεν προκύπτει ότι οι αρμόδιες αρχές προβαίνουν σε ουσιαστικά μέτρα πρόληψης ή προστασίας των γυναικών και κοριτσιών.

 

Προκύπτει δε ότι η εν λόγω πρακτική είναι ευρέως διαδεδομένη και κοινωνικά αποδεκτή στη Σιέρα Λεόνε, γεγονός που ενισχύει το συμπέρασμα περί αδυναμίας του κράτους να παράσχει αποτελεσματική προστασία έναντι ιδιωτών φορέων δίωξης.

 

Κατάληξη

Συνεπώς, κατόπιν συνεκτίμησης του συνόλου των ανωτέρω στοιχείων και δεδομένων, καθώς και κατόπιν αξιολόγησης των διαθέσιμων πληροφοριών από εξωτερικές πηγές, υπό το πρίσμα της προαναφερθείσας νομολογίας, κρίνεται ότι τεκμηριώνεται το αίτημα της Αιτήτριας 2 αναφορικά με την ύπαρξη βάσιμου φόβου δίωξης στη χώρα καταγωγής της.

 

Ειδικότερα, προκύπτει ότι υφίσταται πραγματικός κίνδυνος δίωξης από ιδιωτικούς φορείς, έναντι των οποίων οι αρχές της Σιέρα Λεόνε δεν παρέχουν αποτελεσματική προστασία. Ο εν λόγω κίνδυνος συνδέεται με λόγους που εμπίπτουν στην έννοια της ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, κατά την έννοια της σχετικής νομοθεσίας.

 

Ως εκ τούτου, διαπιστώνεται ότι στο πρόσωπο της Αιτήτριας 2 συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 3(1) του περί Προσφύγων Νόμου, και συνεπώς δικαιολογείται η υπαγωγή της σε καθεστώς πρόσφυγα.

 

Ενόψει των ανωτέρω, η παρούσα προσφυγή αποτυγχάνει και απορρίπτεται σε σχέση με την Αιτήτρια 1, χωρίς έξοδα ενόψει την κατάληξης μου αναφορικά με την πάσχουσα νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης. Υπό το φως της ανάλυσης της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης, ως έχει παρατεθεί ανωτέρω, αυτή επικυρώνεται ως προς την κατάληξή της σε σχέση με την Αιτήτρια 1.  Αναφορικά δε με την Αιτήτρια 2, η προσφυγή επιτυγχάνει ως προς την αιτούμενη υπό το στοιχείο Α του αιτητικού της θεραπεία, και η προσβαλλόμενη απόφαση τροποποιείται δυνάμει του άρθρου 146.4(δ) του Συντάγματος και του άρθρου 11(3)(β) του περί Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου (Ν. 73(Ι)/2018) και αναγνωρίζεται ως πρόσφυγας δυνάμει του άρθρου 3 του περί Προσφύγων Νόμου, με €2.000 έξοδα, πλέον Φ.Π.Α. αν υπάρχει, υπέρ της και εναντίον των Καθ' ων η Αίτηση.

 

Μ. ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ, Δ.Δ.Δ.Δ.Π