ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΩΣΙΑΣ
Ενώπιον: Ν. Παπανδρέου, Ε.Δ.
Αρ. Αγωγής: 949/2018
Μεταξύ:
ΧΡΥΣΤΑΛΛΑΣ ΣΤΡΑΤΟΥΡΑ ΣΑΒΟΥΛΛΗ
Ενάγουσας
-και-
ΡΑΦΑΗΛ ΘΕΟΧΑΡΟΥΣ
Εναγόμενου
Και ως τροποποιήθηκε δυνάμει άδειας του Δικαστηρίου ημερ. 20.5.2025
Μεταξύ:
ΧΡΥΣΤΑΛΛΑΣ ΣΤΡΑΤΟΥΡΑ ΣΑΒΟΥΛΛΗ
Ενάγουσας
-και-
ΡΑΦΑΗΛ ΘΕΟΧΑΡΟΥΣ
Εναγόμενου
Ημερομηνία: 8 Ιανουαρίου 2026
Εμφανίσεις:
Για Ενάγουσα: κα Τ. Α. Άνιφτου
Για Εναγόμενο: κ. Γ. Τρίγγας για Θεόδωρος Ιωαννίδης Δ.Ε.Π.Ε.
ΑΠΟΦΑΣΗ
I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1. Με την παρούσα αγωγή της η Ενάγουσα αξιώνει εναντίον του Εναγόμενου αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες, πόνο και ταλαιπωρία και ειδικές ζημιές που, κατά τη θέση της, υπέστη συνεπεία τροχαίου ατυχήματος που έλαβε χώρα στις 21.2.2016, στη Λευκωσία, μεταξύ των διαδίκων.
2. Εκκρεμούσης της ακροαματικής διαδικασίας, η πλευρά του Εναγόμενου απεδέχθη ότι φέρει πλήρη ευθύνη για το εν λόγω ατύχημα. Συνεπώς, μοναδικό ζήτημα προς επίλυση είναι το κατά πόσο η Ενάγουσα δικαιούται σε οποιεσδήποτε ειδικές και/ή γενικές αποζημιώσεις συνεπεία του Ατυχήματος και, εάν ναι, το ύψος αυτών.
II. ΣΥΝΟΨΗ ΔΙΚΟΓΡΑΦΩΝ
3. Δια της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης της η Ενάγουσα ισχυρίστηκε ότι κατά πάντα ουσιώδη χρόνο προς την παρούσα αγωγή, ήταν δραστήρια, ηλικίας 53 ετών, εργαζόταν ως Βοηθός Διευθύντρια Μέσης Εκπαίδευσης, έχαιρε άκρας υγείας και απολάμβανε πλήρως τις χαρές και απολαύσεις της ζωής. Ακολούθως, καταγράφει τις περιστάσεις του τροχαίου ατυχήματος που έλαβε χώρα μεταξύ των διαδίκων στις 21.2.2016, στην Επαρχία Λευκωσίας («το Ατύχημα»). Σε σχέση με τον πόνο και την ταλαιπωρία αλλά και τις ζημιές που υπέστη συνεπεία του Ατυχήματος, ανέφερε τα πιο κάτω.
4. Ισχυρίστηκε ότι μετά το Ατύχημα εισάχθηκε στη Χειρουργική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας λόγω ήπιας κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης, αυχεναλγίας, πόνου στον θώρακα, στην οσφύ και στα κάτω άκρα, όπου κρατήθηκε για νοσηλεία και παρακολούθηση, μέχρι τις 23.2.2016. Παρέθεσε λεπτομέρειες αναφορικά με τα συμπτώματα που αντιμετώπιζε, τις διαγνωστικές εξετάσεις στις οποίες υποβλήθηκε και τα ευρήματα δυνάμει αυτών.
5. Παρέθεσε επίσης λεπτομέρειες ως προς την φαρμακευτική αγωγή που έλαβε, σημειώνοντας και ότι εξετάστηκε από ορθοπεδικό, ο οποίος της παραχώρησε συγκεκριμένες οδηγίες. Τα συμπτώματα της αντιμετωπίστηκαν με ανάπαυση μέχρι τις 10.3.2016, αυχενικό κολλάρο, αναλγητικά φάρμακα και φυσιοθεραπεία και μεταγενέστερα με θεραπείες οστεοπαθητικής τις οποίες εξακολουθεί να κάνει.
6. Ισχυρίστηκε ότι, συνεπεία του Ατυχήματος υπέστη θλάση αυχένα, εγκεφαλική διάσειση, κάκωση οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, θλαστικό τραύμα στα χείλη, εκδορές στη μύτη, οίδημα δεξιού οφθαλμικού κόγχου και εκτεταμένους μώλωπες και στα δύο πόδια. Το παραμένον πρόβλημα είναι αυτό της οσφυαλγίας και αριστερής ισχυαλγίας. Αναφορικά με τη θλάση αυχένα, ισχυρίστηκε ότι μελλοντικά επεισόδια αυχεναλγίας είναι πολύ πιθανά. Συνέχισε ότι η σπονδυλολίσθηση στο επίπεδο Ο5/Ι1 είναι αποτέλεσμα του τραυματισμού της από το Ατύχημα. Για τη σπονδυλολίσθηση, λόγω μη υποχωρήσεως της ισχιαλγίας, στις 25.2.2025, η Ενάγουσα υπεβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας και έκτοτε αναρρώνει. Συνέχισε ακόμη ότι ως αποτέλεσμα του Ατυχήματος, η Ενάγουσα υπέστη μεγάλη ψυχική και σωματική ταλαιπωρία και πόνο, επηρεάζοντας και την προσωπική της ζωή. Ακολούθως, δικογράφησε λεπτομέρειες ειδικών ζημιών τις οποίες υπέστη, για το συνολικό ποσό των €53.347,14. Σημείωσε πρόσθετα ότι αξιώνει την πληρωμή γενικών αποζημιώσεων για σωματικές βλάβες, πόνο και ταλαιπωρία και ζημιές που θα υφίσταται στο μέλλον, λόγω της συνεχούς ιατρικής περίθαλψης και φροντίδας που θα πρέπει να ακολουθεί, ως αποτέλεσμα του Ατυχήματος, για το οποίο ευθύνεται αποκλειστικά ο Εναγόμενος.
7. Δια της Τροποποιημένης Υπεράσπισής του, ο Εναγόμενος αρνήθηκε το σύνολο των σωματικών βλαβών και τις θεραπείες που η Ενάγουσα δικογράφησε. Πρόταξε ότι οι αναφερόμενοι τραυματισμοί είναι υπερβολικοί και διογκωμένοι και αφορούν προβλήματα, τα οποία προϋπήρχαν του Ατυχήματος. Ειδικότερα, ισχυρίστηκε ότι η επέμβαση σπονδυλοδεσίας στην οποία υποβλήθηκε η Ενάγουσα μετά την πάροδο πολλών ετών δεν σχετίζεται με το Ατύχημα. Αρνήθηκε δε τις λεπτομέρειες των ειδικών ζημιών και πρόβαλε ότι η χειρουργική επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε η Ενάγουσα στις 25.2.2025, καθώς και τα ιατρικά έξοδα τα οποία επωμίστηκε, δεν ήταν αναγκαία και δεν αφορούν το Ατύχημα. Για τους πιο πάνω λόγους ζητά την απόρριψη της αγωγής, με έξοδα υπέρ του και εναντίον της Ενάγουσας.
8. Δια της Τροποποιημένης Απάντησής της, η Ενάγουσα επανέλαβε τις θέσεις που κατέγραψε στην Τροποποιημένη Έκθεση Απαίτησής της, προσθέτοντας ακόμη ότι η χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας στην οποία υποβλήθηκε στις 25.2.2025, ήταν απολύτως αναγκαία λόγω των εξελικτικών συνεπειών από τον τραυματισμό της που υπέστη συνεπεία του Ατυχήματος. Επίσης, η Ενάγουσα αναφέρει ότι μέχρι την ημερομηνία του Ατυχήματος, εκτός από νόσο του μαστού με την οποία διαγνώστηκε τον Αύγουστο του 2010, έκανε χειρουργική επέμβαση και έγινε καλά, δεν είχε κανένα άλλο πρόβλημα υγείας.
III. ΣΥΝΟΨΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ
9. Για την Ενάγουσα κατέθεσαν κα Σοφία Ξενοφώντος, Αστ. 808, εξετάστρια του Ατυχήματος (ΜΕ1) η οποία κατέθεσε το Τεκμήριο 1 και η Ενάγουσα (ΜΕ2) η οποία κατέθεσε γραπτή δήλωση, ως Έγγραφο Α, ως μέρος της κυρίως εξέτασής της. Κατά την κυρίως εξέτασή της ΜΕ2, κατατέθηκαν τα Τεκμήρια 2 μέχρι 17 και κατά την αντεξέταση της, κατατέθηκε το Τεκμήριο 18. Προς υποστήριξη της υπόθεσης της Ενάγουσας, κατέθεσε και ο κ. Χρίστος Μπάρδης, φυσιοθεραπευτής (ΜΕ3), ο οποίος έκανε φυσιοθεραπείες στην Ενάγουσα τα έτη 2016 και 2018. Κατέθεσε και ο Δρ. Νικόλαος Μαρουδιάς, Ειδικός Ορθοπεδικός (ΜΕ4), θεράπων ιατρός της Ενάγουσας. Κατά την αντεξέταση του ΜΕ4, κατατέθηκε το Τεκμήριο προς Αναγνώριση Α. Επίσης κατέθεσε και ο Δρ. Μάριος Λοϊζου (ΜΕ5), ιατρός, ο οποίος εργάζεται στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας.
10. Κατόπιν της ολοκλήρωσης της κατάθεσης της Ενάγουσας κατά την ακροαματική διαδικασία, η Ενάγουσα υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας, την αναγκαιότητα της οποίας απέδωσε στους πόνους και στα συμπτώματα που αντιμετώπιζε, συνεπεία των τραυματισμών της από το Ατύχημα. Ως εκ τούτου, και κατόπιν σχετικών αιτημάτων της, της επετράπη να καταθέσει εκ νέου εν σχέσει μόνο με το ζήτημα αυτό, ακολουθώντας ανάλογη τροποποίηση της Έκθεσης Απαίτησής της. Κατά την δεύτερη της κατάθεση και πάλιν κατέθεσε γραπτή δήλωση ως μέρος της κυρίως εξέτασης της, η οποία σημειώθηκε ως Έγγραφο Β. Κατά την εν λόγω κυρίως εξέτασή της, κατέθεσε και τα Τεκμήρια 19 μέχρι 39.
11. Ακόμη, προς υποστήριξη της υπόθεσης της Ενάγουσας, κατέθεσε ο Δρ Γρηγόρης Γρηγορίου, Ψυχίατρος (ΜΕ6) ο οποίος κατέθεσε το Τεκμήριο 40. Τέλος, κατέθεσε ο Δρ. Μάριος Τρυφωνίδης, Ορθοπεδικός Χειρούργος (ΜΕ7), ως ιατρός εμπειρογνώμονας αναφορικά με τους τραυματισμούς της Ενάγουσας συνεπεία του Ατυχήματος και την αναγκαιότητα της εγχείρησης σπονδυλοδεσίας που έλαβε χώρα στις 25.2.2025. Ο ΜΕ7 υιοθέτησε το περιεχόμενο του ιατρικού του πιστοποιητικού ημερ. 10.6.25, Τεκμήριο 24, και επιπλέον κατέθεσε τα Τεκμήρια 41 μέχρι 44.
12. Προς υποστήριξη της υπόθεσης του Εναγόμενου, κατέθεσε ο Δρ. Παναγιώτης Αταλιανής, Ορθοπεδικός Χειρουργός (ΜΥ1), ο οποίος εξέτασε την Ενάγουσα 11 ημέρες πριν να υποβληθεί στην προαναφερθείσα εγχείρηση σπονδυλοδεσίας. Ο ΜΥ1 κατέθεσε τα Τεκμήρια 45 και 46 και το Τεκμήριο προς Αναγνώριση Α, ως Τεκμήριο 47.
(α) Σύνοψη μαρτυρίας Αστ. 808 (ΜΕ1)
13. Η ΜΕ1 κατέθεσε αναφορικά με τις περιστάσεις της σύγκρουσης. Στα πλαίσια αυτά κατέθεσε το Τεκμήριο 1 (Αστυνομική Έκθεση) και περιέγραψε τις ενέργειες στις οποίες προέβη στα πλαίσια διερεύνησης του Ατυχήματος. Παράλληλα, επεξήγησε το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 1, με παραπομπή στο επισυναπτόμενο σχεδιάγραμμα.
(β) Σύνοψη μαρτυρίας Ενάγουσας (ΜΕ2) στα πλαίσια της πρώτης της κατάθεσης
14. Η Ενάγουσα στα πλαίσια της γραπτής της δήλωσης, Έγγραφο Α, επανέλαβε κατ’ ουσίαν τους δικογραφημένους ισχυρισμούς της. Αναφέρθηκε στις περιστάσεις του Ατυχήματος, στη νοσηλεία της στο Γενικό Νοσοκομείο, στους τραυματισμούς της, στα συμπτώματα που αντιμετώπιζε, στην περίθαλψη της από τον ΜΕ4 και στις θεραπείες που ακολούθησε. Κατέθεσε ακόμη ότι συνεπεία του Ατυχήματος υπέστη ψυχικό τραύμα και παρακολουθείται από ψυχίατρο έκτοτε. Σημείωσε ότι λόγω των σωματικών της βλαβών, χρειάζεται να λαμβάνει αναλγητικά, αντιφλεγμονώδη και αντικαταθληπτικά φάρμακα σε μόνιμη βάση και ότι σε δύσκολες καταστάσεις ισχυρού πόνου της χορηγείται κορτιζόνη. Κατέθεσε ότι οι πόνοι κατέστησαν αφόρητοι οπότε και το 2025 έλαβε την απόφαση να υποβληθεί σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας. Κατέθεσε και ως προς τις καθημερινές δυσκολίες που αντιμετωπίζει συνεπεία των τραυματισμών της. Ειδικότερα, κατέθεσε ότι δεν μπορεί να μείνει στην ίδια θέση για χρονικό διάστημα πέραν της μιας με μιάμιση ώρας, να γυμναστεί ή να εργαστεί όπως προηγουμένως. Δυσκολεύεται στη μεταφορά αντικειμένων και στις δουλειές του σπιτιού. Δεν μπορεί να ταξιδέψει, είτε ως οδηγός, είτε ως συνεπιβάτης, εκτός της Λευκωσίας, αλλά ούτε και να ταξιδέψει στο εξωτερικό. Τα συμπτώματα της επιδεινώνονται κατά τη βάδιση και την οδήγηση. Δεν μπορεί να φροντίσει τον κήπο της, να βγει για διασκέδαση και διέκοψε τα μαθήματα χορού που παρακολουθούσε. Δεν μπορεί πλέον να χαρεί τη ζωή της, αφού δεν μπορεί να ντυθεί όπως προηγουμένως∙ είναι λ.χ. αδύνατο να φορέσει παλτό και τις γόβες της. Χρειάζεται συνεχώς για όλα βοήθεια και γενικά έχει αλλάξει ο τρόπος ζωής της προς το χειρότερο. Αναγκάστηκε να μην συμμετέχει στο πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου που συμμετείχε, με αποτέλεσμα να στερηθεί το δίπλωμα. Η ζωή της πήρε άλλη τροπή από την ημέρα του Ατυχήματος. Σημείωσε την ταλαιπωρία της ως προς τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε τους πρώτους δύο μήνες, προβάλλοντας ότι δεν ήταν σε θέση να αυτοεξυπηρετηθεί. Κατέθεσε ότι τα κατάλοιπα του Ατυχήματος θα την ταλαιπωρούν για το υπόλοιπο της ζωής της και ότι θα χρειαστεί χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας. Το κόστος της εγχείρησης που θα χρειαστεί να γίνει στη σπονδυλική της στήλη ανέρχεται σε €40.000. Οι νευροχειρουργοί που την παρακολουθούν της ανέφεραν ότι θα χρειαστεί δύο με τρεις μήνες για να αναρρώσει και θα χρειαστεί και φυσικοθεραπεία. Είχε διευθετήσει χειρουργείο τον Οκτώβριο του 2024 το οποίο ανέβαλε για τις αρχές του 2025, λόγω σοβαρών εργασιακών υποχρεώσεων. Κατέθεσε τα Τεκμήρια 2 μέχρι 16, τα οποία αποτελούνται από ιατρικά πιστοποιητικά, αποτελέσματα διαγνωστικών εξετάσεων και ιατρικές συνταγές φαρμάκων, προς υποστήριξη των πιο πάνω θέσεων της. Κατέθεσε ακόμη ότι συνεπεία του Ατυχήματος επωμίστηκε σωρεία εξόδων και κατέθεσε σχετικά αποδείξεις και έγγραφα, ως Τεκμήρια 9 μέχρι 17.
15. Αντεξεταζόμενη, κατέθεσε ότι το έτος 2007 υπεβλήθη σε εξέταση μαγνητικής τομογραφίας (MRI) στον σπόνδυλο καθώς είχε γλιστρήσει από τη σκάλα και μαύρισε η δεξιά πλευρά της. Η τότε προσωπική της ιατρός, την παρέπεμψε σε ορθοπεδικό του Γενικού Νοσοκομείου, ο οποίος την παρέπεμψε σε αξονικό ή ακτινογραφία, σύμφωνα με τα όσα καταγράφονται και επί του ιατρικού πιστοποιητικού του θεράποντος ιατρού της, ΜΕ4 (Τεκμήριο 2). Ανέφερε ότι ουδέν πρόβλημα της είχε προκαλέσει το εν λόγω συμβάν. Προς επίρρωση της θέσης της αυτής, κατέθεσε το βιβλιάριο υγείας της που διατηρούσε μέσω του Γενικού Νοσοκομείου, ως Τεκμήριο 18. Δεν αρνήθηκε την υποβολή του συνηγόρου του Εναγόμενου, ότι η αξονική τομογραφία στην οποία υπεβλήθη το έτος 2007, έδειξε σπονδυλολίσθηση. Έσπασε ένα φλιτζάνι από το εδώλιο του μάρτυρα με σκοπό να καταδείξει ότι η σπονδυλολίσθηση που αντιμετώπιζε κατά την ημερομηνία της κατάθεσης της ήταν σοβαρότερης μορφής από αυτήν που αντιμετώπιζε το 2007, αναφερόμενη στα στάδια ολίσθησης. Κατέθεσε ότι είναι εκπαιδευτικός. Κατά την άσκηση των καθηκόντων της, κάθεται, περπατά και γράφει, όσο μπορεί. Ερωτηθείσα κατά πόσο χρειάστηκε να λάβει άδεια ασθενείας από το έτος 2016 μέχρι σήμερα, απάντησε δύο με τρεις ημέρες.
(γ) Σύνοψη μαρτυρίας Ενάγουσας (ΜΕ2) στα πλαίσια της δεύτερης της κατάθεσης
16. Η Ενάγουσα (ΜΕ2) κατέθεσε για δεύτερη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου, κατόπιν σχετικής άδειας του Δικαστηρίου, με σκοπό να αναφερθεί στην χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας στην οποία υποβλήθηκε στις 25.2.2025, την αναγκαιότητα της οποίας απέδωσε στις συνέπειες από τους τραυματισμούς της, που της προκλήθηκαν από το Ατύχημα. Η εγχείρηση, υπενθυμίζω, έλαβε χώρα κατόπιν της πρώτης της κατάθεσης ενώπιον του Δικαστηρίου.
17. Στα πλαίσια της σχετικής της γραπτής δήλωσης, Έγγραφο Β, κατέθεσε ότι:
«8. Έκανα όλους τους προεγχειρητικούς ελέγχους και προγραμματίστηκε η εγχείρηση σπονδυλοδεσίας μου στην οποία υπεβλήθηκα στις 25/02/25 στο American Medical Center από την ομάδα των νευρουχειρουργών Δρ. Ζέρρη και Δρ. Friehs. Έμεινα τρεις μέρες ενδονοσοκομειακά και πήγα σπίτι μου. Χρειάστηκε να πάρω πολύ δυνατά παυσίπονα - οποιοειδή, τα οποία με κρατούσαν τον μεγαλύτερο χρόνο της ημέρας σε υπνηλία. Αυτό κράτησε πέντε εβδομάδες και μετά μειώθηκε σταδιακά η χρήση των φαρμάκων. (2 Parcotten /8-ωρο, 1 Tramatex /8-ωρο, 1 Lyrica /8-ωρο). Οι πόνοι όμως ήταν αφάνταστα δυνατοί οπόταν έπαιρνα 2 Tramatex /8-ωρο ενημερώθηκε ο Dr Friehs και συναίνεσε για τις πρώτες βδομάδες και μόνο όπου αυτό ήταν απόλυτα αναγκαίο, κάτι που ήταν. Μετά τις 3 βδομάδες επανήλθα στην αρχική δοσολογία. Την Πέμπτη βδομάδα οι ιατροί άρχισαν να αφαιρούν σταδιακά φάρμακα. Την έβδομη βδομάδα έγινε 1 Parcotten /8-ωρο, 1 Tramatex /8-ωρο για άλλες δύο εβδομάδες και το Lyrica έγινε 2Lyrica /12-ωρογια 6 μήνες. Ωστόσο επειδή σχεδόν καθημερινά εμφανίζονται πόνοι, αναχαιτίζονται ή με ένα αντιφλεγμονώδες Areston 75mg ή DICLODUO COMBI 75mg ή ένα Tramatex 50mg για ανακούφιση από πολύ δυνατούς πόνους.
9. Την πρώτη βδομάδα αδυνατούσα να περπατήσω. Με μεγάλη δυσκολία και πόνους σηκωνόμουν με την βοήθεια της κόρης μου και μπαστουνιού για να πάω στην τουαλέτα. Όλα τα άλλα γίνονταν στο κρεβάτι με την φροντίδα της κόρης μου. Προμηθεύτηκα τον ενδεδειγμένο νάρθηκα τον οποίο έπρεπε να φορώ ενόσω περπατούσα. Αρχικά μικρές διαδρομές - κάποια βήματα - απόσταση που μεγάλωνε με την ημέρα. Μετά την πάροδο τριών εβδομάδων με βοήθησε η κόρη μου να καθίσω σε μαλακό κάθισμα σε καρέκλα δίπλα από το κρεβάτι μου, για λίγα λεπτά και με την πάροδο του χρόνου ο χρόνος που μπορούσα να μείνω καθιστή αυξανόταν. Δυστυχώς το σπίτι μου είναι διώροφη κατοικία οπόταν έπρεπε να αρχίσω να ανεβοκατεβαίνω και τη σκάλα. Αυτό επιχείρησα μετά τις 6 εβδομάδες. Το κατέβασμα ήταν σχετικά ευκολότερο ενώ το ανέβασμα έπρεπε να τραβώ το σώμα μου με τα κάγκελα της σκάλας. Και αυτό καλυτέρευε με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο παρέμενε πόνος στη δεξιά πλευρά η οποία συνοδευόταν με πόνο στην δεξιά γάμπα και μούδιασμα στα δάκτυλα του δεξιού ποδιού. Οι γιατροί συνέστησαν νέο mri και ακτινογραφία οι οποίες δεν έδειχναν κάποια πίεση νεύρου και οι γιατροί μας είπαν πως το μούδιασμα μπορεί να υποχωρήσει με τον χρόνο ή να μείνει και μόνιμο ενώ για τον πόνο θα συνεχίσει η διερεύνηση. Τους δύο πρώτους μήνες, η μόνη έγνοια και συζήτηση με τους ιατρούς ήταν η διαχείριση των πόνων. Νέα επίσκεψη στους ιατρούς στις 24/6/25 όπου θα δουν και το νέο mri.
10. Η χρήση του νάρθηκα είναι άβολη. Στην αρχή έπρεπε να μου τον φορέσει η κόρη μου το πρωί πριν πάει δουλειά ως την ώρα που θα επέστρεφε σπίτι. Μετά τους 3 μήνες μπορούσα και μόνη μου. Ακόμα πρέπει να τον φορώ. Όταν κάθομαι το κάτω μέρος του νάρθηκα πιέζει τις γάμπες και προκλήθηκαν μεγάλοι μώλωπες. Παρόμοια κατάσταση στο εσωτερικό των χεριών. Για να πάω τουαλέτα πρέπει να τον βγάλω και να τον ξαναφορέσω.
11. Στο χρονικό διάστημα μετά την επέμβαση μέχρι σήμερα έπαθα δύο φορές ήπιο λεμφοίδημα το οποίο διαχειρίστηκα μόνη μου αφού έχω τύχει σχετικής θεραπείας, διαθέτω το ενδεδειγμένο γάντι και γνωρίζω πως πρέπει να το αντιμετωπίσω.
12. Μετά την 2η βδομάδα η κόρη μου έπρεπε να φροντίζει καθημερινά την αλλαγή γαζών καθαρισμό και αποστείρωση πληγής, τοποθέτηση νέων αποστειρωμένων γαζών και αδιάβροχης αυτοκόλλητης γάζας. Η τομή έχει μήκος περίπου 10 εκατοστών.
13.0 περιορισμός στο δωμάτιο και η επώδυνη ανάρρωση επηρέασαν αρνητικά την ψυχολογία μου. Οι ιατροί μετά την εγχείρηση είχαν μειώσει το Cipralex από 20mg στα 10 mg την ημέρα λόγω των άλλων φαρμάκων και παραμένω σε αυτή τη δοσολογία. Όταν άρχισε να μεγαλώνει η ημέρα και να μπορώ να βγω στην βεράντα και στην αυλή η ψυχολογία μου βελτιώθηκε σημαντικά.
14. Τα δυνατά παυσίπονα επηρέασαν πολύ το στομάχι μου και την λειτουργία του εντέρου. Χρειάστηκε να πάρω προβιωτικά και καθάρσια.
15. Άρχισα να οδηγώ κοντινές αποστάσεις κατόπιν ανάγκης, το πολύ 2 χιλιόμετρα μετά τον τρίτο μήνα (φαρμακείο - ιατρούς - ακτινοδιαγνωστικό - δικηγόρο) σε περιόδους χαμηλής κυκλοφοριακής κίνησης στους δρόμους. Δυσκολεύομαι σε στροφές ή έλεγχο αν έρχεται κάποιο όχημα από δεξιά κατεύθυνση. Επίσης ο νάρθηκας περιορίζει τις κινήσεις μου.
16. Είμαι με άδεια ασθένειας από 25/02/2025 έως τις 27/06/2025 και πρέπει να
παρουσιαστώ σε ιατροσυμβούλιο. (…)
(….) Εν κατακλείδι εξακολουθούν να υπάρχουν πόνοι στην μέση κυρίως στη δεξιά πλευρά της λεκάνης και στο δεξί πόδι τα οποία διερευνούν οι γιατροί μου. Τα μουδιάσματα στα δάκτυλα έχουν υποχωρήσει. Χρειάζεται σχεδόν καθημερινά να πάρω ένα Areston 75mg ή DICLODUO COMBI 75mg ή ένα Tramatex 50mg για ανακούφιση από τους πόνους. Οι ιατροί συνέστησαν κολύμπι για φυσιοθεραπεία την οποία δεν ξεκίνησα ακόμα. Εξακολουθώ να φορώ τον νάρθηκα και να είμαι περιορισμένη στο σπίτι με άδεια ασθένειας μέχρι τις 27/06/2025. Με ανησυχούν οι πόνοι που άρχισαν στην δεξιά πλευρά και τι άλλο πρέπει να υποστώ μέχρι να αποκτήσω και πάλι την υγεία μου.»
18. Προς επίρρωση των θέσεων της κατέθεσε ως Τεκμήρια 19 μέχρι 27 ιατρικά πιστοποιητικά, αποτελέσματα διαγνωστικών εξετάσεων, ιατρικές συνταγογραφήσεις για διαγνωστικές εξετάσεις και φάρμακα και αποσπάσματα αρχείου ΓΕΣΥ, αναφορικά με ιατρικές επισκέψεις, φάρμακα και ιατρικές της εξετάσεις. Ως Τεκμήριο 35 κατέθεσε το εξιτήριο που έλαβε από το American Medical Centre στις 28.2.25 και ως Τεκμήρια 36 και 37, τις οδηγίες των ιατρών που τη χειρούργησαν. Σημείωσε ότι από την ημερομηνία που έγινε η εν λόγω χειρουργική επέμβαση, δεν έχει μεταβεί στην εργασία της. Προς επίρρωση της θέσης της κατέθεσε τα Τεκμήρια 38 και 39, άδεια ασθενείας και παραπομπή της σε ιατορσυμβούλιο της Κυπριακής Δημοκρατίας, αντίστοιχα. Κατέθεσε ακόμη ότι στα πλαίσια της εν λόγω χειρουργικής επέμβασης, επωμίστηκε σωρεία εξόδων και κατέθεσε σχετικά αποδείξεις και έγγραφα, ως Τεκμήρια 28 μέχρι 34. Πρόσθεσε ότι στις 2.6.2025 επισκέφθηκε τον Δρα Μάριο Τρυφωνίδη, Ειδικό Ορθοπεδικό ως εξωτερικό παρατηρητή για να γνωματεύσει για την επέμβαση και με σκοπό να καταθέσει στο Δικαστήριο. Του παραχώρησε όλα τα στοιχεία και ο ίδιος ετοίμασε ιατρικό πιστοποιητικό, το οποίο κατάθεσε ως Τεκμήριο 24.
19. Αντεξεταζόμενη, κατέθεσε ότι στο Δικαστήριο μετέβη με το αυτοκίνητό της, σημειώνοντας ότι οδηγεί με μεγάλη δυσκολία. Ερωτηθείσα για ποιον λόγο επέλεξε τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή για να υποβληθεί στην εν λόγω χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας, απάντησε ότι οι πόνοι τα τελευταία δύο χρόνια ήταν αδύνατο να τύχουν διαχείρισης, είχε κρίσεις πόνου, τρέμουλο και δυσκολία στη βάδιση. Προσπάθησε να κλείσει ραντεβού μέσω του ΓΕΣΥ αλλά ήταν αδύνατον. Η προσωπική της ιατρός επέμεινε ότι θα πρέπει να γίνει η επέμβαση. Η ίδια φοβόταν τις επιπλοκές και τα διάφορα που άκουσε από γνωστούς της. Προγραμματίστηκε χειρουργείο τον Οκτώβρη του έτους 2024, αλλά το ανέβαλε λόγω του φόβου της αυτού. Σε μια νέα κρίση πόνου, πήρε την τελική απόφαση. Επεξήγησε τους πόνους και τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε μετά την εγχείρηση. Σημείωσε ότι το λεμφοίδημα στο οποίο αναφέρθηκε μπορεί να προήλθε από τον νάρθηκα ή την πίεση που δέχθηκε το χέρι στην πλευρά που κοιμόταν. Σημείωσε ακόμη ότι το φάρμακο cipralex στο οποίο έκανε αναφορά, είναι αντικαταθλιπτικό, το οποίο της χορηγείται από τον καιρό που είχε το Ατύχημα. Της έμειναν φοβίες, άγχος και ανασφάλεια. Το φάρμακο μειώθηκε με οδηγίες του Δρος Friehs και του Δρος Ζέρρη, καθώς βρισκόταν σε κατάσταση λήθαργου. Κατέθεσε ότι κατά τον χρόνο της επέμβασης, η σπονδυλολίσθηση είχε φτάσει να είναι μέχρι τρίτου βαθμού. Αρνήθηκε την υποβολή του συνηγόρου του Εναγόμενου ότι η χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας δεν ήτο αναγκαίο να γίνει αλλά ούτε και συνδέεται με το Ατύχημα.
(δ) Σύνοψη μαρτυρίας κ. Χρίστου Μπάρδη, φυσιοθεραπευτή (ΜΕ3)
20. Ο ΜΕ3 κατέθεσε ότι είναι φυσιοθεραπευτής, ο οποίος εργάζεται σε δικό του φυσιοθεραπευτήριο και ασχολείται κυρίως με ασθενείς με ορθοπεδικές παθήσεις. Αναγνώρισε την υπογραφή του επί των αποδείξεων της Δέσμης Τεκμηρίων 12. Ανέφερε ότι, στη βάση του περιεχομένου των εν λόγω αποδείξεων, προέβη σε 14 συνεδρίες φυσιοθεραπείας στην Ενάγουσα τον Μάιο του 2016 οι οποίες στο σύνολό τους κόστισαν €280. Τον Μάρτιο του 2018 προέβη σε 12 συνεδρίες φυσιοθεραπείας οι οποίες στο σύνολό τους κόστισαν €420. Σημείωσε ότι διενεργεί φυσιοθεραπείες σύμφωνα με το εκάστοτε σχετικό ιατρικό παραπεμπτικό. Στην περίπτωση της Ενάγουσας, το παραπεμπτικό λήφθηκε από τον Δρα Μαρουδιά και αφορούσε προβλήματα στη μέση και στον αυχένα.
21. Αντεξεταζόμενος κατέθεσε ότι είδε την Ενάγουσα για πρώτη φορά το έτος 2016, ότι το έτος 2017 δεν την είχε δει καθόλου και ότι ο ίδιος δεν ελέγχει τις διαγνωστικές εξετάσεις αλλά περιορίζεται στις οδηγίες του ιατρικού παραπεμπτικού. Ερωτηθείς ποιες από τις συνεδρίες αφορούσαν τον αυχένα και ποιες τη μέση, ανέφερε ότι όταν αντιμετωπίζει αυτού του είδους προβλήματα, η κυρίως θεραπευτική μέθοδος που χρησιμοποιεί είναι οι ασκήσεις για βελτίωση της στάσης. Οι εν λόγω ασκήσεις αφορούν ολόκληρη τη σπονδυλική στήλη.
(ε) Σύνοψη μαρτυρίας Δρος Νικόλαου Μαρουδιά, Ειδικού Ορθοπεδικού (ΜΕ4)
22. Ο ΜΕ4 κατέθεσε ότι είναι ιατρός με ειδικότητα ορθοπεδικής. Αναφέρθηκε στα προσόντα και την πείρα του και αναγνώρισε την υπογραφή του επί του Τεκμηρίου 2. Επανέλαβε τα όσα κατέγραψε στο ιατρικό του πιστοποιητικό, Τεκμήριο 2. Κατέθεσε ότι παρέπεμψε την Ενάγουσα σε μαγνητική τομογραφία σπονδυλικής στήλης, τα αποτελέσματα της οποίας αποτυπώνονται επί του Τεκμηρίου 4, ήτοι, τη σχετική έκθεση του ιατρού. Κατέθεσε ότι η εν λόγω μαγνητική τομογραφία κατέδειξε σπονδυλολίσθηση στον πέμπτο σπόνδυλο οσφυϊκό, με το πρώτο ιερό. Ακολούθως, επεξήγησε την έννοια της σπονδυλολίσθησης, αναφέροντας ότι μπορεί να είναι εκ γενετής ή τραυματικού ή εκφυλιστικού τύπου. Ακολούθως, αναγνώρισε τα παραπεμπτικά για φυσιοθεραπείες και φάρμακα, τα οποία υπογράφονται από τον ίδιο και περιλαμβάνονται επί της Δέσμης Τεκμηρίων 7. Επιβεβαίωσε ότι το Τεκμήριο 9, απόδειξη για το ποσό των €300, αφορά την έκδοση του ιατρικού του πιστοποιητικού, Τεκμήριο 2. Αναγνώρισε επίσης τις σχετικές αποδείξεις επί της Δέσμης Τεκμηρίων 14, αναφέροντας ότι αφορούν το κόστος των ιατρικών επισκέψεων της Ενάγουσας η οποία, σύμφωνα με τις εκεί αναγραφόμενες ημερομηνίες, συνέχισε να τον επισκέπτεται και κατόπιν της έκδοσης του ιατρικού του πιστοποιητικού, Τεκμήριο 2. Ερωτηθείς σχετικά, ανέφερε ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ενάγουσα θεραπεύονται μετά από εγχείρηση σπονδυλοδεσίας, εφ’ όσον σκοπός είναι να σταθεροποιηθεί η περιοχή.
23. Αντεξεταζόμενος, επανέλαβε τη θέση του ότι η σπονδυλολίσθηση επιβεβαιώνεται από την ακτινογραφία που έγινε το 2016 (Τεκμήριο 4), ενώ η έκθεση του ακτινολόγου ημερ. 1.2.2007, που επισυνάπτεται επί του Τεκμηρίου 2, δεν περιγράφει μια τέτοια σπονδυλολίσθηση. Σημείωσε ότι κατά τον χρόνο που συνέταξε το ιατρικό του πιστοποιητικό, Τεκμήριο 2, δεν είχε στη διάθεση του τις ίδιες της απεικονίσεις του έτους 2007, αλλά μόνο την προαναφερθείσα έκθεση του ακτινολόγου, ημερ. 1.2.2007. Εκεί ο ακτινολόγος δεν είχε αναφέρει ο,τιδήποτε για την προϋπάρχουσα σπονδυλολίσθηση, για αυτό και ο ίδιος θεώρησε ότι επρόκειτο για νεότερο εύρημα δυνάμει της ακτινογραφίας του 2016. Κατ’ επέκταση, είναι στη βάση αυτή που λανθασμένα συμπέρανε ότι η σπονδυλολίσθηση προκλήθηκε από το Ατύχημα, ενώ στην πραγματικότητα, αυτή προϋπήρχε. Ερωτηθείς κατά πόσο εξέδωσε οποιαδήποτε άδεια ασθενείας στην Ενάγουσα, απάντησε πιθανότητα αλλά ότι δεν θυμάται. Ακολούθως, δέχθηκε την υποβολή του συνηγόρου του Εναγόμενου ότι ουδέποτε της παραχώρησε άδεια ασθενείας. Ερωτηθείς σχετικά, ανέφερε ότι είναι αντίθετος με οποιαδήποτε οστεοπαθητική θεραπεία. Σε υποβολή του συνηγόρου του Εναγόμενου ότι ο ίδιος δεν είναι σε θέση να γνωρίζει για ποιον λόγο το έτος 2025, η Ενάγουσα κατέληξε να υποβάλλεται σε χειρουργική επέμβαση αφού από το έτος 2016 και εντεύθεν δεν την είχε εξετάσει, παρέπεμψε τον συνήγορο του Εναγόμενου, στον ιατρό που τη χειρούργησε.
(στ) Σύνοψη μαρτυρίας Δρος Μάριου Λοϊζου (ΜΕ5)
24. Ο ΜΕ5 αναγνώρισε το Τεκμήριο 3, αναφέροντας ότι αποτελεί ιατρικό πιστοποιητικό ημερ. 3.4.2018, που εξέδωσε ο ίδιος. Αναγνώρισε και το Τεκμήριο 5, το εξιτήριο που της δόθηκε και αναφέρθηκε στο περιεχόμενό του. Αντεξεταζόμενος, κατέθεσε ότι όταν κάποιος φύγει με δική του πρωτοβουλία τότε καταγράφεται ότι αποχωρεί ενάντια στις ιατρικές οδηγίες, στοιχείο που δεν προκύπτει από το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 5.
(ζ) Σύνοψη μαρτυρίας Δρος Γρηγόρη Γρηγορίου, Ειδικού Ψυχιάτρου (ΜΕ6)
25. Ο ΜΕ6 κατέθεσε ότι είναι Ψυχίατρος στη Λευκωσία, ο οποίος αναγνώρισε το Τεκμήριο 8, ως ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε ο ίδιος, κατόπιν σχετικού αιτήματος της Ενάγουσας και υιοθέτησε το περιεχόμενο του. Εκεί αναφέρεται ότι η Ενάγουσα, συνεπεία του Ατυχήματος υπέστη μετατραυματικό στρες. Σημείωσε ότι για πρώτη φορά είδε την Ενάγουσα σε προγραμματισμένο ραντεβού στις 21.4.2016. Κατέθεσε ως Τεκμήριο 40 ιατρική έκθεση του ιδίου όπου σημείωσε τις επισκέψεις της Ενάγουσας, εκτός του ΓΕΣΥ, τα έτη 2016 μέχρι 2019 και τις επισκέψεις της Ενάγουσας, εντός του ΓΕΣΥ, τα έτη 2020 μέχρι το 2022. Ακολούθως, ανέφερε ότι το 2022 ήταν η τελευταία φορά που είδε την Ενάγουσα και είχαν περιστασιακά τηλεφωνικές επικοινωνίες. Τα δε φάρμακα της από το έτος 2022 και εντεύθεν της τα συνταγογραφούσε ο προσωπικός της ιατρός. Επί της Δέσμης Τεκμηρίων 14, αναγνώρισε ότι οι αποδείξεις με ημερ. 3.10.18 και 11.1.2019 εκδόθηκαν από τον ίδιο.
26. Αντεξεταζόμενος, επεξήγησε το περιεχόμενο των όσων κατέγραψε επί του Τεκμηρίου 8. Επεξήγησε ότι η αναφορά του σε «συναισθηματική αστάθεια» αφορά εναλλαγές στη διάθεση και αποδέχθηκε ότι μπορεί να προκληθεί και από προσωπικούς, οικογενειακούς ή οικονομικούς παράγοντες. Επεξήγησε ότι κατά την αξιολόγηση της Ενάγουσας, διαπίστωσε ότι τα συμπτώματα που παρουσίαζε ήταν το αποτέλεσμα της τραυματικής εμπειρίας που είχε από το Ατύχημα. Σημείωσε ότι μέχρι και τις 7.6.2016 δεν υπήρξε αλλαγή της φαρμακοθεραπείας, επομένως ανταποκρινόταν θετικά στα φάρμακα. Όμως, όπως επεξήγησε, δεν σημαίνει ότι επανήλθε στα λειτουργικά της επίπεδα. Πάλι υπήρχε φόβος και ανασφάλεια στη μετακίνηση και διαταραχή ύπνου.
(η) Σύνοψη μαρτυρίας Δρος Μάριου Τρυφωνίδη, Ορθοπεδικού Χειρουργού (ΜΕ7)
27. Ο ΜΕ7 υιοθέτησε το περιεχόμενο του ιατρικού του πιστοποιητικού ημερ. 10.6.25, Τεκμήριο 24. Εκεί κατέγραψε στοιχεία που αφορούν τα προσόντα και την πείρα του, το ιστορικό της πορείας της κατάστασης της υγείας της Ενάγουσας από τον χρόνο του Ατυχήματος μέχρι την ημερομηνία της κατάθεσης του, με βάση τα όσα η Ενάγουσα του είχε προσκομίσει. Κατέγραψε επίσης συγκεκριμένους περιορισμούς στην αξιολόγηση του, που αφορούν κυρίως το γεγονός ότι δεν εξέτασε την Ενάγουσα κατά τον χρόνο του Ατυχήματος. Όμως, τόνισε, και τα πλεονεκτήματα που είχε στη διάθεση του όπως, για παράδειγμα, την αμεροληψία και ανεξαρτησία με την οποία εξετάζει το ζήτημα, ενόψει του ότι δεν είχε εμπλακεί καθόλου στην θεραπεία της Ενάγουσας. Κατέθεσε και ως προς την κλινική της εικόνα, καταγράφοντας κυρίως τα στοιχεία του πόνου που αντιμετωπίζει. Εν σχέσει με την έκθεση ακτινολόγου για αξονική τομογραφία οσφύος, ημερ. 1.2.07 (3η και 4η σελίδα επί του Τεκμηρίου 2) συμφώνησε ότι δεν καταγράφεται η παρουσία πρώτου βαθμού σπονδυλολίσθησης στο επίπεδο 05/Ι1 που, όπως, ανέφερε, υπήρχε. Όμως, κατέθεσε, η σημερινή κατάσταση της Ενάγουσας στην σπονδυλική της στήλη προκλήθηκε συνεπεία των τραυματισμών της που υπέστη από το Ατύχημα. Επεξήγησε τους λόγους για την κατάληξη του αυτή με αναφορά στα συμπτώματα της Ενάγουσας, στα ευρήματα διαγνωστικών εξετάσεων, στο στοιχείο της πραγματικής επιδείνωσης της ολίσθησης με την πάροδο του χρόνου καθώς και στο γεγονός ότι το Ατύχημα αποτελούσε συμβάν υψηλής ενέργειας. Αναφέρθηκε και σε άλλους τραυματισμούς της Ενάγουσας, δυνάμει του Ατυχήματος, όπως, διάστρεμμα αυχένα, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, κάκωση θώρακα, μώλωπες και εκδορές στο πρόσωπο και στο μάτι.
28. Δια ζώσης κατέθεσε ως Τεκμήριο 41 δέσμη φωτογραφιών των ζημιών των εμπλεκόμενων στο Ατύχημα αυτοκινήτων, αναφέροντας ότι του τις προσκόμισε η Ενάγουσα. Πρόσθεσε, ότι οι μώλωπες στους οποίους αναφέρθηκε στο ιατρικό του πιστοποιητικό, αποτελεί αναφορά από το ιατρικό πιστοποιητικό του Δρος Μαρουδιά (ΜΕ4) ενώ του προσκόμισε και η ίδια η Ενάγουσα κάποιες φωτογραφίες, που δείχνουν τους μώλωπες. Οι εν λόγω φωτογραφίες, κατατέθηκαν ως Τεκμήριο 42. Ως Τεκμήριο 43, κατέθεσε ηλεκτρομυογράφημα ημερομηνίας 23.1.23, το οποίο, ως ανέφερε, επίσης του προσκόμισε η Ενάγουσα. Ως Δέσμη Τεκμηρίων 44, κατέθεσε πόρισμα μαγνητικής τομογραφίας και αξονικού, ημερ. 20.8.24, αναφορά στις οποίες γίνεται από τον Δρα Friehs στο ιατρικό του πιστοποιητικό, ημερ. 13.5.25, Τεκμήριο 23. Αναγνώρισε και τα Τεκμήρια 33 και 34 ως αποδείξεις που εξέδωσε ο ίδιος. Ακολούθως παρέθεσε τις θέσεις του εν σχέσει με το Τεκμήριο 23, καταλήγοντας ότι ορθά έγινε η χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας, με βάση τα όσα εκεί αναφέρονται.
29. Αντεξεταζόμενος, επανέλαβε τη θέση του ότι ο Δρ Μαρουδιάς (ΜΕ4) δεν είχε ενώπιον του την απεικόνιση του έτους 2007 αλλά μόνο την έκθεση του ακτινολόγου. Του υποδείχθηκε το Τεκμήριο προς Αναγνώριση Α (το οποίο στη συνέχεια κατατέθηκε ως Τεκμήριο 47 από τον ΜΥ1) στη βάση του οποίου επιβεβαίωσε ότι παρουσιάζεται μια μικρού βαθμού σπονδυλολίσθηση, ως σημείωσε επί του ίδιου του τεκμηρίου. Αποδέχθηκε την εισήγηση του συνηγόρου του Εναγόμενου, ότι η σπονδυλολίσθηση που εκεί παρουσιάζεται είναι πρώτου βαθμού. Επανέλαβε τις θέσεις του αναφορικά με την αιτία πρόκλησης των πόνων και των συμπτωμάτων που αντιμετώπιζε η Ενάγουσα, προοδευτικά, μέχρι να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση, ήτοι, ότι ήταν απόρροια των τραυματισμών της που υπέστη συνεπεία του Ατυχήματος.
(θ) Σύνοψη μαρτυρίας Δρος Παναγιώτη Αταλιανή, Ορθοπεδικού Χειρούργου (ΜΥ1)
30. Ο ΜΥ1 αναφέρθηκε στην πείρα και τα προσόντα του και κατέθεσε ιατρική του γνωμάτευση ημερ. 17.3.2025, ως Τεκμήριο 45. Επί του ιατρικού του πιστοποιητικού, κατέγραψε, μεταξύ άλλων, ότι η Ενάγουσα συνεπεία του Ατυχήματος, υπέστη κάκωση της αυχενικής και οσφυϊκής μοίρας επί προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθησης 05 επί Ι1 από το 2007. Από πλευράς αυχενικής μοίρας, σημείωσε ότι η υγεία της αποκαταστάθηκε πλήρως, ενώ όπως η ίδια ανέφερε, εξακολουθεί μέχρι σήμερα να έχει ενοχλήσεις στην οσφύ κυρίως μετά από έντονη κούραση και μεταφορά βαριών αντικειμένων. Ο ίδιος δεν διαπίστωσε οποιαδήποτε οξεία κατάσταση, εκτός από τοπική ευαισθησία και περιορισμό της κινητικότητας αυτής.
31. Δια ζώσης, κατέθεσε επιστολή της Ενάγουσας προς τον ίδιο, ως Τεκμήριο 46. Σημείωσε ότι παρά τις εκκλήσεις του και τις διαβεβαιώσεις της ίδιας, δεν του προσκόμισε αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες που είχαν γίνει στο διάστημα προ του χειρουργείου, αναφορά στις οποίες κάνει και στην ιατρική του έκθεση, Τεκμήριο 45. Ακολούθως, ανέφερε ότι του δόθηκε από την Ενάγουσα το Τεκμήριο προς Αναγνώριση Α, το οποίο κατέθεσε ως Τεκμήριο 47. Σε ερώτηση του προς την Ενάγουσα, για ποιον λόγο υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία το έτος 2007, απάντησε ότι δεν θυμόταν. Σε σχέση με το Τεκμήριο 43, ανέφερε ότι ούτε αυτό του είχε δοθεί από την Ενάγουσα και του απεστάλη πρόσφατα από τους συνηγόρους του Εναγόμενου. Κατέθεσε ότι η εν λόγω εξέταση ζητείται από τον θεράποντα ιατρό για να ξεκαθαριστούν καταστάσεις ριζιτικών φαινομένων, όπως προβλήματα στους περιφερικούς μύες ή στα περιφερικά νεύρα ή και στη μετάβαση από το νεύρο προς τον μυ. Η συγκεκριμένη εξέταση διενεργήθηκε στις 23.1.23 και επεξήγησε τα συμπεράσματα που εκεί καταγράφονται. Ερωτηθείς κατά πόσο στη βάση του Τεκμηρίου 43, θα μπορούσε να κριθεί αναγκαία η υποβολή της ασθενούς σε χειρουργική επέμβαση, απάντησε αρνητικά, προβάλλοντας ότι θα έπρεπε να είχαν εξαντληθεί όλα τα μέσα συντηρητικής θεραπείας. Επεξήγησε επίσης τους λόγους που κατά τη θέση του, δεν ενδεικνυόταν η χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας, στην περίπτωση της Ενάγουσας, κατά τον χρόνο που αυτή διενεργήθηκε.
32. Αντεξεταζόμενος, επανέλαβε τους λόγους διαφωνίας του με το συμπέρασμα του ΜΕ7, ότι η κατάσταση της σπονδυλικής στήλης επηρεάστηκε συνεπεία του Ατυχήματος, προβαίνοντας σε διαφορετική ερμηνεία του Τεκμηρίου 4 από αυτήν που απέδωσε ο ΜΕ7. Επανέλαβε ότι στην προκείμενη περίπτωση υφίσταται μια σπονυλολίσθηση πρώτου βαθμού, η οποία φυσιολογικό ήταν να υπάρχει μια μικρή επιδείνωση από το έτος 2007 μέχρι 2025, λόγω κυρίως της εκφύλισης των αποφυσιακών αρθρώσεων. Σε εισήγηση της συνηγόρου της Ενάγουσας ότι δεν υπήρχε οποιαδήποτε συμπτωματολογία πριν από το έτος 2016, απάντησε ότι θεωρεί αδύνατο να μην είχε συμπτωματολογία και να υποβλήθηκε σε μια υψηλής ακτινοβολίας εξέταση, όπως ήταν αξονική τομογραφία το έτος 2007. Επεξήγησε ότι η κάκωση που υπέστη στην οσφύ συνεπεία του Ατυχήματος, αναφέρεται σε διάστρεμμα.
IV. ΚΟΙΝΩΣ ΑΠΟΔΕΚΤΑ ΚΑΙ/Η ΜΗ ΑΜΦΙΣΒΗΤΟΥΜΕΝΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ
33. Στη βάση της δικογραφίας και της ενώπιον μου προσαχθείσας μαρτυρίας, προκύπτουν τα πιο κάτω ως κοινώς αποδεκτά ή μη αμφισβητούμενα γεγονότα:
(α) Η Ενάγουσα είναι γεννηθείσα στις 3.8.1963·
(β) Το έτος 2007 υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία, όπου διεφάνη σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού στο επίπεδο Ο5/Ι1 του σπονδύλου, στην παρουσία εκφυλιστικών αλλοιώσεων·
(γ) Το έτος 2010 διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού από τον οποίο αποθεραπεύτηκε·
(δ) Στις 21.2.2016 η ώρα 9:45 π.μ. έλαβε χώρα το Ατύχημα για το οποίο πλήρη ευθύνη φέρει ο Εναγόμενος·
(ε) Στις 25.2.2025 η Ενάγουσα υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας στο American Medical Center από τον Δρα Gerhard M. Friehs και Δρα Βασίλειο Ζέρρη, το κόστος της οποίας ανήλθε στο ποσό των €40.000, το οποίο και η Ενάγουσα κατέβαλε·[1]
(στ) Κατά τον χρόνο του Ατυχήματος μέχρι και σήμερα, η Ενάγουσα εργάζεται ως Καθηγήτρια Μέσης Εκπαίδευσης.
34. Για όλα τα πιο πάνω, προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.
35. Τα επίδικα θέματα που παραμένουν προς επίλυση, είναι αυτά που εγείρονται κατά κανόνα σε κάθε υπόθεση όπου υπάρχουν ισχυρισμοί για σωματικές βλάβες, πόνο και ταλαιπωρία και είναι τα εξής:
(α) Ποιους τραυματισμούς υπέστη η Ενάγουσα συνεπεία του Ατυχήματος.
Η θέση της Ενάγουσας είναι ότι συνεπεία του Ατυχήματος υπέστη (i) διάστρεμμα αυχένα με αναστροφή της φυσιολογικής λόρδωσης,[2] (ii) ήπια κρανιοεγκεφαλική κάκωση (διάσειση),[3] (iii) κάκωση οσφυϊκής μοίρας,[4] (iv) θλαστικό τραύμα στα χείλη, εκδορές στη μύτη και οίδημα δεξιού οφθαλμικού κόγχου,[5] (v) συμπιεστική κάκωση θώρακα,[6] (vi) μώλωπες και στα δύο πόδια[7] και (vii) σπονδυλολίσθηση του Ο5 επί του L1 σπονδύλου.[8] Η τελευταία αυτή θέση της μεταβλήθηκε στο ότι η εν λόγω σπονδυλολίσθηση προϋπήρχε, αλλά επιδεινώθηκε συνεπεία του Ατυχήματος.[9] Επιπρόσθετα, ισχυρίστηκε ότι συνεπεία του Ατυχήματος υπέστη και τραυματικό ψυχικό άγχος.
Από την αντίπερα όχθη, ο Εναγόμενος δεν αμφισβητεί ότι η Ενάγουσα υπέστη κάποιες κακώσεις συνεπεία του Ατυχήματος. Προβάλλει όμως ότι αυτές ήταν παροδικές. Αμφισβητεί σφόδρα τη θέση της Ενάγουσας περί επιδείνωσης προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθησης και της πρόκλησης οποιουδήποτε ψυχικού τραύματος, ως αποτέλεσμα του Ατυχήματος.
(β) Η έκταση του πόνου και της ταλαιπωρίας που υπέστη η Ενάγουσα λόγω των εν λόγω τραυματισμών της και κατά πόσο θα εξακολουθεί να ταλαιπωρείται και στο μέλλον και, εάν ναι, σε ποια έκταση.
(γ) Το ύψος των εξόδων που έχει επωμιστεί η Ενάγουσα κατόπιν του Ατυχήματος, εάν υπάρχουν. Ζήτημα προς επίλυση είναι κατά πόσο τα έξοδα αυτά συνδέονται με τους τραυματισμούς. Εάν η απάντηση είναι καταφατική, κατά πόσο τα έξοδα αυτά ήταν ευλόγως αναγκαία (Νεοκλής Αντωνιάδης ν. Μιχάλη Σταύρου (1998) 1 ΑΑΔ 1171, Δέσπω Χατζηνικόλα ν. Χριστόδουλου Χριστοδούλου Πολ. Εφ. 68/15, 20.12.23 και Ανδρέας Μιχαηλίδης ν. Κακουλλή κ.ά. (1992) 1 ΑΑΔ 674).
36. Έχοντας τα ως άνω επίδικα θέματα κατά νου, στρέφομαι στην αξιολόγηση της ενώπιο μου προσαχθείσας μαρτυρίας.
V. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ
(α) Γενικές παρατηρήσεις
37. Η ΜΕ1 αναφέρθηκε στις περιστάσεις του Ατυχήματος με τις θέσεις της να στηρίζονται στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 1 και τις φωτογραφίες, Τεκμήριο 41. Δεν εντοπίζεται οποιαδήποτε υπερβολή ως προς το πεδίο της γνώσης της. Λαμβάνω υπόψιν ότι πρόκειται για ανεξάρτητη μάρτυρα, η οποία κατέθεσε για τα όσα γνωρίζει, στη βάση άσκησης των καθηκόντων της που εκτελούσε κατά τον ουσιώδη χρόνο. Αποδέχομαι τη μαρτυρία της στο σύνολο της.
38. Η Ενάγουσα (ΜΕ2), από το εδώλιο του μάρτυρα κατέθετε με υπέρμετρη ένταση, νευρικότητα, δυσφορία και εκνευρισμό. Συχνά κατέφευγε σε επιθετικότητα και ειρωνεία όταν καλείτο από τον συνήγορο του Εναγόμενου να παραχωρήσει συγκεκριμένες επεξηγήσεις επί ουσιωδών της θέσεων. Η εν λόγω στάση της δεν αποτέλεσε αποκλειστικό στοιχείο της ιδιοσυγκρασίας της ως μάρτυρα ενώπιον του Δικαστηρίου. Επεκτάθηκε και στην ουσία των θέσεων της. Ειδικότερα, η νευρικότητα και, ενίοτε, επιθετικότητα με την οποία κατέθετε σε απάντηση των εύλογων ερωτήσεων του συνηγόρου για τον Εναγόμενο, ανέδειξε την έλλειψη γνήσιας διάθεσής της να παραχωρήσει το πλήρες φάσμα των λεπτομερειών εκείνων των ουσιωδών και κρίσιμων σημείων επί γεγονότων, που συνθέτουν την δική της εκδοχή. Η στάση της αυτή αφορούσε κυρίως στις θέσεις της σχετικά με τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη από το 2016 μέχρι η ίδια να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας. Αφορούσε και τις θέσεις της ως προς την απουσία οιωνδήποτε συμπτωμάτων της πριν από το Ατύχημα. Η στάση της αυτή σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν επιχείρησε να παρουσιάσει μαρτυρία η οποία θα μπορούσε με ευκολία να τεκμηριώσει τις θέσεις της, σύμφωνα πάντοτε με τα λεχθέντα της, ανέδειξαν στοιχεία επιλεκτικότητας στην όλη προσέγγιση της. Έντονο ακόμη ήταν και το στοιχείο της υπερβολής κυρίως σε ό,τι είναι να κάνει με τους πόνους και τα συμπτώματα που αντιμετώπιζε μέχρι την ημερομηνία που υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας, θέσεις που δεν στηρίζονται στα ενώπιον μου στοιχεία. Η μαρτυρία της, για τους λόγους που επεξηγούνται και στη συνέχεια, δεν δύναται να αποτελέσει σταθερό βάθρο στη βάση του οποίου το Δικαστήριο δύναται ευλόγως να εξαγάγει συμπεράσματα και δη ασφαλή. Δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία της εκτός στον βαθμό που αυτή δεν αμφισβητήθηκε και συνάδει με άλλη ενώπιον μου μαρτυρία, ως επεξηγείται πιο κάτω, σε σχέση με τις επί μέρους θέσεις της.
39. Η μαρτυρία του ΜΕ3, φυσιοθεραπευτή, ήταν σύντομη και περιεκτική με τις σχετικές θέσεις του να στηρίζονται στο περιεχόμενο της ενώπιον μου έγγραφης μαρτυρίας. Ο ίδιος ήταν ειλικρινής ως προς το πεδίο της γνώσης του αναφέροντας ότι δεν αποφασίζει ο ίδιος ως προς την εμβέλεια της θεραπείας που θα ακολουθήσει, αλλά ενεργεί στη βάση ιατρικών οδηγιών. Παρέμεινε σταθερός στις θέσεις του και αποδέχομαι τη μαρτυρία του.
40. Ο ΜΕ5, ιατρός στο Γενικό Νοσοκομείο, κατέθεσε ως προς το περιεχόμενο των εγγράφων που εκδόθηκαν από το Γενικό Νοσοκομείο (Τεκμήρια 3 και 5) και αφορούσαν την νοσηλεία της Ενάγουσας αμέσως μετά το Ατύχημα. Η μαρτυρία του δεν αμφισβητήθηκε. Επιπλέον, ουδέν αντικειμενικό συμφέρον του μάρτυρα προκύπτει στην έκβαση της υπόθεσης, με τη μαρτυρία του να ερείδεται επί της ενώπιον μου έγγραφης μαρτυρίας, και δη το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 3 και 5. Αποδέχομαι τη μαρτυρία του.
41. Εξετάζοντας τη μαρτυρία των ΜΕ4, ΜΕ7 και ΜΥ1 και έχοντας κατά νου την πείρα και τα προσόντα τους, σύμφωνα με τα όσα κατέθεσαν και τα οποία δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αμφισβήτησης, καταλήγω ότι είναι ιατροί εμπειρογνώμονες και δη ειδικοί ορθοπεδικοί ιατροί. Η μαρτυρία τους ήταν αναγκαία με σκοπό την επίλυση των επίδικων θεμάτων και, ειδικότερα, του ζητήματος των τραυματισμών που υπέστη η Ενάγουσα συνεπεία του Ατυχήματος. Οι εν λόγω μάρτυρες κατέθεσαν εντός της σφαίρας της εμπειρογνωμοσύνης τους και δη εντός της ιατρικής τους ειδικότητας της ορθοπεδικής,[10] προβάλλοντας τη δική τους προσέγγιση ως προς τα ιατρικά τους συμπεράσματα εν σχέσει με τους τραυματισμούς της Ενάγουσας συνεπεία του Ατυχήματος. Πρόσθετα, εξετάζοντας τη μαρτυρία του ΜΕ6 και πάλιν αποδέχομαι ότι πρόκειται για ιατρό εμπειρογνώμονα και δη ψυχίατρο, στοιχείο που προκύπτει από τα προσόντα και την πείρα του, τα οποία δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αμφισβήτησης. Επίσης, η μαρτυρία του σκοπό είχε να διαφωτίσει το Δικαστήριο ως προς τις θέσεις της Ενάγουσας περί τραυματικού άγχους συνεπεία του Ατυχήματος.
42. Ως προς την ουσία των θέσεων τους, τονίζω ότι το Δικαστήριο προσεγγίζει τη μαρτυρία των ως άνω ιατρών έχοντας κατά νου τις σχετικές αρχές αξιολόγησης μαρτύρων ως έχουν πρόσφατα συνοψιστεί, με αναφορά σε σχετικές αυθεντίες, στις αποφάσεις του Εφετείου Robert Keith Stark κ.ά. ν. David Marsland κ.ά. Πολ. Έφ. 233/19, 6.5.2025 και Zilha Ozay Oguz v. Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω του Γενικού Εισαγγελέα κ.ά. Πολ. Εφ. 271/18, 15.3.24. Εκεί, μεταξύ άλλων, επαναλήφθηκε η πάγια νομολογιακή αρχή ότι θα πρέπει πρώτα το Δικαστήριο να πεισθεί ότι ο μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας στο τομέα που καταθέτει και στη συνέχεια να εξετάσει εάν με τη μαρτυρία του, έχει δώσει τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια έτσι ώστε να το καταστήσει ικανό να ελέγξει την ακρίβεια των συμπερασμάτων του, προκειμένου να σχηματίσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που έχουν αποδειχθεί με μαρτυρία (βλ. επίσης σύγγραμμα Ηλιάδη & Σάντη, «Το Δίκαιο της Απόδειξης», Β' Έκδοση, Λευκωσία, Hippasus Publishing, 2016, στις σελ. 580 - 582). Σημειώνεται επίσης ότι η εκτίμηση της μαρτυρίας εμπειρογνώμονα από το Δικαστήριο δεν διαφέρει από την αντιμετώπιση άλλων μαρτύρων (Ανδρούλλα Κώστα Βασιλείου ν. Πέτρου Κώστα Πέτρου Πολ. Εφ. 106/15, 19.3.2025). Μόνο που η συμπεριφορά του εμπειρογνώμονα στο εδώλιο του μάρτυρα δεν έχει τόση σπουδαιότητα για την διαπίστωση της αξιοπιστίας της. Έχω επίσης κατά νου τα όσα αναφέρθηκαν στην πρόσφατη απόφαση ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ ΙΩΑΝΝΟΥ v. YIANGOS I SOCRATOUS & SONS LTD, Πολ. Έφ. Αρ.149/2015, 3.2.2023, ως εξής (η έμφαση είναι του Δικαστηρίου):
«Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων μαρτύρων, δεν δεσμεύει το Δικαστήριο, ούτε υποκαθιστά το έργο του, παρά μόνο το βοηθά - με την παράθεση των σχετικών επιστημονικών κριτηρίων - να καταλήξει στα δικά του, ανεξάρτητα συμπεράσματα, ενώ παράλληλα η σοβαρότητα και η υπευθυνότητα με την οποία οι ως άνω μάρτυρες που κατέθεσαν ως πραγματογνώμονες προσέγγισαν το έργο τους, αποτελεί επίσης σημαντικό στοιχείο αξιολόγησης τους. (βλ. Μιτσιγιώργη και άλλος ν Αδελφών Γαλάζη (Ομόρρυθμης Εταιρείας) (1997) 1(Γ) Α.Α.Δ. 1811). Εν πάση περιπτώσει το Δικαστήριο δεν είναι υποχρεωμένο να υιοθετήσει τις απόψεις ενός εμπειρογνώμονα έστω και αν αυτός δεν έχει αντεξεταστεί. Μπορεί δε να υιοθετήσει τη θέση ενός εμπειρογνώμονα είτε εν όλω, είτε εν μέρει, είτε καθόλου, ανάλογα με τα ευρήματα του και την αξιολόγηση της μαρτυρίας, (βλ. Vasilikos Cements Works ν. Stavrou (1978) 1 C.L.R. 389 και Νικολάου ν. Σταύρου (1992) 1(B) Α.Α.Δ. 746). Όπως άλλωστε υποδεικνύεται στο σύγγραμμα Phipson on Evidence, 13η έκδοση, παρ. 27-35, πλανάται ακόμα και σήμερα η υποψία ότι οι εμπειρογνώμονες μάρτυρες πιθανόν να διάκεινται ευνοϊκά υπέρ του διαδίκου που τους καλεί να μαρτυρήσουν (βλ. Αναστασιάδης ν. Δημοκρατίας (1977) 2 C.L.R. 97 και Φιλίππου ν. Οδυσσέως (1989) 1 C.L.R. 1)».
43. Ο ΜΕ4, Ειδικός Ορθοπεδικός Χειρουργός, ήταν ο θεράπων ιατρός της Ενάγουσας. Την εξέτασε έναν περίπου μήνα μετά το Ατύχημα και εξέδωσε το ιατρικό πιστοποιητικό, Τεκμήριο 2. Κατά την δια ζώσης μαρτυρία του απέκλινε από τα συμπεράσματα του που καταγράφονται στο τέλος του εν λόγω πιστοποιητικού του. Ειδικότερα, ενώ εκεί κατέγραψε ότι η Ενάγουσα αντιμετωπίζει σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού, στο επίπεδο Ο5/ Ι1, τραυματισμός ο οποίος προκλήθηκε από το Ατύχημα, κατά την κυρίως εξέταση του επεξήγησε ότι το εν λόγω συμπέρασμα του ήταν λανθασμένο. Τούτο διότι, ο ίδιος βασίσθηκε στην έκθεση ακτινολόγου που καταρτίστηκε το έτος 2007 στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, αντίγραφο της οποίας επισύναψε επί του ιατρικού του πιστοποιητικού. Στην εν λόγω έκθεση παραλείφθηκε οποιαδήποτε αναφορά στην από τότε υπάρχουσα σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού στο συγκεκριμένο επίπεδο, που διεφάνηκε και στην εξέταση μαγνητικής τομογραφίας στις 23.5.2016, σύμφωνα με το Τεκμήριο 4. Ο τραυματισμός όμως αυτός είναι ευδιάκριτος από την ίδια την ακτινογραφία του 2007 που είχε ενώπιον του και ο εν λόγω ακτινολόγος (Τεκμήριο 47) την οποία όμως ο ΜΕ4 δεν είχε ενώπιον του κατά την κατάρτιση του ιατρικού του πιστοποιητικού, Τεκμήριο 2. Έτσι λανθασμένα υπέθεσε ότι, πράγματι, το εύρημα που καταγράφηκε επί του Τεκμηρίου 4, ήτοι, σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού στο επίπεδο Ο5 / Ι1, δεν υπήρχε το έτος 2007 και ότι, κατ’ επέκταση, επρόκειτο για νεότερο εύρημα. Έτσι, ως επεξήγησε, οδηγήθηκε σε λανθασμένο συμπέρασμα ως προς την αιτία πρόκλησης του εν λόγω τραυματισμού, αποδίδοντας αυτή στο Ατύχημα. Στην πραγματικότητα, όμως, προϋπήρχε. Οι πιο πάνω επεξηγήσεις του όχι μόνο κρίνονται πειστικές, αλλά, ενδυνάμωσαν περαιτέρω την αξιοπιστία του. Επεξήγησε πλήρως τους λόγους πίσω από την λανθασμένη αναφορά του επί του Τεκμηρίου 2 οι οποίοι, ανατρέχοντας και στην έκθεση του ακτινολόγου στην οποία παρέπεμψε, κρίνονται πειστικοί. Κατά τα λοιπά, ήταν σταθερός στις θέσεις του ως προς τα στοιχεία περίθαλψης της Ενάγουσας, με τις θέσεις του να βρίσκουν έρεισμα στην ενώπιον μου έγγραφη μαρτυρία, όπως επεξηγείται στη συνέχεια. Αποδέχομαι τη μαρτυρία του.
44. Ο ΜΕ6 δεν παρείχε πειστικούς λόγους για τα συμπεράσματά του, ώστε το Δικαστήριο να δύναται να τα υιοθετήσει. Η μαρτυρία του ΜΕ6 διαπνέεται από ασάφεια και γενικότητα, παρά τις επίπονες προσπάθειες του συνηγόρου του Εναγόμενου κατά την αντεξέταση του να του παραχωρήσει την ευχέρεια να εξειδικεύσει τις θέσεις του. Η σχετική του μαρτυρία εξετάζεται πιο κάτω. Πέραν της θέσης του ότι συναντιόταν με την Ενάγουσα στα πλαίσια ψυχοθεραπευτικών συνεδριών και ότι της συνταγογράφησε φαρμακευτική αγωγή, θέση που δεν αμφισβητήθηκε και την αποδέχομαι, κατά τα λοιπά, δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία του.
45. Ο ΜΕ7, συμφώνησε σε γενικές γραμμές με τους ΜΕ4 και ΜΥ1, ως προς τους τραυματισμούς της Ενάγουσας συνεπεία του Ατυχήματος, πλην του ζητήματος της επιδείνωσης της σπονδυλολίσθησης. Ο ίδιος συμπέρανε ότι η εν λόγω επιδείνωση ήταν το αποτέλεσμα του Ατυχήματος, με τον ΜΥ1 να διαφωνεί. Άλλο σημείο διαφωνίας τους ήταν η αναγκαιότητα της επέμβασης της σπονδυλοδεσίας, με τον ΜΥ1 να προβάλλει ότι αυτή δεν ήταν αναγκαία.
46. Επί των πιο πάνω, ο ΜΥ1 παρέμεινε πλήρως σταθερός στις θέσεις του με τη μαρτυρία του να ερείδεται στα αποτελέσματα των διαγνωστικών εξετάσεων στις οποίες υποβλήθηκε κατά καιρούς η Ενάγουσα. Η ουσία των θέσεων του καταδεικνύει και το αμερόληπτο και ανεξάρτητο της μαρτυρίας του, εφ’ όσον οι θέσεις του στηρίζονται σε σωρεία στοιχείων ενώπιον μου, παρουσιάστηκαν με λιτούς και κατανοητούς όρους και παρουσιάζουν ειρμό και συνοχή. Η ευρύτερη συνεργασία του με την ασφαλιστική εταιρεία του Εναγόμενου, δεν αποτελεί λόγο που από μόνος του δύναται να οδηγήσει σε συμπέρασμα για έλλειψη αντικειμενικότητας και αμεροληψίας. Η σχετική εισήγηση της συνηγόρου της Ενάγουσα δεν δύναται να γίνει αποδεκτή. Από την άλλη, οι θέσεις του ΜΕ7 δεν βρίσκουν έρεισμα στα ενώπιον μου στοιχεία. Το βάθρο επί του οποίου στήριξε τα συμπεράσματα του δεν στοιχειοθετείται, για τους λόγους που επεξηγούνται στη συνέχεια, στα πλαίσια της αξιολόγησης των επί μέρους θέσεων των μαρτύρων. Για τους λόγους που επεξηγούνται και πιο κάτω, αποδέχομαι τη μαρτυρία του ΜΥ1 στην ολότητά της. Δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία του ΜΕ7, εκτός μόνο στην έκταση που αυτή συνάδει με τη μαρτυρία του ΜΥ1 και εξαιρουμένων συγκεκριμένων πρόσθετων πτυχών, για τους λόγους που καταγράφονται πιο κάτω.
47. Στρέφομαι στις επί μέρους θέσεις των μαρτύρων.
(β) Μαρτυρία ως προς την εισαγωγή και νοσηλεία της Ενάγουσας στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας αμέσως μετά το Ατύχημα (21.2.2016 μέχρι 23.2.2016)
i. Ιατρικές εξετάσεις στο Γενικό Νοσοκομείο
49. Οι εν λόγω θέσεις της Ενάγουσας δεν αμφισβητήθηκαν. Περιπλέον στηρίζονται και επί του περιεχομένου της ενώπιον μου έγγραφης μαρτυρίας. Ειδικότερα, πρώτον, στηρίζονται στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 3, ιατρικό πιστοποιητικό του Δρος Λοϊζου, Εκτελεστικού Ιατρικού Διευθυντή του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας και στο Τεκμήριο 5, το εξιτήριο ασθενούς που έλαβε η Ενάγουσα από το Γενικό Νοσοκομείο στις 23.2.2016. Η αυθεντικότητα και η ορθότητα του περιεχομένου των εν λόγω τεκμηρίων δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αμφισβήτησης. Σημειώνεται εδώ ότι ο Δρ Λοϊζου, ο οποίος υπογράφει το Τεκμήριο 3, κατέθεσε ότι στις 21.2.2026, ήταν βοηθός διευθυντής στη χειρουργική κλινική και εφημέρευε και αναγνώρισε αμφότερα τα ως άνω τεκμήρια. Η θέση της περί χορήγησης φαρμάκων και αυχενικού κολάρου, βρίσκουν έρεισμα και στη σχετική συνταγή φαρμάκων ημερ. 23.2.2016 και τη σχετική συνταγογράφηση ημερ. 24.2.2016, του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, επί της Δέσμης Τεκμηρίων 7. Συνεπώς, αποδέχομαι το σύνολο των ως άνω θέσεων της Ενάγουσας.
ii. Πόνοι και συμπτώματα κατά τη νοσηλεία της στο Γενικό Νοσοκομείο
50. Αποδέχομαι και τη θέση της Ενάγουσας ότι κατά την κλινική της εξέταση στο Τμήμα Ατυχημάτων και Επειγόντων περιστατικών, είχε αυχεναλγία, αισθανόταν βάρος στο κεφάλι, πόνο στον θώρακα και στην οσφύ καθώς και μουδιάσματα στα κάτω άκρα. Οι εν λόγω θέσεις της καταγράφονται ως συμπτώματα που ανέφερε κατά την εν λόγω εξέταση της (βλ. Τεκμήριο 3) ενώ στηρίζονται, εν μέρει, και από τα ευρήματα των ιατρών του Γενικού Νοσοκομείου. Ειδικότερα, όπως καταγράφεται επί του Τεκμηρίου 3 «παρουσίαζε ευαισθησία κατά την παθητική κίνηση του αυχένα» και εντοπίζεται «ήπια κρανιοεγκεφαλική κάκωση». Πρόσθετα, στηρίζονται και επί του γεγονότος ότι χορηγήθηκαν στην Ενάγουσα αναλγητικά φάρμακα, της έγιναν εντριβές και της χορηγήθηκε μαλακό κολάρο.
51. Όμως, μέρος των θέσεων της, αντικρούονται με το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 3 και 5. Για παράδειγμα, κατέθεσε ότι κατά τη νοσηλεία της στη Χειρουργική Κλινική είχε «τάση για εμετό» και «πόνο στο στομάχι». Όμως, στο εξιτήριο που έλαβε (Τεκμήριο 5) αναφέρεται ρητώς η παρατήρηση «χωρίς τάση για εμετό ή επεισόδια εμετών». Ανέφερε επίσης ότι «το πρόσωπο μου φούσκωσε και μαύρισε ελαφρώς στη δεξιά του πλευρά, στη μύτη και μέτωπο, είχα εκδορές και τα άνω χείλη έτρεχαν αίμα, πρήστηκαν οι πετσούλες κρέμονταν στο στόμα και δεν μπορούσα για μια εβδομάδα να φάω». Αναφέρθηκε επίσης σε τραυματισμό στο δεξί μάτι, εκτεταμένες εκδορές στο πρόσωπο, εκτεταμένους μώλωπες και στα δύο πόδια. Όμως, στα Τεκμήρια 3 και 5, αναφέρεται ρητώς, ότι «δεν έφερε εξωτερικές κακώσεις». Σημειώνεται επίσης ότι ήταν «αιμοδυναμικά φυσιολογική» χωρίς νευρολογικά ευρήματα, οι αιματολογικές εξετάσεις δεν ανέδειξαν κάτι παθολογικό και ότι «ήταν σε καλή γενική κατάσταση».
52. Δεν μου διαφεύγει ότι μέρος των ως άνω τραυματισμών της προκλήθηκαν, κατά τη θέση της, συνεπεία του ανοίγματος αερόσακων και το σπάσιμο των γυαλιών της. Τα δύο στοιχεία αυτά είναι μεν σχετικά, ως ζήτημα λογικής, όμως δεν θα μπορούσαν αφ’ εαυτών να θεμελιώσουν συμπέρασμα για την ύπαρξη των προαναφερθέντων τραυματισμών. Ιδιαίτερα υπό το φως του γεγονότος ότι η Ενάγουσα εξετάστηκε από σωρεία ιατρών στο Γενικό Νοσοκομείο, σύμφωνα με τα ενώπιον μου στοιχεία. Εύλογα δηλαδή προκύπτει ότι εάν υπήρχαν οι κακώσεις τις οποίες περιέγραψε στα μάτια, στο πρόσωπο και στα πόδια και δη αυτής της σοβαρότητας, αυτά θα καταγράφονταν, έστω εν μέρει, έστω από έναν από τους ιατρούς που την εξέτασαν στο Γενικό Νοσοκομείο. Όχι μόνο ουδείς κατέγραψε τέτοια στοιχεία αλλά, αντιθέτως, καταγράφηκε ότι ήταν ελεύθερη εξωτερικών κακώσεων και χωρίς τάση για εμετό.
53. Ούτε και προκύπτει οιοδήποτε κίνητρο από πλευράς των ιατρών του Νοσοκομείου να αποκρύψουν τους πραγματικούς τραυματισμούς και κακώσεις της Ενάγουσας. Αντιθέτως, η ποιότητα της μαρτυρίας του ΜΕ5 αλλά και των Τεκμηρίων 3 και 5 ενισχύεται από το γεγονός ότι επρόκειτο για ιατρό και ιατρικά έγγραφα του Γενικού Νοσοκομείου, χωρίς να υφίσταται οποιοδήποτε συμφέρον τους στην έκβαση της υπόθεσης. Ως δε προκύπτει από τα ενώπιον μου στοιχεία, η καταγραφή των συμπτωμάτων και των τραυματισμών της ήταν λεπτομερέστατη. Η καταγραφή των λεπτομερειών αυτών ακολούθησε την εκτενή της περίθαλψη. Εξετάστηκε από αρκετούς ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων, υποβλήθηκε σε εκτενείς διαγνωστικές εξετάσεις, έλαβε θεραπεία και σαφείς και λεπτομερείς οδηγίες. Τα Τεκμήρια 3 και 5 ομιλούν αφ’ εαυτών ως προς την έκταση της περίθαλψης που έλαβε. Ανάλογα λεπτομερής και διαφωτιστική ήταν και η μαρτυρία του ΜΕ5 ενώπιον του Δικαστηρίου.
54. Από την άλλην, η Ενάγουσα, πέραν του αντικειμενικού συμφέροντος της στην έκβαση της υπόθεσης, δεν άφησε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο ως προς την φιλαλήθεια της σε σχέση με τα όσα κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου. Όπως επεξηγήθηκε πιο πάνω αλλά καταδεικνύεται και στη συνέχεια με αναφορά σε συγκεκριμένα άλλα παραδείγματα, η μαρτυρία της ήταν διαποτισμένη με στοιχεία υπερβολής, αντιφάσεων και επιλεκτικότητας στην όλη της προσέγγιση.
55. Το γεγονός ότι στο ιατρικό πιστοποιητικό του Δρος Μαρουδιά, Τεκμήριο 2, καταγράφεται ότι «αναφέρει επίσης θλαστικό τραύμα στα χείλη» και «εκδορές στη μύτη και οίδημα δεξιού οφθαλμικό κόγχου και εκτεταμένους μώλωπες και στα δύο πόδια» δεν αλλοιώνει την πιο πάνω εικόνα, ενόψει του ότι (α) ο ίδιος εξέτασε την Ενάγουσα, όπως εκεί καταγράφεται, δύο εβδομάδες περίπου μετά το Ατύχημα και (β) η αποκλειστική πηγή γνώσης του από τα όσα εκεί καταγράφονται, είναι οι ίδιες οι αναφορές της Ενάγουσας (βλ. αναφορά σε «αναφέρει επίσης (…)») οι οποίες για τους λόγους που έχω προαναφέρει, δεν δύνανται να γίνουν αποδεκτές. Σε σχέση με το Τεκμήριο 42, φωτογραφίες όπου απεικονίζονται μώλωπες, σημειώνεται ότι αυτό κατατέθηκε από τον ΜΕ7 και όχι από την Ενάγουσα. Το μόνο που ο ΜΕ7 ανέφερε σε σχέση με το εν λόγω τεκμήριο, είναι ότι του το παραχώρησε η Ενάγουσα καθώς στο ζήτημα αυτό γίνεται μνεία στο Τεκμήριο 2. Σημειώνω ότι δεν υπάρχουν στοιχεία ως προς την ημερομηνία λήψης της εν λόγω φωτογραφίας, ώστε να δύναται να εξαχθεί συμπέρασμα ότι η φωτογραφία απεικονίζει τα μέρη του σώματος της Ενάγουσας κατά τον χρόνο νοσηλευόταν στο Γενικό Νοσοκομείο. Συνεπώς, δεν δύναμαι να αποδώσω οιαδήποτε βαρύτητα στο εν λόγω τεκμήριο, για τον προαναφερόμενο σκοπό.
56. Προς επίρρωση της θέσης της Ενάγουσας ως προς την έκταση και την ένταση των πόνων και των συμπτωμάτων που αντιμετώπιζε, κατέθεσε ότι ο λόγος που έφυγε από το Γενικό Νοσοκομείο ήταν λόγω ανεπαρκούς περίθαλψης, ενόψει απουσίας νοσηλευτών, λόγω απεργίας τους. Έτσι, συνέχισε, ζήτησε να φύγει με δική της ευθύνη, αίτημα το οποίο έγινε αποδεκτό από τον αρμόδιο ιατρό του χειρουργικού θαλάμου, με την υπόσχεση ότι θα ακολουθηθούν αυστηρά οι οδηγίες του. Με όλο το σέβας, η εν λόγω θέση της και πάλιν δεν βρίσκει έρεισμα στην ενώπιον μου μαρτυρία. Αντιθέτως, αντικρούεται από το ίδιο το περιεχόμενο του εξιτηρίου ασθενούς που έλαβε στις 23.2.2016, Τεκμήριο 5. Ειδικότερα, από το Τεκμήριο 5 προκύπτει ότι έλαβε εξιτήριο ασθενούς με άδεια ασθενείας δύο εβδομάδων και οδηγίες δια ανάπαυση, παυσίπονα, εντριβές, κλινιστατισμό και οδηγίες επανεκτίμησης εντός μίας εβδομάδας. Σημειώνεται ακόμη ότι επί εμφανίσεως νέων συμπτωμάτων η ίδια να προσέλθει στο ΤΑΕΠ. Σημειώθηκε ότι ήταν σε καλή γενική κατάσταση, χωρίς εξωτερικές κακώσεις, χωρίς νευρολογικό έλλειμα και χωρίς ο,τιδήποτε παθολογικό (βλ. Τεκμήριο 3). Ο ΜΕ5, που υπέγραψε το Τεκμήριο 3 και που υπηρετούσε ως βοηθός διευθυντής της χειρουργικής κλινικής και εφημέρευε την ημερομηνία που εισήχθη η Ενάγουσα στο Γενικό Νοσοκομείο, ξεκαθάρισε κατά την αντεξέταση του ότι όταν ασθενής φεύγει από το νοσοκομείο με δική του πρωτοβουλία, αυτό αναγράφεται στο ίδιο το εξιτήριο.[11] Επίσης, ότι δεν θυμόταν ότι υπήρχε οποιαδήποτε απεργία νοσηλευτών κατά τη συγκεκριμένη ημερομηνία. Με την πιο πάνω θέση συμφώνησε και ο ΜΕ7 κατά την αντεξέταση του.[12]
57. Ούτε και η θέση της περί ανεπαρκούς περίθαλψης βρίσκει έρεισμα στη βάση των ενώπιον μου στοιχείων. Ως η ίδια ανέφερε και ως προκύπτει και από τα Τεκμήρια 3 και 5, σε διάστημα δύο ημερών υπεβλήθη σε σωρεία εξετάσεων από δύο τμήματα του Γενικού Νοσοκομείου και από διάφορες ειδικότητες ιατρών. Η εν λόγω αναφορά της περί ανεπαρκούς περίθαλψης παρέμεινε γενική και αόριστη, άνευ εξειδίκευσης σε επίπεδο ισχυρισμών και, εν πάση περιπτώσει, άνευ ερείσματος για τους λόγους που προανέφερα. Συνεπώς, δεν δύναμαι να αποδεχτώ τις ως άνω θέσεις της Ενάγουσας. Πέραν τούτου, οι ως άνω θέσεις της, αποτελούν ενδεικτικό παράδειγμα της ευρύτερης τάσης της προς υπερβολή ως προς την έκταση των τραυματισμών και της ταλαιπωρίας της, στοιχείο που επηρεάζει δυσμενώς την ευρύτερη αξιοπιστία της ως μάρτυρος ενώπιον του Δικαστηρίου.
58. Υπό το φως όλων των πιο πάνω, ως προς τα συμπτώματα και τον πόνο που η Ενάγουσα αντιμετώπιζε κατά την νοσηλεία της στο Γενικό Νοσοκομείο, αποδέχομαι τις θέσεις της μόνο στον βαθμό που αυτές συνάδουν με το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 3 και 5. Τα όσα δε εκεί καταγράφονται και επιβεβαιώθηκαν από τον ΜΕ5, εξάγονται και ως ευρήματα του Δικαστηρίου. Κατά τα λοιπά, δεν αποδέχομαι τις σχετικές της θέσεις.
(γ) Μαρτυρία ως προς τον πόνο και την ταλαιπωρία Ενάγουσας αφού εξήλθε από το Γενικό Νοσοκομείο και μέχρι την έκδοση του ιατρικού πιστοποιητικού του θεράποντος ιατρού της, Δρος Μαρουδιά, Τεκμήριο 2 (24.2.2016 μέχρι 21.6.2016)
59. Αποτέλεσε τη θέση της Ενάγουσας ότι αφού εξήλθε από το Νοσοκομείο, ακολούθησε τις οδηγίες εξιτηρίου.[13] Οι οδηγίες που καταγράφονται επί του εξιτηρίου του Γενικού Νοσοκομείου, Τεκμήριο 5, είναι οι εξής: ανάπαυση, παυσίπονα επί πόνου, χρήση μαλακού κολάρου, εντριβή με voltaren, κλινοστατισμό. Δόθηκαν επίσης οδηγίες όπως η ασθενής προσέλθει για επανεκτίμηση σε μία εβδομάδα στην κλινική καταγμάτων με νέα ακτινογραφία ΑΜΣΣ και όπως, επί νέων συμπτωμάτων, προσέλθει στο ΤΑΕΠ. Αποδέχομαι εν μέρει την ως άνω θέση της, καθώς με βάση τα όσα η ίδια κατέθεσε, δεν είχε προσέλθει στην κλινική καταγμάτων εντός μίας εβδομάδας από την έκδοση του εξιτηρίου το Γενικού Νοσοκομείου. Αντιθέτως, στις 2.3.16 μετέβη στον προσωπικό της ιατρό λόγω επιμονής των συμπτωμάτων της, ο οποίος επέκτεινε την άδεια ασθένειας της για ακόμη μία εβδομάδα. Κατά τα λοιπά, αποδέχομαι τη θέση της ότι ακολούθησε τις λοιπές οδηγίες του εξιτηρίου, Τεκμήριο 5 και τη θέση της ότι ο προσωπικός της ιατρός της επέκτεινε την άδεια ασθενείας της για μία εβδομάδα από τις 2.3.16, θέσεις οι οποίες δεν έτυχαν αμφισβήτησης.
60. Σημείωσε επίσης ότι ο θεράπων ιατρός της στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας της συνέστησε φυσιοθεραπείες τις οποίες έκανε στο Γενικό Νοσοκομείο. Δεν δύναμαι να αποδεχθώ τη θέση της αυτή, εφ’ όσον δεν στηρίζεται από οποιαδήποτε ενώπιον μου έγγραφα. Ούτε κάτι τέτοιο φαίνεται να επιβεβαιώνεται από τον θεράπων ιατρό της, επί του Τεκμηρίου 2. Αντεξεταζόμενη επί του ζητήματος, κατέθεσε ότι θα παρουσίαζε στοιχεία που αφορούν στις φυσιοθεραπείες που έκανε στο Γενικό Νοσοκομείο, κάτι που όμως δεν έπραξε.
61. Συνέχισε ότι τα συμπτώματα ναυτίας με τη βοήθεια φαρμακευτικής αγωγής σταδιακά υποχώρησαν, ενώ η κατάσταση του αυχένα, της λεκάνης και του αριστερού ποδιού άρχισαν να επιδεινώνονται. Οι πόνοι (αυχένα, μέσης και λεκάνης) ήταν συνεχείς, όπως επίσης και το μούδιασμα του αριστερού της ποδιού. Στις 4.3.2016, επισκέφθηκε τον Δρα Μαρουδιά (ΜΕ4) για αξιολόγηση. Της πρότεινε φαρμακευτική αγωγή, νέα σειρά φυσιοθεραπείας και ζώνη στήριξης μέσης. Εφοδιάστηκε με τη ζώνη και ξεκίνησε φυσιοθεραπείες, όμως η κατάσταση επιδεινωνόταν πιο πολύ με την επάνοδο στην καθημερινότητα. Επισκέφθηκε, κατέθεσε, εκ νέου τον ΜΕ4 στις 10.3.2016. Όμως και πάλιν, δεν βελτιωνόταν. Δυσκολευόταν να κοιμηθεί το βράδυ, ήταν αδύνατο να ξαπλώσει μπρούμυτα, να σηκωθεί το πρωί, να κάτσει σε σκληρή καρέκλα και να ανταποκριθεί στις καθημερινές της υποχρεώσεις. Η ζωή της έγινε δύσκολη με πόνους και πολλά προβλήματα.
62. Έτσι, συνέχισε, επισκέφθηκε και πάλιν τον ΜΕ4 στις 30.3.2016 με τις ίδιες δυσκολίες και πόνους. Στις 23.5.2016 υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία. Μέχρι την έκδοση του πιστοποιητικού του Δρος Μαρουδιά, ολοκλήρωσε 14 συνεδρίες φυσιοθεραπείας, χωρίς βελτίωση. Ο Δρ Μαρουδιάς της ανέφερε ότι θα υφίσταται εφόρου ζωής πόνους και ταλαιπωρία και θα χρειαστεί να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση αν οι εναλλακτικές θεραπείες δεν έχουν αποτέλεσμα και τα συμπτώματα χειροτερέψουν. Το ιατρικό πιστοποιητικό του Δρος Μαρουδιά εκδόθηκε στις 21.6.2016 και αποτελείται από το Τεκμήριο 2.
63. Η θέση της ότι το Τεκμήριο 2 αποτελεί το ιατρικό πιστοποιητικό του τότε θεράποντος ιατρού της Δρος Μαρουδιά, ΜΕ4 δεν αμφισβητήθηκε και προκύπτει από την μαρτυρία του ιδίου του ΜΕ4 και, συνεπώς, την αποδέχομαι. Οι θέσεις της ως προς τις ιατρικές της επισκέψεις στον Δρα Μαρουδιά στις 4.3.2016 και 10.3.2016, βρίσκουν έρεισμα στο Τεκμήριο 2[14] και στη δεύτερη σελίδα της Δέσμης Τεκμηρίων 14, απόδειξη είσπραξης ημερ. 10.3.2016. Η Ενάγουσα αναφέρθηκε και σε πρόσθετη ιατρική επίσκεψη, στις 30.3.2016, στην οποία δεν γίνεται αναφορά στο Τεκμήριο 2, ούτε και παρουσιάστηκε σχετική απόδειξη. Στο Τεκμήριο 2 γίνεται αναφορά σε επίσκεψη ημερ. 15.6.2016, ημερ. που δεν αναφέρθηκε από την Ενάγουσα στην κατάθεση της. Αντιθέτως, παρουσιάζεται επί της Δέσμης Τεκμηρίων 14, μια άλλη απόδειξη ιατρικής επίσκεψης με ημερ. 8.4.2016. Με βάση τα πιο πάνω και με δεδομένο το γεγονός ότι το ζήτημα δεν αποτέλεσε αντικείμενο αμφισβήτησης, αποδέχομαι τη θέση της Ενάγουσας ότι επισκέφθηκε τον ΜΕ4 στις 4.3.2016, στις 10.3.2016 και αποδέχομαι και το ότι μέχρι την έκδοση του ιατρικού του πιστοποιητικού του ΜΕ4 ημερ. 21.6.2016, Τεκμήριο 2, τον επισκέφθηκε άλλη μία φορά προηγουμένως.
64. Χωρίς αμφισβήτηση παρέμεινε η θέση της Ενάγουσας ότι στις 23.5.2016 υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία κατόπιν παραπομπής του ΜΕ4, τα αποτελέσματα της οποίας καταγράφονται επί του Τεκμηρίου 4. Συνεπώς, την αποδέχομαι. Για τον ίδιο λόγο αποδέχομαι και τη θέση της ότι μέχρι την έκδοση του πιστοποιητικού του Δρος Μαρουδιά, ολοκλήρωσε 14 συνεδρίες φυσιοθεραπείας, θέση που επίσης στηρίζεται στη μαρτυρία του ΜΕ3 και επί της σχετικής του απόδειξης (Τεκμήριο 12) και επί του Τεκμηρίου 2. Τα πιο πάνω στοιχεία επιβεβαίωσε δια ζώσης και ο ίδιος ο ΜΕ4 κατά τη μαρτυρία του.
65. Αποδέχομαι επίσης τη θέση της ότι ο ΜΕ4 της πρότεινε φαρμακευτική αγωγή και φυσιοθεραπεία, στοιχεία που καταγράφονται επί του Τεκμηρίου 2 και επιβεβαίωσε και ο ίδιος κατά τη μαρτυρία του. Περιπλέον, η συνταγογράφηση φαρμάκων στις 10.3.2016, προκύπτει και από το περιεχόμενο της σχετικής συνταγής του ΜΕ4, ημερ. 10.3.2016 (βλ. Δέσμη Τεκμηρίων 7) και η αγορά τους από το περιεχόμενο της Δέσμης Τεκμηρίων 11, αποδείξεις ημερ. 8.3.2016 και 17.3.2016, αντίστοιχα.
66. Αποδέχομαι και τη θέση της ότι της συστάθηκε ζώνη στήριξης μέσης, θέση η οποία δεν έτυχε αμφισβήτησης και επιβεβαίωσε και ο ΜΕ4 κατά τη μαρτυρία του. Δεν αποδέχομαι όμως τη θέση της ότι ξεκίνησε φυσιοθεραπείες πριν από τις 22.3.16. Τούτο διότι, ο ΜΕ4 επιβεβαιώνει δια του ιατρικού του πιστοποιητικού, Τεκμήριο 2, ότι η Ενάγουσα μέχρι τις 15.6.2016 έκανε περίπου 14 συνεδρίες φυσιοθεραπείας. Στη βάση της μαρτυρίας του ΜΕ3, φυσιοθεραπευτή, αλλά και της σχετικής απόδειξης που εξέδωσε αναφορικά με τις εν λόγω φυσιοθεραπείες (βλ. σελ. 1 του Τεκμηρίου 14) προκύπτει ότι η πρώτη έγινε στις 22.3.2016, ήτοι, μετά την δεύτερη επίσκεψη της στον ΜΕ4 που έγινε στις 10.3.2016. Δεν αναφέρονται οποιεσδήποτε άλλες φυσιοθεραπείες για το έτος 2016. Σχετικά είναι και τα όσα έχω καταγράψει στην παρ. 60 πιο πάνω. Η ίδια όμως επέστρεψε κανονικά στα καθήκοντα της στις 11.3.25,[15] ήτοι, πριν ξεκινήσει φυσιοθεραπεία, στις 22.3.25. Δεν υφίσταται ενώπιον μου οποιοδήποτε άλλο στοιχείο από το οποίο να δύναται να συναχθεί ότι, είτε ότι έλαβε, είτε ότι ζήτησε περαιτέρω άδεια ασθενείας μέχρι τις 21.6.2016. Ο ΜΕ4 κατά την αντεξέταση του, αποδέχθηκε την υποβολή του συνηγόρου του Εναγόμενου ότι ουδέποτε εξέδωσε άδεια ασθενείας στην Ενάγουσα.[16]
67. Ως ζήτημα λογικής, εάν υφίσταντο τέτοιες δυσκολίες που να καθιστούσαν την καθημερινή λειτουργικότητα της Ενάγουσας ανέφικτη, ως κατέθεσε, εύλογα θα αναμενόταν να παραμείνει εκτός των εργασιών της καθηκόντων. Για παράδειγμα, ενώ η ίδια κατέθεσε ότι δεν ήταν σε θέση να περπατά τους πρώτους δύο μήνες, ούτε έξω στην αυλή του σπιτιού της,[17] εντούτοις, στις τρεις εβδομάδες επέστρεψε κανονικά στα καθήκοντα της ως Καθηγήτρια Μέσης Εκπαίδευσης, τα οποία περιλαμβάνουν, ως η ίδια κατέθεσε, να κάθεται, να σηκώνεται, να περπατά και να γράφει, θέση η οποία δεν έτυχε αμφισβήτησης και επίσης την αποδέχομαι.[18] Το ελάχιστον που καταδεικνύει η επιστροφή της στα εργασιακά της καθήκοντα, ενόψει και της φύσης αυτών, είναι ότι η ίδια δεν ήταν σε μη λειτουργική κατάσταση για περίοδο δύο μηνών, ως κατέθεσε. Αντιθέτως, η ίδια επέστρεψε εντός τριών εβδομάδων πριν καν υποβληθεί σε φυσιοθεραπείες.
68. Παρεμβάλλω εδώ ότι η θέση της ότι κατέφυγε σε οστεοπαθητική θεραπεία δεν αφορά την πρώτη περίοδο μετά το Ατύχημα. Με βάση το Τεκμήριο 15, η πρώτη φορά που έκανε οστεοπαθητική θεραπεία ήταν στις 4.4.2017, ήτοι, πέραν του ενός έτους που επισκέφθηκε τον ΜΕ4. Το ίδιο ισχύει και για την αναφορά σε «12 φυσιοθεραπείες μεταγενέστερα.»[19] Οι 12 αυτές φυσιοθεραπείες, με βάση το Τεκμήριο 12 (αποδείξεις του ΜΕ3, φυσιοθεραπευτή) έγιναν το έτος 2018, σε έναν μήνα μόνο, τον Μάιο. Καμία φυσιοθεραπεία έκανε το έτος 2017. Το έτος 2017, έκανε μόνο τρεις οστεοπαθητικές θεραπείες, στις 4.4.17, 12.10.17 και 19.10.17, αντίστοιχα (βλ. Τεκμήριο 15).
69. Ως ζήτημα λογικής, πρόσωπο το οποίο υποφέρει από τέτοια συμπτώματα, πόνους και δυσκολίες που περιέγραψε η Ενάγουσα, λαμβάνει κάθε δυνατό μέτρο προς ανακούφιση τους. Η Ενάγουσα, δεν υποβλήθηκε σε οποιαδήποτε φυσιοθεραπεία μέχρι και τις 22.3.16 και επέστρεψε προηγουμένως κανονικά στα καθήκοντα της. Οι θεράποντες ιατροί της στο Γενικό Νοσοκομείο ανέφεραν ότι ήταν σε γενικά καλή κατάσταση, χωρίς εξωτερικές κακώσεις και της παραχώρησαν εξιτήριο με συγκεκριμένες οδηγίες (βλ. Τεκμήρια 3 και 5). Η εικόνα που ευλόγως εξάγεται, έχοντας κατά νου και το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 2, 3 και 5, είναι ενός προσώπου που ναι μεν παρουσιάζει πόνους και ενοχλήσεις, πλην όμως δεν ήταν τέτοιας έκτασης που να την καθιστούν μη λειτουργική, σύμφωνα με τα όσα περιέγραψε. Συνεπώς, δεν δύναμαι να αποδεχθώ τις θέσεις της Ενάγουσας ως προς την έκταση και την ένταση των πόνων που την ταλαιπωρούσαν για την προαναφερόμενη περίοδο. Αποδέχομαι τη μαρτυρία της, όμως, μόνο στο βαθμό που αυτή συνάδει με το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 2. Υπενθυμίζω επί τούτου, ότι ο ΜΕ4 ήταν ο θεράπων ιατρός της ο οποίος την εξέτασε και την παρακολουθούσε αμέσως μετά το Ατύχημα. Όπως αναφέρθηκε από τον Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας ν. Χ.Γ. Πολ. Έφ. 152/15, 23.5.202, «ο ιατρός που περιθάλπει ένα ασθενή κατά κανόνα βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για να μαρτυρήσει για την κατάσταση του. Και εφόσον κριθεί ως αξιόπιστος η μαρτυρία του είναι υψίστης σημασίας για το δικαστήριο.»
70. Ο ΜΕ4 αναφέρει στο Τεκμήριο 2, ότι η Ενάγουσα κατά την εξέταση της στις 4.3.2016 και 10.3.2016, παραπονείτο για πόνο στην αυχενική μοίρα και οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, ζαλάδες και αιμωδία στα κάτω άκρα. Ο ΜΕ4 εντόπισε έντονο περιορισμό κινητικότητας της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, ιδιαίτερα στις στροφικές κινήσεις. Δεν εντόπισε οτιδήποτε νευρολογικό. Σε σχέση με την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, εντόπισε έντονη ευαισθησία στο επίπεδο Ο4-5-Ι1 και περιορισμό κινητικότητας οσφύος. Σημείωσε ότι σε «ανύψωση του κάτω σκέλους δεξιά = αριστερά στις 70 μοίρες προκαλεί πόνο στον οσφύν». Και πάλιν, όμως, δεν εντόπισε οποιοδήποτε νευρολογικό σύμπτωμα.
71. Καταγράφει επίσης στο Τεκμήριο 2, ότι την επανεξέτασε στις 15.6.2016, ημερομηνία που η Ενάγουσα δεν ανέφερε ότι την εξέτασε. Σε εκείνη την εξέταση, αναφέρει ο Δρ Μαρουδιάς, διαπίστωσε ότι είχε ήδη συμπληρώσει 14 συνεδρίες φυσιοθεραπείας. Παράλληλα, σημειώνει ο Δρ Μαρουδιάς ότι στην εξέταση με ημερ. 15.6.2016, η Ενάγουσα του ανέφερε σημαντική βελτίωση αυχεναλγίας και ζάλης. Επιμένει όμως η οσφυαλγία με αιμωδία στο αριστερό κάτω άκρο, σημειώνοντας ότι ανύψωση του αριστερού ποδιού προκαλεί πόνο στη μέση. Και πάλιν, δεν εντόπισε οτιδήποτε νευρολογικό. Σημείωσε στο τέλος του ιατρικού του πιστοποιητικού ότι το παραμένον πρόβλημα είναι αυτό της οσφυαλγίας και αριστερής ισχιαλγίας.
72. Με βάση τα πιο πάνω, αποδέχομαι ότι η Ενάγουσα αντιμετώπιζε τους πόνους και τα συμπτώματα, ως έχουν καταγραφεί στο Τεκμήριο 2, από τις 24.2.2025 μέχρι τις 21.6.2025.
73. Η θέση της ότι είχε πόνους κατά την προαναφερόμενη περίοδο, βρίσκει έρεισμα και στη μαρτυρία του ΜΕ3 ο οποίος με σταθερότητα και ειλικρίνεια επεξήγησε ότι το έτος 2016, και πριν από την έκδοση του Τεκμηρίου 2, έκανε 14 φυσιοθεραπείες στην Ενάγουσα για προβλήματα στη μέση και στον αυχένα. Η δε εικόνα που ο ΜΕ4 παρουσίασε δια μέσου του Τεκμηρίου 2, συνάδει και με το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 3 και 5. Συνάδει ακόμη και με τους τραυματισμούς της Ενάγουσας που ο ίδιος καθόρισε ως εξής: θλάση αυχένα, εγκεφαλική διάσειση και κάκωση (διάστρεμμα) οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Σχετικά με την φύση των τραυματισμών της Ενάγουσας, παραπέμπω στις παρ. 80 - 81 πιο κάτω.
74. Παρεμβάλλω εδώ ότι η Ενάγουσα ανέφερε ότι οι φυσιοθεραπείες στις οποίες υποβλήθηκε στον ΜΕ3, δεν αφορούσαν πρόβλημα αυχένα. Όμως, ο ΜΕ3, φυσιοθεραπευτής, κατέθεσε ότι η φυσιοθεραπεία που έκανε στην Ενάγουσα ήταν για προβλήματα στη μέση και στον αυχένα, ενεργώντας στη βάση ιατρικού παραπεμπτικού.[20] Επεξήγησε στη συνέχεια ότι η βασική μέθοδος που χρησιμοποιεί είναι ασκήσεις για τη βελτίωση της στάσης, θέματα δηλαδή που έχουν να κάνουν με τη λειτουργία της όλης σπονδυλικής στήλης. Δεν κρατά τόσο λεπτομερές αρχείο όπου να σημειώνει ποιες ασκήσεις αφορούν τον αυχένα και ποιες την μέση, οι οποίες, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορούν να ξεχωριστούν, διότι οι ασκήσεις αφορούν, κατά κάποιον τρόπο όλο τη σώμα, όλη τη σπονδυλική στήλη.[21] Με δεδομένη τη διαπιστωθείσα θλάση αυχένα και διάσειση με τα ανάλογα συμπτώματα αυχεναλγίας και ζάλης για να οποία χρειάστηκε η χρήση αυχενικού κολάρου κατά την προαναφερόμενη περίοδο (βλ. Τεκμήρια 2, 3 και 5) αποδέχομαι τη θέση του ΜΕ3 ότι μέρος των φυσιοθεραπειών που ακολούθησε αφορούσαν και το ζήτημα στον αυχένα της Ενάγουσας. Με τη θέση αυτή συμφωνεί και ο ίδιος ο ΜΕ7, ο οποίος στο ιατρικό του πιστοποιητικό (Τεκμήριο 24) αναφέρεται ότι τα συμπτώματα του διαστρέμματος αυχενικής μοίρας και εγκεφαλικής κάκωσης ξεπεράστηκαν με την πάροδο του χρόνου και φυσιοθεραπείες.
75. Σημειώνω εδώ ότι παρότι η Ενάγουσα δεν ξεκαθάρισε κατά την κατάθεση της μέχρι πότε ταλαιπωρείτο από τα συμπτώματα αυχεναλγίας και ζάλης, με βάση τα ενώπιον μου στοιχεία, συμπεραίνεται ότι τα εν λόγω συμπτώματα είχαν υποχωρήσει πλήρως σε χρόνο σύντομο από την έκδοση του Τεκμηρίου 2. Τούτο διότι, εκεί καταγράφεται ότι κατά την ιατρική εξέταση ημερ. 15.6.2016 η ίδια ανέφερε «σημαντική βελτίωση αυχεναλγίας – ζάλης.» Στο τέλος του ιατρικού πιστοποιητικού, το οποίο εκδόθηκε στις 21.6.2016, αναφέρεται ότι «το παραμένον πρόβλημα είναι αυτό της οσφυαλγίας και αριστερής ισχιαλγίας», χωρίς να γίνεται οποιαδήποτε αναφορά σε παραμένουσα αυχεναλγία και ζάλη. Μάλιστα δε η Ενάγουσα, τελούσε υπό την εσφαλμένη εντύπωση ότι δεν έγινε οποιαδήποτε φυσιοθεραπεία στον αυχένα της από τον ΜΕ3, ως προανέφερα. Ο ΜΕ7, στο δικό του ιατρικό πιστοποιητικό (Τεκμήριο 24) αναφέρει ότι τα συμπτώματα κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης διήρκησαν για περίοδο «πέραν των 3 μηνών» τα οποία όμως είχαν υποχωρήσει με την πάροδο του χρόνου και φυσιοθεραπείες.
76. Το γεγονός ότι ο ΜΕ3 προέβη σε φυσιοθεραπεία στην Ενάγουσα το έτος 2018, δεν αλλοιώνει την πιο πάνω εικόνα ούτε και εξυπακούει ότι τα προβλήματα του αυχένα επεκτάθηκαν μέχρι και την εν λόγω περίοδο. Τούτο διότι, στην παρουσία των πιο πάνω στοιχείων που συνηγορούν υπέρ του ότι τα συμπτώματα αυχεναλγίας περιορίστηκαν εντός της ως άνω χρονικής περιόδου, η αναφορά του ΜΕ3 ότι οι ασκήσεις που χρησιμοποιεί αφορούν όλη την σπονδυλική στήλη δεν θα αρκετή από μόνη της να καταδείξει ότι προσπαθούσε να θεραπεύσει συγκεκριμένο εναπομείναν πρόβλημα αυχένα. Ο δε ΜΕ4 κατά την κυρίως εξέταση του, ανέφερε ότι δεν θυμάται τη λεπτομέρεια αυτή αλλά ότι «το 2018 νομίζω για τη μέση της που ήρθε». Δεν παρουσιάστηκε επίσης οιοδήποτε παραπεμπτικό του ΜΕ4, που να αναφέρεται ότι δύο έτη μετά το ατύχημα θα χρειάζετο να υποβληθεί σε φυσιοθεραπεία αυχένα.
77. Από τα πιο πάνω θεωρώ ότι ευλόγως δύναται να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι τα συμπτώματα ζάλης και αυχεναλγίας είχαν υποχωρήσει εντός τεσσάρων με πέντε μηνών μετά το Ατύχημα. Σημειώνω εδώ ότι ο ΜΕ4 στα πλαίσια του Τεκμηρίου 2, αναφέρει ότι μελλοντικά επεισόδια αυχεναλγίας είναι πολύ πιθανά. Το ιατρικό πιστοποιητικό του υπενθυμίζω εκδόθηκε στις 21.6.2016. Η Ενάγουσα, δεν αναφέρθηκε σε οιοδήποτε στάδιο κατά τη μαρτυρία της ότι αντιμετώπισε τέτοια επεισόδια. Ο ΜΕ7, στη σελ. 14 του ιατρικού του πιστοποιητικού, Τεκμήριο 24, με ημερ. έκδοσης 10.6.2025, αναφέρει ότι μακροχρόνιες επιπτώσεις μπορεί θεωρητικά να υπάρχουν με μειωμένη πιθανότητα να παρουσιαστούν, ενόψει του ότι έχουν ήδη περάσει εννέα έτη από τον τραυματισμό. Κατ΄ επέκταση δεν δύναμαι να καταλήξω ότι ο τραυματισμός της Ενάγουσας στον αυχένα καθιστά πιθανές, πλέον, μακροχρόνιες επιπτώσεις στον αυχένα.
78. Σημειώνω ακόμη ότι κατά τη νοσηλεία της υπέφερε και από άλγος στο θώρακα, ως καταγράφεται επί των Τεκμηρίων 3 και 5. Το άλγος αυτό φαίνεται να είχε ξεπεραστεί αμέσως, εφ’ όσον καμία αναφορά γίνεται επί τούτου στο Τεκμήριο 2.
79. Ο πόνος στην οσφύ και οι αιμωδίες στο κάτω άκρο δεν είχαν υποχωρήσει μέχρι την έκδοση του Τεκμηρίου 2, αλλά επεκτάθηκαν και στην μετέπειτα χρονική περίοδο, ζήτημα το οποίο εξετάζεται πιο κάτω.
(δ) Αποκρυσταλλωθέντες τραυματισμοί μέχρι τις 21.6.2016, ημερ. έκδοσης του Τεκμηρίου 2
80. Με βάση τα ενώπιον μου στοιχεία, οι τραυματισμοί της Ενάγουσας, συνεπεία του Ατυχήματος, ως είχαν αποκρυσταλλωθεί μέχρι τις 21.6.2016 (ημερ. έκδοσης του Τεκμηρίου 2) ήταν η θλάση αυχένα με αναστροφή της λόρδωσης αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και κρανιοεφκεφαλική κάκωση (διάσειση). Πρόκειται στην ουσία για κοινώς αποδεκτό συμπέρασμα των ιατρών του Γενικού Νοσοκομείου και των ιατρών που κατέθεσαν ενώπιον μου, ΜΕ2, ΜΕ7 και ΜΥ1 (βλ. Τεκμήρια 2, 3, 5, σελ. 14 του Τεκμηρίου 24 και σελ. 3 του Τεκμηρίου 45). Επιπλέον, προκύπτει ότι συνεπεία του Ατυχήματος, υπέστη κάκωση οσφύος επί εδάφους προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθησης Ο5/Ι1 από το 2007. Πρόκειται και πάλιν για κοινώς αποδεκτό ιατρικό συμπέρασμα των ΜΕ7 και ΜΥ1 (βλ. σελ. 15 του Τεκμηρίου 24 και σελ. 3 του Τεκμηρίου 45).
81. Σε σχέση με την αναφορά του ΜΕ7 επί της σελ. 14 του Τεκμηρίου 24 περί θλαστικού τραύματος στα χείλη, εκδορές στη μύτη και οίδημα δεξιού οφθαλμικού κόγχου, σχετικά είναι τα όσα έχω αναφέρει στις παρ. 51 - 55 πιο πάνω. Ακόμη, σε σχέση με την αναφορά του ότι η Ενάγουσα υπέστη συμπιεστική κάκωση θώρακα, σημειώνεται ότι ένας τέτοιος τραυματισμός δεν δικογραφείται ως σωματική βλάβη που υπέστη η Ενάγουσα συνεπεία του Ατυχήματος. Συνεπώς, δεν δύναται να ληφθεί και δεν λαμβάνεται υπόψιν (βλ. Στεφάνου ν. Αντωνίου Πολ. Έφ.508/12, 17.12.2018, ECLI:CY:AD:2018:A545, Ευριπίδου Κυριάκου άλλως Καραβολιά ν. Γιαννακού, Αρ. Αγωγής 5800/11, 8.11.2019 υπό Έντιμο Λ. Πασχαλίδη, Ε.Δ., ως ήταν τότε και Γεώργιος Γιαννακού ν. Χρυστάλλα Ευριπίδου Κυρίου Άλλως Χρυστάλλα Καραβολιά Πολ. Έφ. 464/19, 16.7.2025).
82. Το σύνολο των θέσεων της Ενάγουσας ως προς τον πόνο, την ταλαιπωρία και τα έξοδα που υπέστη μετά την έκδοση του Τεκμηρίου 2 στις 21.6.16 μέχρι και τις 25.2.25, ημερομηνία που υποβλήθηκε σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας, αποδίδονται στην επιδείνωση της προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθησης στο επίπεδο Ο5/Ι1 του σπονδύλου της. Η επιδείνωση αυτή, προέβαλε, ήταν αποτέλεσμα του Ατυχήματος. Προς επίρρωση της ως άνω θέσης της, αναφέρθηκε στην κατάσταση της υγείας της πριν από το Ατύχημα και στην κατάσταση της υγείας της μετά το Ατύχημα, πτυχή στην οποία στρέφομαι αμέσως πιο κάτω.
(ε) Οι αναφορές της Ενάγουσας σχετικά με την προ του Ατυχήματος κατάσταση της σπονδυλικής της στήλης και μαρτυρία ως προς τον πόνο και την ταλαιπωρία της Ενάγουσας από τις 22.6.2016 μέχρι τις 25.2.2025 (ημερομηνία χειρουργικής επέμβασης σπονδυλοδεσίας)
83. Η θέση της Ενάγουσας ότι πριν από το Ατύχημα έχαιρε άκρας υγείας βρίσκεται στον πυρήνα της υπόθεσής της. Τούτο διότι, η Ενάγουσα καλεί το Δικαστήριο να συγκρίνει την κατάσταση της υγείας της πριν από το Ατύχημα με την κατάσταση της υγείας της κατόπιν του Ατυχήματος, ώστε να διαπιστώσει ότι η Ενάγουσα υπέστη την αναφερόμενη επιδείνωση προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθησης, συνεπεία του Ατυχήματος. Είναι στο πιο πάνω πλαίσιο που δικογράφησε ότι το μοναδικό στοιχείο που ταλαιπώρησε την υγεία της πριν από το Ατύχημα, ήταν o καρκίνος μαστού από τον οποίο αποθεραπεύτηκε το έτος 2010.
84. Κατά την ακρόαση, ως προανέφερα, ο θεράπων ιατρός της, ΜΕ4, κατέθεσε ότι εσφαλμένα ο ίδιος είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω σπονδυλολίσθηση προκλήθηκε από το Ατύχημα (βλ. ιατρικό πιστοποιητικό του, Τεκμήριο 2), εφ’ όσον δυνάμει του Τεκμηρίου 47 (απεικόνιση αξονικής τομογραφίας του έτους 2007) προέκυψε ότι αυτή προϋπήρχε του Ατυχήματος. Πρόκειται για κοινώς αποδεκτό γεγονός. Η επεξήγηση που παραχώρησε η Ενάγουσα ήταν ότι πριν από το Ατύχημα δεν είχε οποιαδήποτε συμπτώματα. Τα συμπτώματα ξεκίνησαν αμέσως μετά το Ατύχημα. Επομένως, θεωρεί ότι και να υπήρχε η κατάσταση αυτή, ήταν ασυμπτωματική. Είναι κατά τον τρόπο αυτόν που η όλη εκδοχή της μετατράπηκε από πρόκληση, σε επιδείνωση της προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθησης, συνεπεία του Ατυχήματος. Εξέλιξη που είναι αποδεκτή ως ζήτημα δικογραφίας (βλ. Ελένη Λοϊζου ν. Μιχάλη Χριστοδούλου Πολ. Εφ. 167/2019, 22.1.2025 και Λάζαρος Χατζηφόραδος & ΥΙΟΙ Λτδ ν. Λουκά Πολ. Εφ. 48/2013, 15.2.2019, ECLI:CY:AD:2019:D43.)
85. Όμως, η ως άνω μεταβολή στην υπόθεσή της (πρόκληση σπονδυλολίσθησης, σε επιδείνωση προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθησης), κατέστησε ακόμη πιο κρίσιμο το αξιόπιστο της εκδοχής της ως προς τους λόγους που υπεβλήθη σε αξονική τομογραφία το έτος 2007. Τούτο διότι, πρόταξε η Ενάγουσα ότι παρά τον εν λόγω τραυματισμό της και την σπονδυλολίσθηση που καταγράφηκε το έτος 2007, η ίδια δεν είχε κανένα σύμπτωμα. Η κατάσταση της σπονδυλικής της στήλης κατέστη συμπτωματική μόνο μετά το Ατύχημα. Αυτή ήταν η πλέον προωθούμενη εκδοχή της και αυτό ήταν που, κατ’ επέκταση, όφειλε να τεκμηριώσει.
86. Εύλογα, συνεπώς, δημιουργήθηκε το ερώτημα από πλευράς του Εναγόμενου, για ποιον λόγο το έτος 2007 είχε υποβληθεί σε αξονική τομογραφία σπονδύλου, εάν δεν αντιμετώπιζε οποιοδήποτε σύμπτωμα πόνου ή ενοχλήσεων πριν από το Ατύχημα, ως ήταν η θέση της. Οι σχετικές της επεξηγήσεις, διαπνέονται από γενικότητα, ασάφεια, έλλειψη τεκμηρίωσης και πειστικότητας, για τους πιο κάτω λόγους.
87. Αντεξεταζόμενη επί των λόγων που την οδήγησαν σε εξέταση αξονικής τομογραφίας σπονδύλου το έτος 2007 απάντησε ότι:
«Είχα γλιστρήσει που τη σκάλα, μαύρισε το δεξί μου πλευρό είχα πόνους και περιμέναμε να το διερευνήσουμε ο γιατρός έστειλε με σε έναν ορθοπεδικό νομίζω του νοσοκομείου έβαλε τούτο πράγμα δεν ξέρω τι είναι, αξονικές ή ακτινογραφία και εντάξει δεν δημιουργήθηκε οτιδήποτε που τούτο δεν είχε κάποια συνέχεια τούτου.»[22]
88. Αποδέχομαι τη θέση της Ενάγουσας ως προς το ως άνω συμβάν, θέση που δεν έτυχε αμφισβήτησης. Από τα ενώπιον μου στοιχεία πράγματι προκύπτει ότι αποτάθηκε σε ορθοπεδικό ιατρό του Γενικού Νοσοκομείου, ο οποίος την παρέπεμψε σε αξονική τομογραφία η οποία και διενεργήθηκε από ακτινολόγο ιατρό του Γενικού Νοσοκομείου (βλ. Τεκμήριο 2, σελ. 3 - 4 και Τεκμήριο 47). Ερωτηθείσα για ποιον λόγο δεν είχε αναφέρει το συγκεκριμένο συμβάν στην γραπτή της δήλωση, δεν απάντησε αλλά κατέφευγε σε ειρωνεία αναφέροντας ότι όταν ήταν μικρή τη έκοψε ο πατέρας της το δάκτυλο.[23] Με όλο το σέβας, σε αντίθεση με το συμβάν όταν ήταν παιδί, το συμβάν με τη πτώση της από τη σκάλα το έτος 2007, επρόκειτο για άκρως σχετικό ζήτημα, το οποίο όφειλε να καταγράψει και να επεξηγήσει. Τούτο διότι, αφ’ ενός, αφορούσε σε τραυματισμό της στο ίδιο ακριβώς σημείο του σπονδύλου για το οποίο γίνεται λόγος στα πλαίσια της παρούσας υπόθεσης. Είναι η ίδια που κατέγραψε στην γραπτή της δήλωση ότι συνεπεία του Ατυχήματος «υπέστη σπονδιλολίσθηση του Ο5 επί του L1 σπονδύλου».[24] Αφ’ ετέρου, σαφώς δεν επρόκειτο για ήσσονος σημασίας τραυματισμό, στο συγκεκριμένο, επαναλαμβάνω, σημείο της σπονδυλικής στήλης για το οποίο γίνεται λόγος. Τούτο διότι, σύμφωνα με τα όσα η ίδια κατέθεσε: (α) από την πτώση μαύρισε η δεξιά της πλευρά και της προκλήθηκαν πόνοι, σε τέτοια έκταση που χρειάστηκε να αποταθεί σε ιατρό, (β) ο εν λόγω ιατρός έκρινε ότι θα πρέπει να διερευνηθούν περαιτέρω τα εν λόγω συμπτώματα της και την παρέπεμψε σε αξονική τομογραφία και (γ) η ίδια δεν αποκλείει η σπονδυλολίσθηση που καταγράφηκε στην αξονική τομογραφία του έτους 2007, να προκλήθηκε από την πτώση αυτή.[25] Χωρίς δε να υπάρχουν αντίστοιχα αντικειμενικά κριτήρια σχετικότητας, έκρινε σκόπιμο να αναφερθεί στη νόσο μαστού, από την οποία αποθεραπεύτηκε. Περιπλέον, ως ο ΜΥ1 εξήγησε:
«Επαναλαμβάνω για πολλοστή φορά και πάλι ότι κανένας δεν υποβάλλεται σε μια αξονική τομογραφία το 2007 άνευ λόγου και αιτίας. Η αξονική τομογραφία δεν εμπίπτει σε ένα screening για διερεύνηση κακώσεων. Κάποιος υποβάλλεται σε αξονική τομογραφία γιατί έχει κλινική συμπτωματολογία την οποία έκρινε ο θεράπων γιατρός της το 2007 ότι έπρεπε να την υποβάλει. Οπόταν έχοντας αυτά υπόψη μου βάση των ιατρικών μου γνώσεων θεωρώ ότι είναι αδύνατο να μην είχε συμπτωματολογία και να υποβλήθηκε σε μια τέτοια υψηλή ακτινοβολίας εξέταση.»[26]
89. Η πιο πάνω θέση του ΜΥ1 δεν αποτέλεσε αντικείμενο αμφισβήτησης, με τον ίδιο να παραμένει πλήρως σταθερός στην εν λόγω θέση του και συνεπώς την αποδέχομαι.
90. Υπό το φως των πιο πάνω, η παράλειψη της να αναφερθεί στο συμβάν του 2007 και τις μεταγενέστερες ιατρικές εξετάσεις και τη σχετική διάγνωση, αβίαστα αναδεικνύει στοιχείο επιλεκτικότητας κατά την προσκόμιση της μαρτυρίας της.
91. Η θέση της Ενάγουσας ως προς την απουσία οιωνδήποτε πόνων και συμπτωμάτων πριν από το Ατύχημα στην σπονδυλική της στήλη, αποτέλεσε τον κορμό της όλης της προσέγγισης, ως προς τις επιπτώσεις που επέφερε το Ατύχημα στο συγκεκριμένο σημείο της οσφύος, με δεδομένο το γεγονός ότι η ιατρική κατάστασή της, αυτή καθ’ εαυτή, ήταν προϋπάρχουσα. Παρά την κρισιμότητα του ζητήματος, από τα ενώπιον μου στοιχεία δεν φαίνεται να έχει επιχειρήσει η Ενάγουσα να παρουσιάσει ιατρική μαρτυρία εν σχέσει με την κατάσταση της συνεπεία του συμβάντος του 2007. Ειδικότερα, ενώ είχαν εμπλακεί τουλάχιστον τρεις ιατροί, σύμφωνα με τις θέσεις της ίδιας, στο συμβάν του έτους 2007 (ιατρός που την παρέπεμψε σε ορθοπεδικό, ορθοπεδικός ιατρός του Γενικού Νοσοκομείου και ακτινολόγος ιατρός του Γενικού Νοσοκομείου) ουδείς κλήθηκε να καταθέσει ή να παρουσιάσει σχετικό πιστοποιητικό ή μέρος οποιουδήποτε ιατρικού αρχείου, του Γενικού Νοσοκομείου. Η αναφορά της και μόνο ότι η ίδια αντιμετώπιζε «πόνους» από την πτώση στη σκάλα και ότι «δεν δημιουργήθηκε οτιδήποτε που τούτο», εντάσσεται στη σφαίρα της ασάφειας. Απέμεινε άγνωστο για πόσο χρονικό διάστημα διήρκησαν οι πόνοι αυτοί. Η υποβολή της συνηγόρου της στον ΜΥ1 ότι η Ενάγουσα είχε «παροδικό» πόνο,[27] δεν στηρίζεται στη μαρτυρία της Ενάγουσας η οποία, επαναλαμβάνω, ουδόλως τοποθετήθηκε επί του θέματος αυτού στη μαρτυρία της.
92. Κατ’ επέκταση, παρέμειναν άγνωστοι και οι λόγοι που συνέθεσαν την κρίση του τότε θεράποντα ιατρού της, αναφορικά με την ανάγκη για παραπομπή της σε αξονική τομογραφία σπονδύλου. Άγνωστο παρέμεινε και ποιο ήταν το ιατρικό συμπέρασμα του τότε θεράποντα ιατρού της (ορθοπεδικού, ως ανέφερε), αφού έλαβε τα αποτελέσματα της αξονικής τομογραφίας, Τεκμήριο 47. Περιπλέον, άγνωστα παρέμειναν και τα στοιχεία θεραπείας που της συνέστησε. Η ίδια σαφώς δεν επιθυμούσε να τοποθετηθεί, ώστε να διαφωτίσει σχετικά το Δικαστήριο. Στον ΜΥ1, ως κατέθεσε ο ίδιος, ανέφερε ότι «δεν θυμάται» [28] για ποιον λόγο υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία το έτος 2007, σε αντίθεση με τα όσα κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου. Ερωτηθείσα κατά την αντεξέταση της κατά πόσο υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπείες μετά την αξονική τομογραφία του έτους 2007 στο Γενικό Νοσοκομείο, όπως ήταν και η θέση της εν σχέσει με φυσιοθεραπείες που υποβλήθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο μετά το Ατύχημα, απάντησε «θα ζητήσω από τη δικηγόρο μου να αποταθούμε γραπτώς στο Γενικό Νοσοκομείο να τις δούμε ημερομηνίες που έκανα εγώ φυσιοθεραπείες για να σας λυθεί η απορία.»[29] Ουδέποτε προσκόμισε τέτοια στοιχεία, ούτε και προκύπτει ότι επιχείρησε να τα εντοπίσει και να τα παρουσιάσει.
93. Η ως στάση της και τα πιο πάνω στοιχεία, σωρευτικά αναδεικνύουν το επιτηδευμένο της ασάφειας που διαπνέει αυτή την πτυχή της μαρτυρίας της Ενάγουσας, που σκοπό είχε την αποστασιοποίηση του συμβάντος του 2007 από τα συμπτώματα που αντιμετωπίζει μόνο από το 2016, κατά τη θέση της.
94. Τη διερεύνηση αυτή ευλόγως επιχείρησε να διενεργήσει ο ΜΥ1 κατά την ιατρική της εξέταση της Ενάγουσας στις 14.2.2025. Όμως, η Ενάγουσα δεν ήτο συνεργάσιμη. Αντιθέτως, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ΜΥ1, ως προανέφερα, ερωτηθείσα από τον ίδιο για ποιον λόγο υπεβλήθηκε σε αξονική τομογραφία το έτος 2007 απάντησε ότι «δεν θυμάται».[30] Η εν λόγω θέση του ΜΥ1 δεν αποτέλεσε αντικείμενο αμφισβήτησης. Επιπρόσθετα, η εν λόγω αναφορά του ΜΥ1 συμβαδίζει με την όλη στάση της Ενάγουσας κατά την εν λόγω ιατρική της εξέταση από τον ΜΥ1, στα πλαίσια της οποίας δεν επέδειξε διάθεση συνεργασίας, ως επεξηγείται στις παρ 115 - 116 πιο κάτω. Συνεπώς, αποδέχομαι τη θέση του αυτή. Σαφώς, η Ενάγουσα μπορούσε να θυμηθεί και να του αναφέρει το συμβάν του 2007, ως έπραξε και ενώπιον του Δικαστηρίου, ακόμη και με την ασάφεια που διέπνεε τις σχετικές αναφορές της.
95. Η παράλειψη της να αντιμετωπίσει το ζήτημα κατά την κυρίως εξέταση της, η αντίφαση στην προσέγγιση της ερωτηθείσα από τον ΜΥ1 και ακολούθως από τον συνήγορο του Εναγόμενου για τον λόγο που υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία το έτος 2007, η επιτηδευμένη ασάφεια που παρατηρείται στις επεξηγήσεις της ενώπιον του Δικαστηρίου και η επιλογή της να μην επιχειρήσει να προσκομίσει οποιοδήποτε ιατρικό στοιχείο που αφορούσε το ζήτημα του 2007, σωρευτικά αναδεικνύουν την προσπάθεια της να αφήσει το ζήτημα στο σκοτάδι.
96. Επί τούτου, σαφής ήταν ο ΜΥ1 ο οποίος κατέθεσε ότι η αξονική τομογραφία αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο υψηλής ακτινοβολίας και είναι σχεδόν αδύνατο να έχει υποβληθεί η Ενάγουσα σε μια τέτοια εξέταση χωρίς ανάλογη συμπτωματολογία. Ακόμη, ο ίδιος ο ΜΕ4, θεράπων ιατρός της, κατέθεσε ότι για να υποβληθεί η Ενάγουσας σε μια τέτοια εξέταση αξονικής τομογραφίας θα πονούσε τη μέση της.
97. Υπό το φως όλων των πιο πάνω και με δεδομένο και το γεγονός ότι η ίδια η Ενάγουσα αποδέχθηκε ότι είχε κάποιους πόνους και συμπτώματα (μαύρισμα της δεξιάς της πλευράς από το πτώση) το 2007 αποδέχομαι τη θέση αυτή καθώς και τη θέση του ΜΥ1, ότι είναι συνεπεία σχετικής συμπτωματολογίας που υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία το έτος 2007.
98. Παρά τούτο, επαναλαμβάνω, δεν δύναμαι να προβώ σε εύρημα δια του ότι ο «πόνος» ήταν παροδικός, ως υπέβαλε η συνήγορος της Ενάγουσας στον ΜΥ1 κατά την αντεξέταση του. Τούτο διότι, πέραν της ευρύτερης μη αξιόπιστης εικόνας της Ενάγουσας ως μάρτυρος ενώπιον του Δικαστηρίου, η ίδια η Ενάγουσα δεν ξεκαθάρισε το ζήτημα κατά τη δική της μαρτυρία, ως επεξήγησα πιο πάνω.
99. Προς υποστήριξη της θέσης της ότι δεν είχε οποιαδήποτε συμπτώματα μέχρι και το Ατύχημα, κατέθεσε ως Τεκμήριο 18 βιβλιάριο υγείας του Γενικού Νοσοκομείου από το οποίο δεν προκύπτει οποιοδήποτε θέμα υγείας από το συμβάν του 2007. Δεν δύναμαι όμως να αποδώσω οποιαδήποτε βαρύτητα στο εν λόγω έγγραφο. Αφ’ ενός, από τα όσα εκεί καταγράφονται υπάρχουν εγγραφές μέχρι το έτος 2016, πριν από το Ατύχημα, που δεν επεξηγήθηκαν σε τί αφορούν. Το Δικαστήριο κατ’ επέκταση δεν δύναται να εικάσει ότι δεν διασυνδέονται με την προϋπάρχουσα κατάσταση της σπονδυλικής της στήλης. Αφ’ ετέρου, η ίδια κατέθεσε ότι μέχρι και το 2014 καλυπτόταν από την ασφάλεια του τότε συζύγου της ως τραπεζικού υπαλλήλου, ο οποίος ήταν τραπεζικό στέλεχος και ότι εάν η ίδια αντιμετώπιζε οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας θα μεριμνούσε να το διευθετήσει με τους καλύτερους ιατρούς. Προς υποστήριξη της εν λόγω θέσης της ανέφερε ότι για τη νόσο στον μαστό χειρουργήθηκε στο London Clinic Harley Street, στην καλύτερη κλινική και ακριβότερη κλινική στο Λονδίνο, ως τη χαρακτήρισε. Όμως, το Τεκμήριο 18, ως ορθά επισήμανε ο συνήγορος του Εναγόμενου κατά την αντεξέταση της, καταγράφει τις ιατρικές της επισκέψεις μόνο σε κυβερνητικό νοσοκομείο και όχι σε ιδιώτες ιατρούς. Το σύνολο των ιατρών δε που επισκέφθηκε από το Ατύχημα και εντεύθεν, σύμφωνα με τα λεχθέντα της ίδιας, είναι ιδιώτες ιατροί.
100. Υπό το φως όλων των πιο πάνω, η πτυχή της μαρτυρίας της που αφορά στην απουσία οιωνδήποτε συμπτωμάτων της πριν από το Ατύχημα δεν παρουσιάζει σταθερό βάθρο επί του οποίου το Δικαστήριο δύναται να στηριχθεί ώστε να εξαγάγει ασφαλή συμπεράσματα. Επιπλέον, η όλη της προσέγγιση παρουσιάζει σαφή επιλεκτικότητα και επιτηδευμένη ασάφεια. Συνεπώς, δεν αποδέχομαι τις σχετικές της θέσεις. Αποδέχομαι τη θέση του ΜΥ1 αλλά και του ίδιου του ΜΕ4, ότι η Ενάγουσα αντιμετώπιζε πόνους και συμπτώματα το έτος 2007 και είναι για τον λόγο αυτόν που υποβλήθηκε σε σχετική αξονική τομογραφία της σπονδυλικής της στήλης. Η ένταση και η διάρκεια των πόνων, η ακριβής συμπτωματολογία, καθώς και τα στοιχεία αποθεραπείας της κατόπιν του εν λόγω συμβάντος και της ως άνω διάγνωσης, παρέμειναν άγνωστα.
101. Υπό το φως όλων των πιο πάνω, δεν αποδέχομαι τη θέση της Ενάγουσας ότι πριν από το Ατύχημα δεν είχε οποιαδήποτε συμπτώματα ή πόνους που να αφορούσαν την σπονδυλολίσθηση που αντιμετώπιζε, στο επίπεδο Ο5/Ι1 του σπονδύλου.
102. Σε ό,τι αφορά τον πόνο και την ταλαιπωρία της Ενάγουσας από τις 22.6.2016 μέχρι και την ημερομηνία που υποβλήθηκε σε επέμβαση σπονδυλοδεσίας στις 25.2.2025, έντονο είναι το στοιχείο της υπερβολής και της επιλεκτικότητας, ζήτημα στο οποίο στρέφομαι αμέσως πιο κάτω.
103. Για παράδειγμα, ενώ κατέθεσε ως προς τους αφόρητους πόνους που αντιμετωπίζει μέχρι σήμερα, ερωτηθείσα κατά την αντεξέταση της κατά πόσο έλαβε οποιαδήποτε άδεια ασθενείας από το έτος 2016 και μέχρι να εγχειριστεί, απάντησε «(μ)άλιστα 2 μέρες, 3 μέρες».[31] Ο ΜΕ4, θεράπων ιατρός της, αποδέχθηκε την υποβολή του συνηγόρου του Εναγόμενου ότι ουδέποτε εξέδωσε άδεια ασθενείας στην Ενάγουσα.[32] Η εικόνα που επιχείρησε να αναδείξει ως προς τη σοβαρότητα και την έκταση των πόνων και των συμπτωμάτων που αντιμετώπιζε, δεν δύναται να συγκεραστεί ως ζήτημα λογικής, με το γεγονός ότι η ίδια, από τις 15.3.16 (τρεις εβδομάδες μετά το Ατύχημα) και για περίοδο εννέα ετών μέχρι να υποβληθεί σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας, δεν έλαβε καμία άλλη άδεια ασθενείας εκτός από 2 - 3 ημέρες, σύμφωνα με λεχθέντα της. Τούτο με δεδομένο και το γεγονός ότι, ως η ίδια κατέθεσε, τα καθήκοντα της ως καθηγήτριας Μέσης Εκπαίδευσης, περιλάμβαναν, ως προανέφερα και να περπατά, να κάθεται και να γράφει. Με βάση ακόμη τα όσα κατέθεσε, είχε διευθετήσει να γίνει χειρουργείο τον Οκτώβριο του 2024, το οποίο ανέβαλε για τις αρχές του 2025, «λόγω σοβαρών εργασιακών υποχρεώσεων.»[33] Συνάγεται από τα πιο πάνω ότι, από τις 15.3.16 μέχρι και την ημερομηνία που χειρουργήθηκε (25.2.2025) εργαζόταν κανονικά, ήταν σε θέση να ασκεί τα καθήκοντα της τα οποία και έθεσε, μάλιστα, σε προτεραιότητα έναντι ενός προγραμματισμένου και αναγκαίου, κατά τη θέση της, χειρουργείου. Ως ζήτημα λογικής, εάν οι πόνοι ήταν τόσο σφοδροί, συνεχείς και έντονοι, ως τους περιέγραψε, με τέτοια συνεπακόλουθη επίδραση στην καθημερινότητα της ώστε να καθίσταται μη λειτουργική, δεν θα είχε την ευχέρεια να αναβάλλει την αποθεραπεία της και να θέτει τα εργασιακά της καθήκοντα ως προτεραιότητα έναντι της ανακούφισης των σφοδρών αυτών πόνων που επιδεινώνονταν συνεχώς. Αυτό το οποίο αναδεύεται και πάλιν, είναι το στοιχείο της υπερβολής σχετικά με τον πόνο και την ταλαιπωρία της κατά την προαναφερόμενη περίοδο.
104. Εύλογο ήταν και το ερώτημα που έθεσε ο συνήγορος του Εναγόμενου προς την Ενάγουσα, για ποιον λόγο αφού ήταν στην κατάσταση που περιέγραψε όλα αυτά τα χρόνια, δεν υποβλήθηκε στην εγχείρηση σπονδυλοδεσίας νωρίτερα. Απάντησε ότι οι ιατροί συνέστηναν συντηρητική θεραπεία με φάρμακα, φυσιοθεραπείες, αλοιφές, έμπλαστρα και κορτιζόνη. Σημείωσε ότι δεν την βοηθούσαν οι φυσιοθεραπείες και έκανε οστεοπαθητικές θεραπείες με τις οποίες έβρισκε ανακούφιση. Όμως, ουδείς εκ των ιατρών κατέθεσαν ούτε και παρουσίασε οποιοδήποτε πιστοποιητικό εκ μέρους τους. Πέραν τούτου σημειώνω τα εξής.
105. Η αυθεντικότητα και το περιεχόμενο των εγγράφων που κατατέθηκαν ως Δέσμη Τεκμηρίων 7, 11, 12 και 14, δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αμφισβήτησης. Συνεπώς, αποδέχομαι ότι έλαβαν χώρα τα όσα εκεί καταγράφονται. Στη βάση του περιεχομένου τους, προκύπτουν τα εξής: Η τελευταία φυσιοθεραπεία στην οποία υποβλήθηκε ήταν τον Μάιο του έτους 2018 (βλ. Τεκμήριο 12). Σημειώνω ότι με βάση τα όσα εκεί καταγράφονται, ολοκλήρωσε 14 φυσιοθεραπείες από τις 22.3.16 μέχρι τις 5.5.2016, δηλαδή σε ενάμισι περίπου μήνα σε χρόνο κοντά στο Ατύχημα. Το υπόλοιπο του έτους 2016, δεν έκανε φυσιοθεραπείες, αλλά έκανε τρεις οστεοπαθητικές θεραπείες, στις 28.11.16, 1.12.16 και 6.12.16 (βλ. Δέσμη Τεκμηρίων 15). Τούτο παρά το ότι στο παραπεμπτικό ημερ. 24.11.2016, ο ΜΕ4 της συστήνει να υποβληθεί σε φυσιοθεραπείες, ως και ο ίδιος επεξήγησε κατά την κυρίως εξέτασή του.[34] Το 2017 δεν έκανε καθόλου φυσιοθεραπείες. Έκανε τρεις οστεοπαθητικές θεραπείες όλο τον χρόνο, στις 4.4.2017, 12.10.17 και 19.10.17. Το 2018 έκανε φυσιοθεραπείες, μόνο για έναν μήνα. Δεν επεξήγησε για ποιον λόγο το των φυσιοθεραπειών του έτους 2018 περιορίστηκαν ξαφνικά σε έναν μήνα, με δεδομένο το γεγονός ότι η τελευταία φορά κατά την οποία υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπεία, ήταν δύο έτη προηγουμένως, στις 5.5.2016 (βλ. Δέσμη Τεκμηρίων 12). Μετά από τις εντατικές αυτές φυσιοθεραπείες τον Μάιο του έτους 2018, πέρασαν έξι μήνες χωρίς οποιαδήποτε φυσιοθεραπεία και, ακολούθως, έκανε δύο οστεοπαθητικές θεραπείες, στις 5.11.2018 και 12.11.2018, αντίστοιχα (βλ. Δέσμη Τεκμηρίων 15).
106. Επίσης, με βάση τη Δέσμη Τεκμηρίων 11, η Ενάγουσα, κατόπιν της έκδοσης του Τεκμηρίου 2, φαίνεται ότι προέβαινε και στην αγορά φαρμάκων ως εξής: Το 2016 δεν προέβη σε οποιαδήποτε αγορά φαρμάκων από την έκδοση του Τεκμηρίου 2 και εντεύθεν. Όμως επισκέφθηκε τον ΜΕ4 στις 24.11.16 (βλ. Δέσμη Τεκμηρίων 14). Το 2017 αγόρασε φάρμακα, “voltaren” και “solpadeine” (βλ. Δέσμη Τεκμηρίων 7) για το συνολικό ποσό των €13,07 (βλ. Δέσμη Τεκμηρίων 11), κατόπιν σχετικής της ιατρικής επίσκεψης σε ειδικό ορθοπεδικό στις 2.5.17 (βλ. Δέσμη Τεκμηρίων 14), ο οποίος και της τα συνταγογράφησε. Επίσης, επισκέφθηκε τον Αύγουστο του ίδιου έτους τον Δρα Κουγιάλη. Δεν προκύπτει συνέχεια της εν λόγω επίσκεψης. Δεν προκύπτει οποιαδήποτε άλλη ενέργεια της το έτος 2017. Το 2018, από περί τα μέσα του έτους και εντεύθεν, προέβη έξι διαφορετικές φορές σε αγορά φαρμάκων και μία φορά σε αγορά ανατομικής ζώνης μέσης (βλ. Δέσμη Τεκμηρίων 11). Με βάση δε τη Δέσμη Τεκμηρίων 14, φαίνεται ότι εκείνο το έτος επισκέφθηκε τον ΜΕ4, άλλες τρεις φορές (30.4.18, 4.5.18 και 22.6.18). Δεν προκύπτει οποιαδήποτε συνέχεια θεραπείας από τον ΜΕ4, μετά τον Ιούνιο του έτους 2018.
107. Από τα πιο πάνω δεν παρατηρείται σταθερότητα στην προσέγγιση που υιοθέτησε ως προς την αποθεραπεία της. Παρατηρούνται εκτενή χρονικά κενά μεταξύ των ετών 2016 και 2018 που δεν υφίστανται στοιχεία αποθεραπείας. Οι ιατροί στους οποίους αναφέρθηκε δεν κλήθηκαν να καταθέσουν ώστε να επεξηγήσουν τα χρονικά αυτά κενά και την μέθοδο θεραπείας που συνέστησαν. Κατ’ επέκταση, δεν αναδεύεται η εικόνα εντατικής διαχείρισης σφοδρών πόνων καθ’ όλη τη διάρκεια των ετών 2016 μέχρι 2018. Πρόκειται για σποραδικές ενέργειες, χωρίς την σταθερότητα αντιμετώπισης και διαχείρισης που θα αναμένετο εάν οι πόνοι ήταν συνεχείς, αυξανόμενοι και σφοδροί, ως τους περιέγραψε, ώστε η ίδια να καθίσταται μη λειτουργική.
108. Ακόμη, με βάση το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 11, η τελευταία ημερομηνία αγοράς φαρμάκων είναι στις 28.12.18. Από τις 28.12.18 μέχρι και το έτος 2023, δεν υπάρχει κανένα άλλο στοιχείο αποθεραπείας, αγοράς φαρμάκων, φυσιοθεραπείας ή άδειας ασθενείας. Το επόμενο διάβημα που με βάση τα ενώπιον μου στοιχεία φαίνεται να έλαβε, είναι στις 23.1.2023, τέσσερα περίπου έτη αργότερα, οπότε και υποβλήθηκε σε ηλεκτρομυογράφημα (βλ. Τεκμήριο 43). Η απουσία των ως άνω στοιχείων αποθεραπείας της για περίοδο τεσσάρων ετών, αποδυναμώνει τη θέση της ότι η ίδια υπέφερε από σφοδρούς πόνους κατά την περίοδο 2019 μέχρι 2023, σύμφωνα με τα όσα περιέγραψε. Ως ζήτημα λογικής πρόσωπο το οποίο υποφέρει από πόνους που περιέγραψε η Ενάγουσα, λαμβάνει διαβήματα προς ανακούφιση τους.
109. Κατά την αντεξέταση της ανέφερε ότι μετά το 2019 «αρρώστησε η μάμμα μου, η οποία είχε καρδιακή ανεπάρκεια, δεν μπορούσα να τρέχω και σχολείο και τα παιδιά και τους γονείς μου. Έχασα τη μάμα μου μετά πήρε τον κατήφορο ο πατέρας μου. Έχασα και τον πατέρα μου ήταν και το covid, μονογονιός να στηρίζω δύο παιδιά, να σπουδάζουν στο εξωτερικό ό,τι μπορούσα έκανα με βάση τις οικονομικές και σωματικές μου δυνατότητες».[35] Τα όσα έχει παραθέσει και πάλιν ως ζήτημα λογικής, δεν θα μπορούσαν να την εμποδίσουν από του να αναζητήσει άμεση ανακούφιση των συμπτωμάτων των σφοδρών πόνων που περιέγραψε, εάν ήταν γνήσιοι. Αντιθέτως, οι οικογενειακές τις υποχρεώσεις, ως τις περιέγραψε, θα επέβαλλαν στην ίδια να εξεύρει τρόπους γρήγορης ανάκαμψης της και να απαλλαχθεί από τους σφοδρούς πόνους που περιέγραψε, ώστε να μπορεί να συνεχίσει να ανταπεξέρχεται σε αυτές τις αυξημένες υποχρεώσεις που περιέγραψε. Το στοιχείο της υπερβολής αναδεικνύεται και από το γεγονός ότι, ενώ παρουσίασε τον εαυτό της ως πρόσωπο που φέρει το οικονομικό και άλλα βάρη ενός μονογονιού, στη συνέχεια διευκρίνισε ότι είναι απλώς διαζευγμένη με τον τέως σύζυγό της να είναι στέλεχος (CEO) μίας τράπεζας.
110. Ο ΜΥ1 κατά την αντεξέταση του ανέδειξε και την εξής πτυχή (η έμφαση είναι του Δικαστηρίου):
«Η ασθενής μου δηλώνει ότι ουδέποτε είχε πρόβλημα και ξαφνικά η ίδια μου παρουσιάζει ένα έντυπο αξονικής τομογραφίας και μου λέτε το '07 δεν είχα καμιά σπονδυλολίσθηση τζιαι όταν είδα τις εικόνες και ανακάλυψα ότι υπήρχε σπονδυλολίσθηση από τότε ακόμα και ο πρώτος ο γιατρός που την είχε εξετάσει, ο Δρ. Μαρουδιάς, παραδέχτηκε στο σεβαστό σας Δικαστήριο εδώ ότι ναι, υπήρχε σπονδυλολίσθηση και όλα τα άλλα. Έρχεστε εσείς δηλώνετε αυτή τη στιγμή ναι, σε τελική ανάλυση λόγω πόνου είχε υποστεί μια αξονική τομογραφία το 2007 η ασθενής σας, τζιαι ξαφνικά προσπαθείτε να μου αποδείξετε ότι ο πόνος ήταν κάτι παροδικό και μετά δεν έχει καμιά συνέχεια η όλη ιστορία. Για Όνομα Του Θεού αλλά νομίζω ότι κρύβεστε πίσω από το δάχτυλό σας. Δεν μπορώ να δεχτώ αλλά ούτε θέλω να κάμω τον ντετέκτιβ, ούτε μπορώ να ξέρω τι μεσολάβησε της ασθενούς από το '07 μέχρι το '16, όπως και δεν μπορώ να γνωρίζω ποια ήταν η κλινική της εικόνα από το '16 μέχρι το 2025. Όμως από το '16 μέχρι και το 2022 ‑ 2023 αν υποθέσω ότι τα τελευταία 2 χρόνια παρακολουθείται από νευροχειρουργούς όλο αυτό το διάστημα έχει επισκεφτεί η ασθενής 3 διαφορετικούς νευροχειρουργούς στη Λευκωσία, από κανέναν δεν προσκόμισε πιστοποιητικό, γιατί της τα ζήτησα να μου τα φέρει και δεν τα προσκόμισε, και δεν ζήτησε να φέρει πιστοποιητικά από αυτούς τους νευροχειρουργούς και όλοι αυτοί είχαν συστήσει συντηρητική αγωγή και δεν είχαν γράψει ούτε καν πιστοποιητικό. Άρα δικαιούμαι να έχω αμφιβολίες και να αμφισβητώ ποια είναι η κλινική της εικόνα από το '07 και δοθέν, παρ' όλα ταύτα δεν θα κάμω τον ντετέκτιβ, έχω εκφράσει στο σεβαστό Δικαστήριο τις δικές μου ανθρώπινες σκέψεις για αυτή.»
111. Πράγματι, ουδέν ιατρικό πιστοποιητικό προσκομίστηκε για περίοδο εννέα ετών, από την έκδοση του Τεκμηρίου 2 στις 21.2.2016 μέχρι το έτος 2023, δια του οποίου να επιβεβαιώνεται η κλινική εικόνα της Ενάγουσας. Τούτο παρά το ότι ως η ίδια κατέθεσε, επισκέφθηκε τρεις διαφορετικούς ιδιώτες ιατρούς οι οποίοι της συνέστηναν συντηρητική θεραπεία. Τούτο, ακόμη, παρά και το ότι ο ίδιος ο ΜΥ1 της ζήτησε να παρουσιάσει σχετικά ιατρικά πιστοποιητικά, σύμφωνα με τα όσα κατέθεσε πιο πάνω και δεν έχουν αμφισβητηθεί. Ενόψει της κρισιμότητας του ζητήματος, σχετικά με την εξέλιξη των πόνων και της ταλαιπωρίας της, η παράλειψη της να παρουσιάσει οιαδήποτε μαρτυρία από τους εν λόγω ιατρούς, χωρίς οποιαδήποτε σχετική επεξήγηση, αποδυναμώνει περαιτέρω το αξιόπιστο της εκδοχής της. Επιπρόσθετα, δεν προκύπτει ότι συνέχισε να λαμβάνει φάρμακα ή να υποβάλλεται σε οποιουδήποτε άλλου είδους θεραπεία από το 2019 μέχρι το 2023 (βλ. παρ. 108 πιο πάνω).
112. Τα πιο πάνω, σε συνδυασμό με τα στοιχεία υπερβολής και επιλεκτικότητας που αναδείχθηκαν κατά την διάρκεια της μαρτυρίας της, ως έχω επεξηγήσει στην παρούσα ενότητα, καθιστούν ακροσφαλή την όλη της εκδοχή ως προς τα συμπτώματα και τους πόνους που αντιμετώπιζε από την έκδοση του Τεκμηρίου 2, μέχρι και την ημερομηνία που υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας.
113. Ο ΜΕ7 βασίσθηκε στο περιεχόμενο των ιατρικών πιστοποιητικών που εξέδωσαν οι ιατροί Ζέρη και Friehs, το έτος 2023, αναφέροντας ότι εκεί επιβεβαιώνονται τα συμπτώματα της Ενάγουσας, το έτος 2023. Σχετικά είναι τα Τεκμήρια 19, 21, 23. Αυτά αποτελούν εξ ακοής μαρτυρία, με τις δηλώσεις των εν λόγω ιατρών να έχουν μεταφερθεί αυτούσιες. Η γνησιότητα των εν λόγω εγγράφων ως έγγραφα που συντάχθηκαν από τους εν λόγω ιατρούς δεν αποτέλεσε αντικείμενο αμφισβήτησης. Συνεπώς, αποδέχομαι ότι οι εν λόγω ιατροί εξέδωσαν τις ανωτέρω ιατρικές βεβαιώσεις. Στο Τεκμήριο 21 δεν αναφέρεται κανένας πόνος. Το μόνο που εκεί καταγράφεται είναι ότι η Ενάγουσα εξετάστηκε από την ομάδα των εν λόγω ιατρών και χρήζει χειρουργικής επέμβασης σπονδυλοδεσίας. Σε σχέση με τα συμπτώματα της Ενάγουσας, στο Τεκμήριο 19 αναφέρεται συνεχής πόνος στο κάτω μέρος της σπονδυλικής στήλης, πόνος στο πόδι και μουδιάσματα και στα δύο πόδια (“unremitting low back pain, leg pain and numbness bilaterally”). Όμως, αναφέρει επίσης “examination: no weakness”. Από τις ως άνω αναφορές και με δεδομένο το γεγονός ότι ο ιατρός που συνέταξε το εν λόγω έγγραφο δεν κλήθηκε να καταθέσει για να το επεξηγήσει, δεν δύναμαι να συμπεράνω ότι από τα ως άνω τεκμήρια στοιχειοθετούν τους σφοδρούς πόνους που περιέγραψε η Ενάγουσα. Το ίδιο ισχύει κατ’ αναλογίαν και για το Τεκμήριο 23. Σε σχέση με τα συμπτώματα της Ενάγουσας, το εν λόγω έγγραφο δεν πιστοποιεί ανεξάρτητα τα συμπτώματα της Ενάγουσας πριν από το Ατύχημα, εφ’ όσον εκεί καταγράφεται ότι “the patient by her own report did not suffer from unremitting intractable pain in her lumbar spine and her legs with numbness in both legs until after the car accident in 2016.” Υπό το φως όλων των πιο πάνω και ενόψει του ότι δεν δόθηκε οιαδήποτε εύλογη επεξήγηση ως προς τον λόγο μη κλήτευσης των ιατρών που συνέταξαν τα πιο πάνω έγγραφα για να καταθέσουν στη διαδικασία, δεν δύναμαι να αποδώσω οποιαδήποτε βαρύτητα στο περιεχόμενό της, σε σχέση με το ζήτημα των πόνων και των συμπτωμάτων της Ενάγουσας κατά την προαναφερόμενη περίοδο.
114. Επί του σημείου, άκρως σχετική είναι η μαρτυρία του ΜΥ1, ο οποίος την εξέτασε 11 ημέρες πριν από την εγχείρηση της σπονδυλοδεσίας, στις 14.2.25. Αναφέρει ο ΜΥ1 στο ιατρικό του πιστοποιητικό, Τεκμήριο 45, ότι:
«Η ασθενής προσήλθε περιπατητική χωρίς να κάνει χρήση οποιουδήποτε βοηθήματος ή να χωλαίνει. Παραπονιέται για συνεχείς πόνους στην οσφύ και ότι στις 20.2.2025 θα υποβληθεί σε επέμβαση σπονδυλοδεσίας.
Κατά την κλινική εξέταση διεπιστώθησαν τα ακόλουθα:
1. Πλήρης κινητικότητα χωρίς πόνο στην ΑΜΣΣ. Αδρή νευρολογική εξέταση άνω άκρων ήτο σε φυσιολογικά πλαίσια όσο αφορά την αντανακλαστικότητα, την αισθητικότητα και την μυϊκή ισχύ.
2. Αναφέρει πόνο κατά την έκταση της οσφύς και εντοπίζεται ευαισθησία στην οσφυϊερή χώρα.
3. Αδρή νευρολογική εξέταση κάτω άκρων ήτο κατά φύσην. Περιορισμός κινητικότητας αυτών. Η ασθενής αναφέρει και αντανάκλαση του πόνου στο αριστερό κάτω άκρο.
Συμπέρασμα – Γνώμη:
Η κα Σαβουλλή υπέστη συνεπεία του τροχαίου κάκωση της αυχενικής και οσφυϊκής μοίρας επί προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθισης Ο5 επί Ι1 από το 2007.
Από πλευράς αυχενικής μοίρας η υγείας της είχε αποκατασταθεί πλήρως, ενώ όπως η ίδια ανέφερε εξακολουθεί μέχρι σήμερα να έχει ενοχλήσεις στην οσφύ κυρίως μετά από έντονη κούραση και μεταφορά βαριών αντικειμένων.
Σήμερα μετά από την δική μου εξέταση δεν διαπίστωσα οποιαδήποτε οξεία κατάσταση, εκτός από τοπική ευαισθησία και περιορισμό της κινητικότητας αυτής.
Η ίδια αναφέρει ότι είχε υποβληθεί σε ηλεκτρομυογράφημα κάτω άκρων και σε νέα πρόσφατη μαγνητική τομογραφία που παρά την έκκλησή μου να τα προσκομίσει, δεν το έπραξε.»
115. Ο ΜΥ1 παρέμεινε σταθερός κατά την αντεξέταση του ως προς την κλινική εικόνα της Ενάγουσας κατά την ημερομηνία που την εξέτασε, παρέχοντας πλήρεις επεξηγήσεις, με παραπομπή σε σωρεία παραδειγμάτων. Επίσης οι θέσεις του στηρίζονται και σε άλλα στοιχεία ενώπιον μου. Για παράδειγμα, αντεξεταζόμενος επί της θέσης του ότι εντόπισε περιορισμό κινητικότητας στην οσφύ, ανέφερε ότι:
«Όταν υποβάλλουμε τον ασθενή να μας κάμει κινήσεις της οσφυϊκής μοίρας δεξιά, αριστερά, κάμψη, έκταση και η ίδια δεν συνεργάζεται και μου παρουσιάζει και μία περιορισμένη κινητικότητα στην οσφυϊκή μοίρα, η κινητικότητα αυτή, την οποία κατάγραψα είχε περιορισμένη γιατί αυτά μου έδειξε, δεν της προκαλούσε κανέναν πόνο, δεν υπήρχε καμιά αντίδραση από μεριάς της για πόνο, κάποιον μορφασμό στα μάτια, κάποια κίνηση να κάμει κάποια αντίδραση, να αντιδράσει στην αντίθετη κατεύθυνση και τα σχετικά. Παρ' όλα αυτά ήθελα να είμαι δίκαιος απέναντί της και έχω καταγράψει εκεί μια περιορισμένη κινητικότητα, ήταν αυτά που μου έδειξε η ίδια στην κλινική της εξέταση.»[36]
116. Σημείωσε ακόμη ότι:
«Έχουν έρθει πάμπολλοι ασθενείς στο ιατρείο μου για να εξεταστούν είτε αφορά ιατροσυμβούλια, είτε εκτιμήσεις ασφαλιστικών εταιρειών, είτε αφορά κοινωνική ενσωμάτωση για να πάρουν κάποια επιδώματα και ευτυχώς η φύση μας έχει προνοήσει να έχουμε και την κοινή λογική και να γνωρίζουμε πότε κάποιος μας κοροϊδεύει ξεκάθαρα και όπως λέω χαρακτηριστικά αν σας υποβάλω να περπατήσετε για να δω αν χωλαίνετε τότε δυστυχώς στην κυπριακή κοινωνία υπάρχουν πολλοί καλοί ηθοποιοί που θα ισχυριστούν ότι χωλαίνουν. (Γίνεται παρατήρηση από τη στενοτυπίστρια να μιλά πιο αργά). Γι' αυτό και έχω υιοθετήσει…και αν έρθετε στο γραφείο μου θα δείτε ότι είναι απέναντι από την πόρτα εισόδου μου Εντιμοτάτη, για να παρακολουθήσω και την αντίδραση, πώς κινείται κάποιος σε ανυποψίαστο χρόνο και χωρίς να του υποβάλω να μου κάμει κάποιες συγκεκριμένες κινήσεις. Και γι' αυτό και καταγράφηκε ότι η ασθενής προσήλθε στο ιατρείο μου χωρίς να χωλαίνει, χωρίς να κάμει χρήση οποιουδήποτε βοηθήματος και χωρίς να έχει το αίσθημα ή την έκφραση του πονεμένου ή του ταλαιπωρημένου. Σε αντίθεση όταν της είπα να μου δείξει ποιες κινήσεις μπορεί να κάμει κινώντας το σώμα της δεξιά και αριστερά της οσφύς η ασθενής δεν ήτο συνεργάσιμη, περιόρισε από μόνη της τις κινήσεις δεν πήγαινε στο maximum, είμαι σίγουρος γι' αυτό, όπως και όταν της υπέβαλα να κάμει στροφικές κινήσεις και εκεί άρχισε να διαμαρτύρεται ‘πονώ, πονώ, πονώ’ και να μην συνεργάζεται καθόλου με τον τρόπο της εξέτασης. Γι' αυτό και η εξέταση δεν είναι και λεπτομερέστατη. Το ίδιο επίσης όταν της ζήτησα να της ελέγξω τα αντανακλαστικά. (…) Αρνήθηκε, ήταν μη συνεργάσιμη. Αναγκάστηκα να δοκιμάσω να ελέγξω αντανακλαστικά σε όρθια θέση γιατί δεν ήθελε να ξαπλώσει και όταν της έλεγα κάποιες οδηγίες να μου κάμει για να αντιληφθώ το μέγεθος, αν υπήρχε και ποιο μέγεθος προβλήματος υφίστατο ήταν αρνητικότατη. (…) Τα ευρήματα που έχω είναι μερικώς και το δηλώνω ευθαρσώς, δεν είχε υποστεί πλήρη εξέταση γιατί δεν με άφησε και από τις διάφορες εξετάσεις και από τις γνώσεις μου εμένα τη συνέταξα την έκθεσή μου. Τώρα αν στην έκθεσή μου έπρεπε να συμπεριλάβω τη μετακόμιση της κατσαρόλας ή το laptop ή σε ελαφριές άλλες δουλειές όπως αναφέρει η δικηγόρος, τονίζω ότι θεωρώ ότι είναι αχρείαστο να καταγράψω συγκεκριμένες ενέργειες ή κινήσεις που έχει κάμει η ασθενής και έτσι συμπεριέλαβα μόνο σε μια πρόταση νομίζω αρκετά από τα προβλήματα που διαθέτει η ασθενής, εν εχρειάστηκε να γράψω τις μικρές λεπτομέρειες όπως θεωρεί σημαντικές η κυρία δικηγόρος.»[37]
117. Οι ως άνω θέσεις του περί έλλειψης συνεργασίας της Ενάγουσας κατά την ιατρική εξέταση της Ενάγουσας από τον ΜΥ1, δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αμφισβήτησης και τις αποδέχομαι. Επίσης, στηρίζονται και στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 46, επιστολή της Ενάγουσας προς στον ίδιο κατόπιν της εν λόγω ιατρικής εξέτασης. Πρόσθετα, στηρίζονται και στο γεγονός ότι, όπως και η ίδια απεδέχθη, δεν προσκόμισε στον ΜΥ1 το σύνολο των στοιχείων που της είχε ζητήσει, όπως λ.χ. τα Τεκμήρια 43, 44 και τα ιατρικά πιστοποιητικά των ιδιωτιών ιατρών που κατά τη θέση της την εξέτασαν όλα αυτά τα χρόνια.[38] Οι θέσεις αυτές δεν αμφισβητήθηκαν και τις αποδέχομαι. Η έλλειψη συνεργασίας της κατά τον πιο πάνω τρόπο αλλά και κατά την ιατρική της εξέταση από τον ΜΥ1, αποτελεί πρόσθετο στοιχείο επιλεκτικότητας στην παρουσίαση σχετικών με την εκδοχή δεδομένων, διαπίστωση που αποδυναμώνει περαιτέρω το αξιόπιστο της όλης εκδοχής της.
118. Παρά την έλλειψη συνεργασίας της, τα συμπεράσματα του ΜΥ1 ήταν ενδελεχή και βασισμένα στην εξέταση που κατάφερε να διενεργήσει. Περιέγραψε το γεγονός ότι δεν χώλαινε, ούτε φαινόταν ταλαιπωρημένη, σε αντίθεση με την επιτηδευμένη στάση που υιοθέτησε κατά την προσπάθεια του να την εξετάσει. Περιόριζε τον εαυτό της στην κίνηση, χωρίς να δείχνει σημάδια πόνου. Ήταν πλήρως σταθερός στις θέσεις του, οι οποίες χαρακτηρίζονται από τέτοια λεπτομέρεια, συνοχή και λογική. Επιπρόσθετα, τα Τεκμήρια 43 και 44 του υποδείχθηκαν κατά την ακρόαση, οπότε και ήταν σε θέση να τοποθετηθεί πλήρως επί του περιεχομένου τους με αντίστοιχη σταθερότητα, ειλικρίνεια και λεπτομέρεια.
119. Η γνησιότητα και το αξιόπιστο των όσων κατέγραψε ως προς την κλινική εικόνα της Ενάγουσας, ενισχύονται και από το γεγονός ότι ενώ δεν είχε στη διάθεση του τα Τεκμήρια 43 και 44 πριν από την έκδοση του ιατρικού του πιστοποιητικού, Τεκμήριο 45, λόγω του ότι η Ενάγουσα δεν του τα προσκόμισε και του τέθηκαν για πρώτη φορά στην ακρόαση, ενώπιον του Δικαστηρίου ήταν σε θέση να εντοπίσει και να επεξηγήσει με σαφήνεια και λιτούς όρους, για ποιον λόγο αυτά στηρίζουν τα συμπεράσματά του επί του Τεκμηρίου 45.
120. Η θέση του ότι διαπιστώνεται μια χρόνια ριζοπάθεια και ότι δεν υπάρχει εικόνα οξείας παθολογίας,[39] βρίσκει έρεισμα και στο περιεχόμενο του ηλεκτροφυσιογραφήματος ημερ. 23.1.23, Τεκμήριο 43. Εκεί αναφέρεται ότι: “There is no spontaneous activity to suggest active lumbar radioculopathies. However there is suggestion of bilateral chronic L5/S1 radioculopathies. There is no suggestion of peripheral neuropathy”. Ο ΜΥ1 επεξήγησε κατά την κυρίως εξέταση του τα εξής εν σχέσει με το Τεκμήριο 43:
«Αυτή είναι μια εξέταση που ζητείται συνήθως από τον θεράποντα ιατρό για να ξεκαθαρίσουμε καταστάσεις ριζιτικών φαινομένων όπως προβλήματα στους περιφερικούς μυς ή στα περιφερικά νεύρα ή και στη μετάβαση από το νεύρο προς τον μυ. Η συγκεκριμένη εξέταση διενεργήθηκε στις 23/1/23, και στο συμπέρασμα του συνάδελφου νευρολόγου αναφέρεται ότι δεν υπάρχει activity που να υποδεικνύει οξεία οσφυϊκή ριζοπάθεια. Δείχνει ότι υπάρχει και στα δύο μέρη και δεξιά και αριστερά χρόνια ριζιτικά φαινόμενα που προέρχονται από τη ρίζα Ο5Ι1. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη για περιφερική νευροπάθεια είναι το συμπέρασμά του (…) Τα ευρήματα του συγκεκριμένου ηλεκτροφυσιογραφήματος επιβεβαιώνουν και το συμπέρασμα το δικό μου που κατά τη δική μου κλινική εξέταση, ημερομηνίας 14/2/25, δεν βρήκα κανένα οξύ πρόβλημα είτε στην οσφύ είτε στα κάτω άκρα. Και εδώ ο συνάδελφος επιβεβαιώνει αυτά γράφοντας. (Διαβάζει από το Τεκμήριο 43 από την τελευταία παράγραφο της σελίδας 2) ‘there is no spontaneous activity...’»[40]
121. Κατέθεσε ακόμη ότι (η έμφαση είναι του Δικαστηρίου):
«Υπάρχουν οξείες και χρόνιες καταστάσεις. Αν αναφερόμαστε στη ριζοπάθεια, στα ριζιτικά φαινόμενα το οξύ είναι το άμεσο. Το χρόνιο είναι εκείνο που διαρκεί πέραν των 3 μηνών για κάποιες σχολές και άλλες σχολές είναι το εξάμηνο. Αυτές είναι οι δύο κατηγορίες. Υπάρχουν χρόνια φαινόμενα τα οποία δεν μπορούν να ανιχνευθούν με μια κλινική εξέταση. Αν είναι προχωρημένα χρόνια νοσήματα ή καταστάσεις τότε θα υπάρχει και κλινική σημειολογία. Δηλαδή αν ένας μυς δεν νευρώνει, τότε με την πάροδο του χρόνου θα ατροφήσει, αν είναι σοβαρή η κατάσταση του νεύρου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν υπήρχε οποιαδήποτε έντονη μυϊκή ατροφία, ούτε στο δεξιό γαστροκνήμιο ούτε στο αριστερό γαστροκνήμιο, ούτε στο δεξιό αριστερό πρόσθιο κνημιαίο οι οποίοι νευρώνονται από το επίπεδο της πέμπτης ρίζας. Συνεπώς έχουμε ήπια μορφή ... χρόνια ήπια μορφή ριζοπάθειας, η οποία δεν έχει καταστρέψει νευρώνες ώστε να έχουμε μυϊκές ατροφίες και όλα τα παρεμφερή.»[41]
122. Οι εν λόγω θέσεις του ΜΥ1 ως προς το τί κατέδειξε το ηλεκτροφυσιογράφημα, Τεκμήριο 43, δεν αμφισβητήθηκαν και τις αποδέχομαι. Εξίσου αναντίλεκτες παρέμειναν και οι θέσεις του, σε σχέση με το Τεκμήριο 44 (αποτελέσματα μαγνητικής τομογραφίας σπονδυλικής στήλης ημερ. 20.8.24) δια το ότι εκεί καταγράφεται ότι υπάρχει μια μικρή κήλη μεσοσπονδύλιου η οποία μπορεί να ενοχλεί τη ρίζα στο σημείο εξόδων. Αναφέρει όμως ότι «το ηλεκτρομυογράφημα, το οποίο γίνεται για να επιβεβαιώσει ή όχι αν υπάρχουν ριζιτικά φαινόμενα είναι αρνητικό, είναι αρνητικό, δηλώνει και παρακάτω ο ακτινολόγος ότι είναι χωρίς διαφοροποίηση.»[42] Ο ΜΥ1 παρέμεινε πλήρως σταθερός στις ως άνω θέσεις του και τις αποδέχομαι στο σύνολό τους. Τα δεδομένα αυτά παρέχουν έρεισμα και στα συμπεράσματα του συνεπεία της κλινικής του εξέτασης της Ενάγουσας, ως έχουν καταγραφεί πιο πάνω. Συνεπώς, αποδέχομαι πλήρως την μαρτυρία του σε σχέση με την κλινική εικόνα της Ενάγουσας κατά την ημερομηνία της εξέτασης της από τον ίδιο στις 14.2.2025.
123. Με δεδομένη την αξιόπιστη εικόνα του ΜΥ1 ως μάρτυρα ενώπιον του Δικαστηρίου οι θέσεις του ως προς την κλινική εικόνα της Ενάγουσας κατά την ημερομηνία που την εξέτασε, είναι ύψιστης σημασίας για το Δικαστήριο, εφ’ όσον είναι ο μόνος εκ των ιατρών που κατέθεσαν ενώπιον μου, που εξέτασε την Ενάγουσα πριν από τη χειρουργική επέμβαση της σπονδυλοδεσίας, σε χρόνο πολύ κοντινό πριν αυτή να λάβει χώρα, ήτοι, 11 ημέρες προηγουμένως.
124. Έχοντας κατά νου την κλινική εικόνα της Ενάγουσας 11 ημέρες πριν από την επέμβαση σπονδυλοδεσίας στην οποία υποβλήθηκε, τις θέσεις του ΜΥ1 ως προς τα Τεκμήρια 43 και 44 οι οποίες έγιναν αποδεχτές και όλα όσα έχουν καταγραφεί πιο πάνω σε σχέση με τις δικές της θέσεις, δεν δύναμαι να αποδεχθώ τις θέσεις της Ενάγουσας ως προς τον πόνο και την ταλαιπωρία που αντιμετώπισε από την έκδοση του Τεκμηρίου 2 μέχρι και την υποβολή της σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδείσας στις 25.2.2025, εκτός μόνο στην έκταση που αντανακλούν την κλινική της εικόνα ως αυτή καταγράφηκε από τον ΜΥ1 επί του Τεκμηρίου 45, ιατρικού του πιστοποιητικού.
125. Υπό το φως των πιο πάνω, σε σχέση με την περίοδο από τις 22.6.2016 μέχρι και την υποβολή της σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας, αποδέχομαι ότι η Ενάγουσα αντιμετώπιζε κάποιες ενοχλήσεις υπό μορφή πόνου στην οσφύ, περιορισμού κινητικότητας και αιμωδιών στο αριστερό κάτω άκρο. Τούτο εξάλλου στηρίζεται και από τις διάφορες ενέργειες της μεταξύ των πιο πάνω ετών σε σχέση με ιατρικές επισκέψεις της, αγορές φαρμάκων, φυσιοθεραπείες κλπ, ως έχουν καταγραφεί πιο πάνω. Δεν αποδέχομαι όμως τη θέση της ότι οι πόνοι ήταν τέτοιας έντασης και έκτασης, που εμπόδιζαν την καθημερινή της λειτουργικότητα. Αντιθέτως, με βάση τα όσα η ίδια κατέθεσε, ασκούσε κανονικά τα εργασιακά της καθήκοντα ενώ ανταπεξερχόταν και στις αυξημένες καθημερινές οικογενειακές της υποχρεώσεις. Με τούτο ως δεδομένο, ενόψει της αξιόπιστης μαρτυρίας του ΜΥ1 η οποία βρίσκει έρεισμα σε αντικειμενικά δεδομένα ενώπιον μου και, παράλληλα, ενόψει της ευρύτερης μη αξιόπιστης εικόνας της Ενάγουσας ενώπιον του Δικαστηρίου για τους λόγους που προανέφερα, δεν δύναμαι να αποδεχθώ ότι περιορίστηκαν οι κοινωνικές και άλλες δραστηριότητες της τις οποίες έχει περιγράψει, θέσεις οι οποίες δεν προκύπτουν από κανένα στοιχείο ενώπιον μου, πέραν των δικών της αναφορών. Αποδέχομαι όμως ότι ενοχλείται όταν μετακινεί αντικείμενα βάρους πέραν των δύο κιλών, θέση που αποδέχθηκε και ο ΜΥ1 με βάση την κλινική της εικόνα όταν την είχε εξετάσει.
126. Στρέφομαι στη θέση της Ενάγουσας για την πρόκληση μετατραυματικού άγχους, συνεπεία του Ατυχήματος.
(στ) Μετατραυματικό Άγχος
127. Η Ενάγουσα κατέθεσε το Τεκμήριο 8, αναφέροντας ότι, συνεπεία του Ατυχήματος, υπέστη κατάθλιψη και τραυματικό στρες. Της χορηγήθηκαν αντικαταθλιπτικά “cipralex” αρχικά 10 mg και έπειτα 20 mg και “xanax” όποτε χρειαζόταν για να μπορεί να κοιμηθεί. Επί του Τεκμηρίου 8, το οποίο εκδόθηκε από τον ΜΕ6, Ειδικό Ψυχίατρο, και κατέθεσε κατά την κυρίως εξέτασή της, καταγράφονται τα εξής:
«Η κα Στάλω Στρατουρά παρακολουθείται από μένα προσωπικά από τις αρχές Μαρτίου του 2016. Μετά από αυτοκινητιστικό ατύχημα στις 21.2.2016 με επισκέφθηκε στο ιατρείο μου και έτυχε ψυχιατρικής αξιολόγησης. Διαπιστώθηκε έντονο άγχος, ανασφάλεια, δυσφορία, διαταραχή ύπνου όπως και συναισθηματική αστάθεια. Παράλληλα, μετά από το ατύχημα η κ. Στρατουρά ανέπτυξε φοβική συμπεριφορά για οδήγηση. Στη κ. Στρατουρά χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή και βρίσκεται σε συνεχή παρακολούθηση από εμένα προσωπικά. Από ψυχιατρικής άποψης πρόκειται για Μετατραυματικό Στρες το οποίο συσχετίζεται άμεσα με το ατύχημα στις 21.2.2016».
128. Η θέση της ότι η Ενάγουσα είχε συνεδρίες με τον ΜΕ6 και ότι λάμβανε φαρμακευτική αγωγή δεν αμφισβητήθηκε και την αποδέχομαι. Όμως, από τη μαρτυρία της ίδιας αλλά και του ίδιου του ΜΕ6 δεν δύναται να εξαχθεί το συμπέρασμα είτε ότι οι συναντήσεις αυτές ήταν απόρροια του Ατυχήματος, είτε ότι υπέστη συνεπεία αυτού, ψυχικό τραυματισμό. Εξηγώ.
129. Ο ΜΕ6 κατέθεσε ως Τεκμήριο 40 έντυπο δικών του σημειώσεων ως προς τις επισκέψεις της Ενάγουσας, στο ιατρείο του. Όμως, κατά την αντεξέταση του συνηγόρου του Εναγόμενου, διεφάνη ότι ο ΜΕ6 δεν ήταν σε θέση να τοποθετηθεί ως προς το περιεχόμενο εκάστοτε συνάντησης και, κατ’ επέκταση, την εξέλιξη της κατ’ ισχυρισμό αποθεραπείας της Ενάγουσας από το κατ’ ισχυρισμό ψυχικό τραύμα που υπέστη συνεπεία του Ατυχήματος, παρά και τις κατ’ επανάληψη ευκαιρίες που του παρείχε ο συνήγορος του Εναγόμενου να το πράξει. Δεν φάνηκε να διατηρεί οποιοδήποτε αρχείο ή σημειώσεις στις οποίες θα μπορούσε να ανατρέξει για να κατατοπίσει το Δικαστήριο με επάρκεια, ως προς τις λεπτομέρειες των θέσεων του περί πρόκλησης κάποιου ψυχικού τραύματος από το Ατύχημα, το οποίο και προσπαθούσε να αποθεραπεύσει.
130. Εν τέλει, δεν ήταν καθόλου σε θέση να τοποθετηθεί ως προς το τί μεσολαβούσε σε κάθε συνάντηση που κατέγραψε επί του Τεκμηρίου 40, ώστε να καταδειχθεί η αναγκαιότητα των εν λόγω συναντήσεων που είχε με την Ενάγουσα αλλά και η σύνδεσή τους με το Ατύχημα. Κατέφυγε σε γενικές και αόριστες αναφορές, παρά τα συγκεκριμένα και εύλογα ερωτήματα που του τίθοντο κατά την αντεξέτασή του. Για παράδειγμα, ανέφερε ότι και μία φορά να την εξέταζε, θα διαπίστωνε ότι τα συμπτώματα που είχε προκλήθηκαν από το Ατύχημα. Επομένως, όφειλε να επεξηγήσει σε τί αποσκοπούσαν οι συνεδρίες από το 2016 μέχρι το 2022, σύμφωνα πάντοτε με τις δικές του θέσεις, που όμως δεν έπραξε, ως επεξήγησα πιο πάνω. Αποδέχθηκε, μάλιστα, ότι συζητούσε με την Ενάγουσα πολλά θέματα που την απασχολούσαν, όπως οικογενειακά, προσωπικά, οικονομικά, κοινωνικά και επαγγελματικά. Εύλογα επομένως έσπευσε ο συνήγορος του Εναγόμενου να διευκρινίσει σε ποιο χρονικό σημείο καθ΄ όλη αυτή τη διάρκεια που τη συναντούσε, σταμάτησε η συζήτηση για το Ατύχημα. Όμως δεν μπορούσε να τοποθετηθεί.
131. Γενικότερα, δεν ήταν καθόλου σε θέση ούτε και να εξακριβώσει σε οποιαδήποτε αντικειμενική βάση, σε ποια έκταση οι συνεδρίες αφορούσαν το Ατύχημα, περιοριζόμενος σε γενικές αναφορές περί ψυχικού τραύματος. Για παράδειγμα, κατέθεσε «πραγματικά δεν θυμούμαι τωρά κάθε κουβέντα που εκάμαμε. Είναι λίγο δύσκολο»,[43] διευκρινίζοντας ότι το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η κατ’ ισχυρισμό τραυματική εμπειρία. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «(μ)παίνοντας σε μια ψυχοθεραπευτική διαδικασία έχουμε να κάμουμε με μια δυναμική κατάσταση και όχι στατική. Δηλαδή από το '16 μέχρι το '22 σίγουρα υπήρχε εξέλιξη πραγμάτων, σίγουρα άλλαξαν δεδομένα, σίγουρα άλλαξε τρόπος αξιολόγησης, πολλά πράγματα. Οπότε, αυτό που ονομάζετε εσείς έμειναν τα ίδια, σας λέω όχι.»[44]
132. Ερωτηθείς κατά πόσο υπήρχε άλλο πιο σοβαρό ψυχικό τραύμα που θα μπορούσε να την επηρεάσει, απάντησε ότι δεν θυμάται. Ερωτηθείς σε μια κλίμακα με ανώτατο τον αριθμό 10, πού κυμαινόταν το τραύμα της, απάντησε ότι υπάρχουν ψυχομετρικά τεστ που τα έχουν εξιδεικευμένοι ψυχολόγοι αλλά που δεν αποτελούν εργαλείο ψυχιάτρων. Πρόσθετα, στοιχείο της αιτιολόγησης του ότι τα συμπτώματα που αντιμετώπιζε η Ενάγουσα προκλήθηκαν από το Ατύχημα, ήταν ότι αυτά δεν τα αντιμετώπιζε προηγουμένως. Όμως απεδέχθη ότι δεν γνώριζε κατά πόσο επισκεπτόταν άλλον συνάδελφο του πριν από την πρώτη τους συνάντηση. Ούτε και διεφάνη ότι διατήρησε μια τέτοια σημείωση από τις συνεδρίες του με την Ενάγουσα.
133. Επιπρόσθετα, η θέση του δια το ότι το ψυχολογικό αντίκτυπο στην ίδια ήταν τέτοιας έκτασης που επιδρούσε στις λειτουργικές της ικανότητες και πάλιν απέμεινε στη σφαίρα της γενικότητας και της ασάφειας. Ειδικότερα, ενώ κατέθεσε ότι αντιμετώπιζε «σοβαρό πρόβλημα λειτουργικότητας με κοινωνικές, επαγγελματικές και διαπροσωπικές συνέπειες»,[45] τα μοναδικά παραδείγματα που παρέθεσε είναι η φοβία στην οδήγηση και η διαταραχή ύπνου. Τίποτε συγκεκριμένο δεν ανέφερε ως προς τις επαγγελματικές της δυσκολίες ή δυσκολίες στις διαπροσωπικές και κοινωνικές της σχέσεις. Δεν επεξήγησε σε τί ακριβώς συνίστατο η φοβία αυτή και πως στην πράξη επηρέαζε τις μετακινήσεις της Ενάγουσας.
134. Σημειώνω εδώ ότι δεν προωθήθηκε μια τέτοια θέση εκ μέρους της Ενάγουσας. Δεν ανέφερε η Ενάγουσα ο,τιδήποτε για φοβία στην οδήγηση ή διαταραχή της στον ύπνο, λόγω κάποιου ψυχικού τραύματος. Ούτε και ανέφερε ο,τιδήποτε στον θεράποντα ιατρό της, ΜΕ4 όπως επιβεβαίωσε ο ίδιος κατά την αντεξέταση του. Αντιθέτως, από τα όσα η ίδια κατέθεσε προκύπτει ότι η ίδια μετέβαινε κανονικά στην εργασία της, χωρίς να έχει θέσει ζήτημα ενώπιον του Δικαστηρίου ως προς την οποιαδήποτε δυσκολία για μετάβασή της.
135. Ακόμη, η θέση του ότι το κατ’ ισχυρισμό ψυχικό τραύμα της Ενάγουσας είναι μόνιμο δεν δύναται να γίνει αποδεκτό, με δεδομένο το γεγονός ότι ο ίδιος δεν την έχει εξετάσει από το έτος 2022.
136. Των πιο πάνω δοθέντων, η μαρτυρία του ΜΕ6 δεν αποτελεί σταθερή βάση επί της οποίας το Δικαστήριο δύναται να βασισθεί για να εξαγάγει συμπεράσματα. Από τη μαρτυρία του ΜΕ6 αποδέχομαι μόνο το ότι παρακολούθησε την Ενάγουσα και της παραχωρούσε φαρμακευτική αγωγή “cipralex” μεταξύ των ετών 2016 και 2022. Κατά τα λοιπά, δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία του.
137. Αυτό το οποίο παραμένει προς εξέταση σε σχέση με τους τραυματισμούς της Ενάγουσας συνεπεία του Ατυχήματος, είναι τα διιστάμενα συμπεράσματα των ΜΕ7 και ΜΥ1, ως προς το κατά η σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού στο επίπεδο του σπονδύλου Ο5 – Ι1 που είχε η Ενάγουσα πριν από το Ατύχημα, επιδεινώθηκε, ως αποτέλεσμα του Ατυχήματος. Αυτή ήταν η θέση του ΜΕ7. Η θέση του ΜΥ1 ήταν ότι η μικρή επιδείνωση που παρατηρήθηκε, ήταν λόγω των εκφυλιστικών αλλοιώσεων που παρατηρήθηκαν από το 2007, που αποτελούν μια εξελίξιμη νόσο. Στρέφομαι στο εν λόγω ζήτημα αμέσως πιο κάτω.
(ζ) Αξιολόγηση συμπερασμάτων ΜΕ7 και ΜΥ1
138. Προς επίρρωση του συμπεράσματός του ότι συνεπεία του Ατυχήματος η προϋπάρχουσα σπονδυλολίσθηση της Ενάγουσας στο επίπεδο Ο5/Ι1 του σπονδύλου επιδεινώθηκε, Ο ΜΕ7 αναφέρθηκε στα εξής στοιχεία:
i. Στο γεγονός ότι η προϋπάρχουσα σπονδυολολίσθηση ήταν χωρίς συμπτώματα μέχρι το Ατύχημα, ενώ, αμέσως μετά το Ατύχημα κατέστη συμπτωματική, με συμπτώματα πόνου στην οσφύ και αιμωδιών στα κάτω άκρα∙
ii. στην παρουσία «σπονδυλόλησης», η οποία, κατά τη θέση του, ανιχνεύθηκε για πρώτη φορά κατόπιν εξέτασης μαγνητικής τομογραφίας ημερ. 23.5.2016 (βλ. Τεκμήριο 4) και ήταν τραυματικής αιτιολογίας∙
iii. στο γεγονός ότι η σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού στο επίπεδο Ο5/Ι1 πράγματι επιδεινώθηκε από το έτος 2016 μέχρι το έτος 2024∙ και
iv. στο γεγονός ότι το Ατύχημα αποτελούσε συμβάν υψηλής ενέργειας.
139. Στρέφομαι σε κάθε ένα από τα πιο πάνω στοιχεία, χωριστά.
i. Η κατ’ ισχυρισμό παρουσίαση συμπτωμάτων πόνου και αιμωδιών μόνο από τον χρόνο του Ατυχήματος αλλά όχι προηγουμένως
Περιορισμοί στην ποιότητα της μαρτυρίας του ΜΕ7
140. Ο ΜΕ7 δεν παρακολούθησε, ούτε εξέτασε την Ενάγουσα οποτεδήποτε από το Ατύχημα μέχρι και το έτος 2025. Πρόκειται για περιορισμό στην ποιότητα της μαρτυρίας του που και ο ίδιος αναγνωρίζει.[46] Η πρώτη φορά που εξέτασε την Ενάγουσα ήταν στις 2.6.2025,[47] ήτοι, πέραν των εννέα χρόνων από το Ατύχημα και αφού η ίδια είχε ήδη υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας προς επίλυση των προβλημάτων που την ταλαιπωρούσαν. Υπενθυμίζω εδώ ότι η εγχείρηση έλαβε χώρα στις 25.2.2025. Κατ’ επέκταση συνάγεται ότι δεν είχε τη δυνατότητα να διαπιστώσει στα πλαίσια ιατρικής της εξέτασης, τους πόνους και τα συμπτώματα στα οποία αναφερόταν, πριν από την επέμβαση, τα οποία κατέστησαν αναγκαία την τελευταία, σύμφωνα με τις θέσεις του ιδίου. Τούτο, σε αντίθετη με τον ΜΥ1, ο οποίος την εξέτασε λίγες ημέρες από την εν λόγω εγχείρηση σπονδυλοδεσίας και παραχώρησε τις θέσεις του ως προς την κλινική της εικόνα (βλ. παρ. 114 και επόμενες, πιο πάνω).
141. Αναφορικά με την περίοδο 2016 μέχρι 2025, όπως αναφέρει, βασίσθηκε στο περιεχόμενο ιατρικών εκθέσεων άλλων ιατρών οι οποίοι δεν κλήθηκαν να καταθέσουν, εξαιρουμένου του θεράποντος ιατρού της Ενάγουσας ΜΕ4, ο οποίος την παρακολουθούσε για περίοδο τεσσάρων μηνών περίπου μετά το Ατύχημα και ακολούθως, την εξέτασε άλλες τρεις φορές το έτος 2018. Τρεις εξ αυτών, τους οποίους κατονόμασε η Ενάγουσα, δεν συνέταξαν προς παρουσίαση οποιοδήποτε ιατρικό πιστοποιητικό το οποίο να επιβεβαιώνει τα λεχθέντα της Ενάγουσας. Επομένως, συνάγεται ότι και για το ζήτημα των ιατρικών της επισκέψεων στους εν λόγω ιατρούς, βασίσθηκε στα λεχθέντα της Ενάγουσας.
142. Πρόσθετα, βασίσθηκε, ως κατέθεσε, και στις αναφορές της Ενάγουσας ως προς την επιδείνωση των συμπτωμάτων της από το έτος 2016 μέχρι το έτος 2025 ώστε να εξαγάγει τα συμπεράσματα του. Όμως για τους λόγους που έχουν καταγραφεί πιο πάνω, οι θέσεις της έγιναν μόνο μερικώς αποδεκτές και επουδενί αντανακλούν τα συμπτώματα και τους πόνους που αναπαρήγε ο ΜΕ7 στο ιατρικό του πιστοποιητικό. Σχετικά παραπέμπω στις παρ. 102 - 125 πιο πάνω.
143. Ένας άλλος ουσιώδης περιορισμός στην ποιότητα της μαρτυρίας του ΜΕ7, είναι ότι ο ΜΕ7 ουδέποτε εξέτασε την Ενάγουσα πριν από το Ατύχημα. Επομένως και πάλιν, η θέση του ότι ο συγκεκριμένος τραυματισμός στην οσφύ που η Ενάγουσα αντιμετώπιζε τόσο πριν όσο και μετά το Ατύχημα (σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού στο επίπεδο Ο5 / Ι1) ήταν χωρίς συμπτώματα και κατέστη συμπτωματικός μόνο μετά το Ατύχημα, βασίζεται στις ίδιες τις αναφορές της Ενάγουσας. Όμως, η σχετική επί τούτου μαρτυρία της Ενάγουσας δεν έγινε αποδεκτή για τους λόγους που έχουν καταγραφεί στις παρ. 83 - 101 πιο πάνω.
144. Είναι υπό το πρίσμα των ως άνω περιορισμών που το Δικαστήριο προσεγγίζει τη μαρτυρία του ΜΕ7 ως προς τα συμπτώματα της Ενάγουσας, μέχρι και την ημερομηνία εξέτασής της από τον ίδιο.
145. Στρέφομαι τώρα στην ουσία των θέσεων του ΜΕ7.
Απουσία διερεύνησης ουσιωδών ζητημάτων
146. Παρά τους πιο πάνω περιορισμούς στην ποιότητα της μαρτυρίας του, τους οποίους και ο ίδιος αναγνωρίζει εν μέρει, από το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 24 εξάγεται ότι ο ΜΕ7 εξέλαβε ως δεδομένη τη θέση της Ενάγουσας ότι πριν από το Ατύχημα δεν είχε κανένα από τα συμπτώματα που ισχυρίζεται ότι αντιμετώπιζε μέχρι και την ημερομηνία που υπεβλήθηκε σε επέμβαση σπονδυλοδεσίας. Το δεδομένο αυτό θεμελιώνει και τα συμπεράσματά του ως προς τις συνέπειες του Ατυχήματος στην οσφυϊκή μοίρα της Ενάγουσας, ως προκύπτει από μια απλή ανάγνωση του Τεκμηρίου 24. Ειδικότερα, παρά την έκταση της σημασίας που ο ΜΕ7 απέδωσε στο δεδομένο αυτό, δεν φαίνεται να διερεύνησε τους λόγους που οδήγησαν τον θεράποντα ιατρό της Ενάγουσας το έτος 2007, να παραπέμψει την Ενάγουσα σε αξονική τομογραφία στο συγκεκριμένο σημείο της σπονδυλικής στήλης για το οποίο γίνεται λόγος (επίπεδο Ο5/Ι1). Ειδικότερα, δεν φαίνεται να προβλημάτισε τον ΜΕ7 κατά πόσο η Ενάγουσα παρουσίαζε οποιαδήποτε συμπτώματα το έτος 2007 ώστε να αποταθεί η ιατρό και ακολούθως να υποβληθεί σε αξονική τομογραφία, ούτε και φαίνεται να διερωτήθηκε ποια ήταν η διάρκεια των πόνων και των συμπτωμάτων που τότε παρουσίασε και τα στοιχεία της αποθεραπείας της.
147. Υπό το φως της ιδιότητας που κατέθετε ενώπιον του Δικαστηρίου, αλλά και του γεγονότος ότι η αναφερόμενη συμπτωματολογία της Ενάγουσας μετά το Ατύχημα, συγκριτικά με την κατάσταση της υγείας της πριν το Ατύχημα, βρισκόταν στον πυρήνα της αιτιολόγησης του συνόλου των συμπερασμάτων του, όφειλε ο ΜΕ7 να προβεί σε ελάχιστη διερεύνηση επί του σημείου και να διαφωτίσει σχετικά το Δικαστήριο. Κατ’ επέκταση, ενόψει της σημασίας που ο ίδιος απέδωσε στο συγκεκριμένο δεδομένο, η παράλειψη του να το διερευνήσει, έστω στοιχειωδώς, αποδυναμώνει και αποσταθεροποιεί την αντικειμενικότητα των συμπερασμάτων του.
148. Την ελάχιστη διερεύνηση αυτή διενήργησε ο ΜΥ1. Ως ο ίδιος κατέθεσε κατά την κυρίως εξέταση του, ρώτησε την Ενάγουσα για ποιον λόγο υπεβλήθηκε σε αξονική τομογραφία το έτος 2007 και η οποία του απάντησε ότι «δεν θυμάται».[48] Σχετικά είναι τα όσα έχω παραθέσει επί τούτου, στην παρ. 94 πιο πάνω.
149. Επίσης, παρά το ότι καταγράφει στο ιατρικό του πιστοποιητικό ότι η Ενάγουσα επισκέφθηκε τρεις ιδιώτες ιατρούς,[49] εντούτοις, δεν προκύπτει να διερεύνησε περαιτέρω το ζήτημα. Τούτο παρά το ότι, ως προανέφερα, δεν υπάρχει κανένα στοιχείο ενώπιον μου δια το ότι η Ενάγουσα μεταξύ των ετών 2019 και 2023 έλαβε οποιοδήποτε μέτρο προς ανακούφιση των κατ΄ ισχυρισμό σφοδρών και συνεχών πόνων που αντιμετώπιζε (βλ. παρ. 108, ανωτέρω). Είναι και πάλιν ο ΜΥ1 που ζήτησε από την Ενάγουσα να της προσκομίσει σχετικά ιατρικά πιστοποιητικά από τους εν λόγω ιατρούς, όμως, η Ενάγουσα δεν το έπραξε. Και πάλιν, ενόψει της ιδιότητας που κατέθετε και της κρισιμότητας που ο ίδιος απέδωσε στο ζήτημα, όφειλε ο ΜΕ7 να προβεί στην ελάχιστη αυτή διερεύνηση και ακόμη και εάν δεν ήτο επιτυχής, να καταγράψει τις προσπάθειες στις οποίες προέβη ώστε, κατ’ ελάχιστον, να θωρακίζεται η αντικειμενικότητα της διεργασίας του.
Η θέση του ΜΕ7 ότι βασίστηκε σε ιατρικές εκθέσεις, ως προς την εξέλιξη της συμπτωματολογίας της Ενάγουσας
150. Ο ΜΕ7 κατέθεσε ότι σε σχέση με την συμπτωματολογία της Ενάγουσας που παρουσίασε από το Ατύχημα μέχρι να υποβληθεί στην εγχείρηση σπονδυλοδεσίας, βασίστηκε και στο περιεχόμενο των ιατρικών εκθέσεων που είχε ενώπιον του. Ειδικότερα, παρέπεμψε στα Τεκμήρια 2 και 23 και στην έκθεση του Δρος Χριστοδουλάκη, ο οποίος σε κάποιο χρονικό σημείο εξέτασε την Ενάγουσα εκ μέρους της ασφαλιστικής εταιρείας του Εναγόμενου.
151. Σε σχέση με την ιατρική έκθεση του Δρος Χριστοδουλάκη,[50] σημειώνεται ότι δεν επιχειρήθηκε να κατατεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου. Συνεπώς, το Δικαστήριο δεν δύναται να υιοθετήσει τα συμπεράσματα του ΜΕ7 ως προς την ερμηνεία της εν λόγω ιατρικής έκθεσης, χωρίς αυτή να είναι ενώπιον του.
152. Επιπρόσθετα, αρκετά από τα συμπτώματα που καταγράφει ο ΜΕ7 στο ιατρικό του πιστοποιητικό αποτελούν αναφορές της Ενάγουσας χωρίς να προκύπτει από τα ενώπιον μου στοιχεία ότι διαπιστώνονται ανεξάρτητα από οιονδήποτε ιατρό. Ο ΜΕ7 δεν προβαίνει σε αυτήν τη διευκρίνιση, τείνοντας να τα παρουσιάσει ως σταθερές και ανεξάρτητες ιατρικές διαπιστώσεις. Ενδεικτικά είναι τα εξής παραδείγματα:
(α) Σε σχέση με τη θέση του ότι ο ΜΕ4 κατέγραψε επί του Τεκμηρίου 2 «θλαστικά τραύματα και μώλωπες»,[51] στα χείλη, πρόσωπο κλπ., από το Τεκμήριο 2 προκύπτει ότι ο ΜΕ4 κατέγραψε τις αναφορές της Ενάγουσας. Σχετικά παραπέμπω στις παρ. 51 – 55 πιο πάνω. Σε σχέση με το Τεκμήριο 42 που κατέθεσε, δεν προκύπτει ότι ο ίδιος είχε διερευνήσει την ημερομηνία της εν λόγω φωτογραφίας και κατά πόσο η εν λόγω φωτογραφία, πράγματι απεικονίζει την Ενάγουσα κατά τη νοσηλεία της στο Γενικό Νοσοκομείο. Δεν παρείχε επαρκείς επί τούτου επεξηγήσεις.
(β) Η αναφορά του ΜΕ7 ότι η Ενάγουσα ζήτησε από το Γενικό Νοσοκομείο να αποχωρήσει,[52] αποτελεί αναπαραγωγή της αναφοράς της Ενάγουσας η οποία δεν έγινε αποδεκτή. Υπενθυμίζω εδώ ότι μια τέτοια θέση και πάλιν δεν στηρίζεται επί των εγγράφων του Γενικού Νοσοκομείου. Μάλιστα ο ίδιος αναφέρει ότι το «αίτημα της φαίνεται πως έγινε δεκτό» χωρίς αυτό να στηρίζεται σε οποιαδήποτε δεδομένα, εφ’ όσον το μόνο που προκύπτει από τα ενώπιον μου στοιχεία, είναι ότι η ίδια έλαβε κανονικό εξιτήριο με συγκεκριμένες οδηγίες. Σχετικά παραπέμπω στις παρ. 56 και 57 πιο πάνω. Προκύπτει και πάλιν ότι εξέλαβε ως δεδομένες τις αναφορές της Ενάγουσας, χωρίς περαιτέρω διερεύνηση.
(γ) Παραπέμπει ο ΜΕ7 στο Τεκμήριο 23, αναφέροντας ότι οι εν νευροχειρουργοί αναφέρονται σε συγκεκριμένα συμπτώματα από το Ατύχημα. Όμως, ανατρέχοντας στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 23 προκύπτει ότι οι εν λόγω αναφορές αποτελούν αναπαραγωγή των αναφορών της ίδιας της Ενάγουσας. Ειδικότερα, αναφέρεται εκεί ότι “(…) the patient by her own report did not suffer from unremitting intractable pain in her lumbar spine and her legs with numbness in both legs until after the car accident in 2016.” Δεν διευκρινίζει τον περιορισμό αυτόν που αναδεύεται από το Τεκμήριο 23.
153. Σε σχέση με το περιεχόμενο των ιατρικών εκθέσεων που επικαλέσθηκε, σχετικά είναι τα όσα έχω παραθέσει στην παρ. 113 πιο πάνω.
154. Σημειώνω πρόσθετα ότι ο ΜΕ7 αποδεχόμενος ότι τα αποτελέσματα της αξονικής τομογραφίας το έτος 2007 (βλ. σελ. 3 του Τεκμηρίου 2 και Τεκμήριο 47) κατέδειξαν την παρουσία εκφυλιστικών αλλοιώσεων, κατέθεσε ότι προκύπτει υπερτροφία των αποφυασικών αρθρώσεων, που είναι η βιολογική αντίδραση του οργανισμού για να σταθεροποιήσει τη σπονδυλική στήλη.[53] Η θέση του αυτή δεν αλλοιώνει την πιο πάνω εικόνα. Τούτο διότι η αναφορά του σε αυτό το εύρημα με σκοπό να καταλήξει στο ότι από το 2007 μέχρι το 2016 η κατάσταση της Ενάγουσας είχε σταθεροποιηθεί, εξέλαβε ως δεδομένη την παράμετρο, την οποία έλαβε υπόψιν συνδυαστικά με το εν λόγω εύρημα, ότι πριν το Ατύχημα, η Ενάγουσα δεν αντιμετώπιζε οποιαδήποτε συμπτώματα, θέση που, επαναλαμβάνω, δεν έγινε αποδεκτή. Η δε απεικόνιση αυτή καθ’ εαυτή, περιοριζόταν στο 2007 και δεν αφορούσε μεταγενέστερο χρόνο, μέχρι το 2016.
Συμπέρασμα ως προς τις θέσεις του ΜΕ7 αναφορικά με τα συμπτώματα της Ενάγουσας
155. Υπό το φως όλων των πιο πάνω, οι θέσεις του ως προς την συμπτωματολογία της Ενάγουσας εν σχέσει με τη σπονδυλική της στήλη δύναται να γίνει αποδεκτή, μόνο στην έκταση που οι αναφορές της Ενάγουσας έγιναν αποδεκτές. Οι περιορισμοί στη μαρτυρία του, η απουσία περαιτέρω διερεύνησης που θα μπορούσε εύλογα να διενεργήσει και το ελλιπές περιεχόμενο των ιατρικών εκθέσεων που επικαλέστηκε, καταδεικνύουν ότι ο ίδιος βασίστηκε στις αναφορές τις ίδιας της Ενάγουσας ως προς τον πόνο, την ταλαιπωρία και τα συμπτώματα της που την ταλαιπωρούσαν προτού την εξετάσει, θέσεις οι οποίες στη μέγιστη τους έκταση απορρίφθηκαν, για τους λόγους που έχουν εκτεθεί ανωτέρω. Υπό αυτές τις συνθήκες, η μαρτυρία του δεν δύναται να προσθέσει ο,τιδήποτε ως προς τους πόνους και τα συμπτώματα της Ενάγουσας, από το Ατύχημα μέχρι η Ενάγουσα να υποβληθεί σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας. Εξάλλου, αποτελεί πάγια νομολογιακή αρχή ότι μαρτυρία εμπειρογνωμόνων δεν υποκαθιστά την ίδια τη μαρτυρία πρωταγωνιστών μιας διαφοράς (Δημήτρης Ευσταθίου ν. Alpha Bank Ltd (2012) 1 ΑΑΔ 1682.) Στην Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Γεώργιου Ευριπίδου κ.ά. (2015) 2 ΑΑΔ 140) λέχθηκε χαρακτηριστικά ότι, «(η) μαρτυρία ενός εμπειρογνώμονα εισάγεται υπό την αίρεση της απόδειξης του πραγματικού της υποβάθρου με τον τρόπο που αποδεικνύεται κάθε άλλο γεγονός και ότι η αποτυχία απόδειξης αυτού του υπόβαθρου με αποδεκτή μαρτυρία θα αφήσει τη γνώμη του εμπειρογνώμονα μετέωρη και χωρίς αξία.»
156. Στρέφομαι στο δεύτερο σημείο που επικαλέστηκε προς επίρρωση των συμπερασμάτων του, ήτοι, την ανίχνευση «σπονδυλόλυσης» για πρώτη φορά, δυνάμει του Τεκμηρίου 4 (εξέταση μαγνητικής τομογραφίας ημερ. 23.6.2016).
ii. Η σημασία της αναφοράς της ακτινολόγου επί του Τεκμηρίου 4 σε «υποψία σπονδυλόλυσης» (“impression of spondylolysis”)
157. Ο ΜΕ7 παραπέμπει στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 4, αποτελέσματα μαγνητικής τομογραφίας ημερ. 23.5.16, όπου εκεί η ακτινολόγος Δρ Δήμητρα Ζιάκα καταγράφει τα εξής: “There is grade I anterior spondylolisthesis of the L5 vertebral body over the S1 and impression of spondylolysis of the right pars interarticularis of L5 however the presence of spondylolysis is better evaluated with the previously performed CT scan (not provided for comparison).” Πρόκειται για εξ ακοής μαρτυρία, εφ’ όσον η εν λόγω ακτινολόγος δεν κλήθηκε να καταθέσει. Λαμβάνω υπόψιν ότι οι δηλώσεις της αποτυπώθηκαν εγγράφως, χωρίς παραποίηση, με το περιεχόμενο και την αυθεντικότητα του εγγράφου να μην αμφισβητούνται. Συνεπώς, θεωρώ ότι δύναμαι με ασφάλεια να βασισθώ στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 4, προς αξιολόγηση των εκατέρωθεν ιατρικών συμπερασμάτων των ΜΕ7 και ΜΥ1.
158. Στη βάση της ως άνω αναφοράς της ακτινολόγου, προβάλλει ο ΜΕ7 στη σελ. 11 του ιατρικού του πιστοποιητικού ότι η εν λόγω μαγνητική τομογραφία:
«(…) όχι μόνο ανέδειξε την προηγουμένως ανιχνευθείσα σπονδυλολίσθηση Ο5/Ι1 (σημ.. αξονικές τομογραφίες 01/02/2007 και 21/2/2016 αλλά για πρώτη φορά ανίχνευσε σπονδυλόλυση στο Δεξιό ισθμό του σπονδυλικού τόξου (pars interarticularis) του 05, και σχολίασε (ακτινολόγος) ότι θα ήταν καλύτερα να αξιολογηθεί με την άμεσα προηγούμενη απεικονιστική εξέταση (Αξονική Τομογραφία της 21/02/2016) πράγμα που ήταν αδύνατο να γίνει καθώς δεν ήταν διαθέσιμες οι φωτογραφίες, αλλά όπως έχω καταγράψει πιο πάνω, η εξέταση εκείνη δεν ανίχνευσε οποιαδήποτε σπονδυλόλυση. Αυτά τα δεδομένα συναινούν στο γεγονός ότι κατά τον τραυματισμό της 21/02/2016 η οσφυϊκή μοίρα σπονδύλου της ΧΣ υπέστη μία σοβαρή κάκωση που τραυμάτισε το οστό (τουλάχιστον του δεξιού ισθμού του σπονδυλικού τόξου του Ο5), προκάλεσε τραυματικής φύσεως σπονυλόλυση (τύπου δοκιδικού μικροκατάγματος το οποίο απεικονίζεται μόνο με Μαγνητική Τομογραφία) μη ανιχνεύσιμη στην Αξονική Τομογραφία της 21/02/2016, και μετά την πάροδο 3 μηνών και προσπάθεια του οργανισμού να επουλώσει, η Μαγνητική Τομογραφία της 23/05/2016 κατέγραψε την τραυματική σπονδυλόλυση είτε σε φάση μερικής πόρωσης, είτε σε βάση καθυστερημένης πόρωσης. Αυτό κατά τη γνώμη μου είναι το σημαντικότερο στοιχείο που τεκμηριώνει τη σοβαρότητα του τραυματισμού (πέραν της κλινικής εικόνας) στην οσφυϊκή μοίρα σπονδύλου της ΧΣ επί εδάφους προϋπάρχουσας 1ου βαθμού σπονδυλολίσθησης, η οποία ήταν σταθερή και μη – συμπτωματική, μέχρι και την ημέρα του τραυματισμού της ΣΧ την 21/02/2016.»
159. Παρά ταύτα, αποδέχθη κατά την αντεξέταση του ότι η αναφορά σε “impression of spondylolysis” σημαίνει ότι «δίνεται η εντύπωση» σπονδυλόλυσης. Ανάλογη ήταν και η θέση του ΜΥ1, ο οποίος επέμεινε και παρέμεινε σταθερός στη θέση του ότι ουδέποτε υπήρξε εύρημα «σπονδυλόλυσης» στη βάση του Τεκμηρίου 4.
160. Πράγματι, η ως άνω θέση του ΜΥ1 βρίσκει έρεισμα και στο ίδιο το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 4 δια του οποίου η εκεί ακτινολόγος αναφέρει, σε ελεύθερη μετάφραση ότι, «η ύπαρξη σπονδυλόλυσης θα αξιολογηθεί καλύτερα με την προηγούμενη αξονική τομογραφία» την οποία δεν είχε στη διάθεσή της για σκοπούς σύγκρισης. Ορθά επομένως ο ΜΥ1 πρόταξε ότι ο ΜΕ7 λανθασμένα εξέλαβε ως δεδομένη την ύπαρξη σπονδυλόλυσης. Δεν είναι αυτό το οποίο καταγράφεται επί του Τεκμηρίου 4. Η ίδια η ακτινολόγος καταγράφει ότι η εντύπωση για την ύπαρξη σπονδυλόλυσης θα μπορούσε να αξιολογηθεί καλύτερα μέσω σύγκρισής της με προηγούμενη αξονική τομογραφία. Δεν υπάρχει επιβεβαιωμένο εύρημα δυνάμει του Τεκμηρίου 4. Δεν υπάρχουν εύλογα περιθώρια για οιανδήποτε άλλην ερμηνεία.
161. Ο ΜΕ7, προς επίρρωση της θέσης του ότι πράγματι επιβεβαιώθηκε η ύπαρξη «σπονδυλόλυσης» ανέφερε ότι το αποδέχεται και ο Δρ Χριστοδουλάκης, στη δική του έκθεση, ο οποίος είχε ετοιμάσει ιατρική έκθεση εκ μέρους του Εναγόμενου. Παρέπεμψε επίσης και σε κάποια ακτινογραφία ημερ. 6.6.2017. Όμως, ούτε την εν λόγω ιατρική έκθεση κατέθεσε ο ΜΕ7, ούτε την εν λόγω ακτινογραφία, παρά το ότι σαφώς τις είχε στη διάθεση του. Αντιθέτως, περιορίστηκε στο να περιγράψει το περιεχόμενό τους, ώστε το Δικαστήριο να μη δύναται να ελέγξει την ακρίβεια των συμπερασμάτων του ΜΕ7 ως αυτά, κατά τη θέση του, αναδύονται από τα εν λόγω ιατρικά έγγραφα. Συνεπώς, δεν δύναμαι να υιοθετήσω τη σχετική του συλλογιστική.
162. Ανεξαρτήτως των πιο πάνω και για σκοπούς πληρότητας σημειώνω και τα εξής.
163. Ακόμη και εάν ήθελε εκληφθεί ότι τα πιο πάνω θα πρέπει να θεωρούνται ότι επιβεβαιώνουν την ύπαρξη σπονδυλόλυσης, το ζήτημα δεν τελειώνει εκεί, εφ’ όσον θα έπρεπε επίσης να διαφανεί ότι δεν ήτο πρότερη κατάσταση που συνδεόταν με την προϋπάρχουσα σπονδυλολίσθηση, η οποία υπήρχε από το 2007. Τούτο, με δεδομένο και το γεγονός ότι ο ίδιος ο ΜΕ4 στη δική του κατέθεση, ανέφερε ότι η σπονδυλολίσθηση έπεται της σπονδυλόλυσης («(ε)αν υπάρξει σπονδυλόλυση, δηλαδή λύση του σημείου όπου συγκρατεί τους σπόνδυλους μαζί, όπως είπα είναι σαν κρίκος αλυσίδος, τότε ακολουθεί ή μπορεί να ακολουθήσει και η σπονδυλολίσθηση, δηλαδή γλίστρημα του υποκείμενου σπονδύλου ή παρακείμενου σπονδύλου ανάλογα με την περιοχή σε όλες τις κατευθύνσεις (…)»[54]
164. Ο ΜΕ7, κατέθεσε ότι ένα τέτοιο εύρημα «σπονδυλόλυσης» καταγράφηκε για πρώτη φορά δυνάμει της εν λόγω μαγνητικής τομογραφίας (Τεκμήριο 4) και ότι «σπονδυλόλυση» δεν καταγράφηκε στις προηγούμενες δύο αξονικές τομογραφίες, ημερ. 1.2.2007 (σελ. 3 του Τεκμηρίου 2 και Τεκμήριο 47) και ημερ. 21.2.2016 του Γενικού Νοσοκομείου, αντίστοιχα. Παρά την πιο πάνω θέση του, δια ζώσης κατά την κυρίως εξέταση του κατέθεσε ότι η σπονδυλόλυση δεν είναι ανιχνεύσιμη μέσω αξονικής τομογραφίας, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι:
«Και όπως διαφαίνεται οι έντονοι πόνοι που είχε η Χρυστάλλα τότε ήταν εξαιτίας της παρουσίας της τραυματικής σπονδυλόλυσης. Απλά δεν ήταν ανιχνεύσιμα από τις πρώτες εξετάσεις που είχε υποβληθεί στο Νοσοκομείο. δυστυχώς έτσι είναι η φύση αυτών των τραυματισμών, δεν είναι ανιχνεύσιμοι στους αξονικούς ούτε στις ακτινογραφίες, μόνο με μαγνητική τομογραφία ανιχνεύονται αλλά δυστυχώς δεν είναι εφικτό να υποβάλλεται ο κάθε τραυματίας σε μαγνητική τομογραφία την ημέρα του ατυχήματος. Σε καμία χώρα του κόσμου.»[55]
165. Κατ’ εφαρμογή της δικής του συλλογιστικής, δια της ως άνω απάντησής του παρείχε και επεξήγηση αναφορικά με τον λόγο που μια τέτοια σπονδυλόλυση, εάν υπήρχε, καταγράφηκε για πρώτη φορά το έτος 2016 δυνάμει του Τεκμηρίου 4, εφ’ όσον, μόνο εκείνη η εξέταση αποτελούσε εξέταση μαγνητικής τομογραφίας. Συναφώς, ακόμη και εάν το Δικαστήριο μπορούσε να αποδεχθεί τη θέση του ΜΕ7 ότι δυνάμει του Τεκμηρίου 4 επιβεβαιώθηκε η ύπαρξη σπονδυλόλυσης, δεν θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή η θέση του ότι η καταγραφή σπονδυλόλυσης «για πρώτη φορά» δυνάμει του Τεκμηρίου 4, καταδεικνύει ότι προκλήθηκε από το Ατύχημα, στη βάση του ότι δεν καταγράφηκε στις προηγούμενες αξονικές τομογραφίες. Με βάση τα όσα ο ίδιος κατέθεσε, δεν θα μπορούσε να ανιχνευθεί με τις συγκεκριμένες διαγνωστικές εξετάσεις αξονικής τομογραφίας. Υπό το φως των πιο πάνω, οι θέσεις του επί του σημείου παρουσιάζουν τέτοια αντιφατικότητα που δεν θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές.
166. Αντίθετη ήταν η άποψη του ΜΥ1 ο οποίος παρέμεινε πλήρως σταθερός στη θέση του ότι είναι η αξονική τομογραφία που θα καταδείκνυε την ύπαρξη σπονδυλόλυσης και ουδέποτε μια τέτοια αξονική τομογραφία επιβεβαίωσε κάτι τέτοιο. Είναι για αυτό, επεξήγησε με πειστικότητα, που η ίδια ακτινολόγος που διενήργησε την εξέταση μαγνητικής τομογραφίας, αναφέρεται επί του Τεκμηρίου 4, στο ότι θα πρέπει να γίνει σύγκριση με την προηγούμενη αξονική τομογραφία. Στην πραγματικότητα, επανέλαβε, ουδέποτε υπήρχε εύρημα σπονδυλόλυσης. Ενόψει της σταθερότητας που διαπνέει τις θέσεις του ΜΥ1 επί του σημείου και του γεγονότος ότι βρίσκουν έρεισμα στο Τεκμήριο 4 και δη στις αναφορές της ακτινολόγου περί «υποψίας» σπονδυλόλυσης και της ανάγκης για να ελεγχθεί η προηγούμενη αξονική τομογραφία, αποδέχομαι τις ως άνω θέσεις του.
167. Ακόμη, αντίθετη ήταν και η άποψη του ΜΕ4 με τον ΜΕ7, ο οποίος επίσης κατέθεσε προς υποστήριξη της υπόθεσης της Ενάγουσας. Στη σελ. 12 του Τεκμηρίου 24, ο ΜΕ7 επικρίνει την έκθεση του ΜΕ4, Τεκμήριο 2, προβάλλοντας, μεταξύ άλλων, ότι δεν αναφέρει καθόλου το εύρημα της σπονδυλόλυσης στο Τεκμήριο 4. Όμως, ο ΜΕ4 είχε αντίθετη άποψη για το ζήτημα. Ειδικότερα, ερωτηθείς «τί είναι η σπονδυλολίσθηση και ποιες είναι οι αιτίες που την προκαλούν» απάντησε τα εξής (η έμφαση είναι του Δικαστηρίου):
«Υπάρχουν τρεις τύποι σπονδυλόλυσης. Όπως το λέει η λέξη λύση σπονδύλου με επακόλουθη σπονδυλολίσθηση, ο ένας είναι πιο συγκεκριμένος που είναι εκ γενετής που υπάρχει μια εκ γενετής ανωμαλία στην περιοχή, ο τρόπος που στερεώνονται οι σπόνδυλοι είναι σαν δύο κρίκοι μιας αλυσίδας, μετά υπάρχει ο εκφυλιστικός τύπος και ο τραυματικός τύπος σπονδυλολίσθησης. Εάν υπάρξει σπονδυλόλυση, δηλαδή λύση του σημείου όπου συγκρατεί τους σπονδύλους μαζί, όπως είπα είναι σαν κρίκος αλυσίδος, τότε ακολουθεί ή μπορεί να ακολουθήσει και η σπονδυλολίσθηση, δηλαδή γλίστρημα του υποκείμενου σπονδύλου ή υπερκείμενου σπονδύλου ανάλογα με την περιοχή σε όλες τις κατευθύνσεις, μπροστά, πίσω, πλάι και όλα αυτά.» [56]
168. Επομένως, κατά τη θέση του ΜΕ4, η «σπονδυλόλυση» δεν αποτελεί ανεξάρτητο ζήτημα από την «σπονδυλολίσθηση» αλλά η τελευταία κατάσταση προϋποθέτει την ύπαρξη της πρώτης. Συνάγεται ότι ο ΜΕ4, θεωρούσε δεδομένη την ύπαρξη σπονδυλόλυσης με την καταγραφή σπονδυλολίσθησης πρώτου βαθμού. Κατά τη δική του προσέγγιση, επρόκειτο για το πρώτο στάδιο «λύσης» της στερέωσης μέρους του σπονδύλου, προτού ακολουθήσει το «γλίστρημα» του, ήτοι, η σπονδυλολίσθηση. Είναι σαφώς για τον λόγο αυτόν που υιοθέτησε αντίθετη προσέγγιση σε σχέση με τα όσα καταγράφονται επί του Τεκμηρίου 4, από αυτήν που υιοθέτησε ο ΜΕ7.
169. Ασυμφωνία υπήρχε και μεταξύ των δύο μαρτύρων (ΜΕ4 και ΜΕ7) ως προς το κατά πόσο το Ατύχημα θα μπορούσε να προκαλέσει σπονδυλόλυση. Ο ίδιος ο ΜΕ7, όμως, ανέφερε ότι «η ορολογία που κατέγραψε εγώ, τραυματική σπονδυλόλυση, είναι δική μου ερμηνεία των ευρημάτων της ακτινολόγου.»[57] Ο ΜΕ4, επεξήγησε ότι η πιο συνηθισμένη αιτία σπονδυλολίσθησης είναι η γενετική και η λιγότερο συνηθισμένη είναι η τραυματική και ότι η βιβλιογραφία δεν δέχεται ότι ένα ατύχημα και μόνο μπορεί να προκαλέσει σπονδυλόλυση.[58] Επαναλαμβάνω, επρόκειτο για μάρτυρα που η ίδια η πλευρά της Ενάγουσας παρουσίασε και, κατ’ επέκταση, καλείται το Δικαστήριο να υιοθετήσει δύο αντίθετες απόψεις ως προς το πιο πάνω ζήτημα, προς υποστήριξη της υπόθεσης της Ενάγουσας.
170. Ενόψει της αντιφατικότητας μεταξύ των μαρτύρων που κλήθηκαν για την Ενάγουσα αλλά και όλων όσων καταγράφηκαν πιο πάνω, δεν αποδέχομαι το ως άνω συμπέρασμα του ΜΕ7. Αποδέχομαι την πρωταρχική θέση του ΜΥ1 ότι ουδέποτε υπήρξε επιβεβαιωμένο εύρημα σπονδυλόλυσης.
171. Στρέφομαι στο τρίτο σημείο που έθιξε ο ΜΕ7, προς επίρρωση των συμπερασμάτων του.
iii. Το γεγονός της επιδείνωσης της σπονδυλολίσθησης πρώτου βαθμού στο επίπεδο Ο5/Ι1 από το έτος 2016 μέχρι το έτος 2024
172. Ο ΜΕ7 παραπέμπει στο ιατρικό πιστοποιητικό του Δρος Friehs, Νευροχειρουργού, ημερ. 13.5.2025 (Τεκμήριο 23) ο οποίος διενήργησε την εγχείρηση της σπονδυλοδεσίας και στη βάση του περιεχομένου του, καταλήγει ότι από το 2016 μέχρι το 2024, η σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού στο επίπεδο Ο5/Ι1 επιδεινώθηκε. Εκεί αναφέρεται ότι:
“CT images from 21-Feb-2016, the day of the accident, shows against a minimal L5/S1 spondylolisthesis measuring about 6.7 mm, compared to CT 26-Apr-2018 which measures 8 mm and compared to the CT from 20-Aug-2024 when the listhesis measures more than 10.5 mm. This shows clear progression of the L5/S1 spondylolisthesis from 2016 until 2024.”
173. Αναφέρω εδώ ότι ο εν λόγω ιατρός δεν κλήθηκε από την Ενάγουσα για να καταθέσει. Συναφώς, οι δηλώσεις του ως αυτές καταγράφονται επί του εν λόγω τεκμηρίου αποτελούν εξ ακοής μαρτυρία. Λαμβάνω υπόψιν ότι μεταφέρθηκαν εγγράφως και αυτούσιες και το ότι η αυθεντικότητα του εν λόγω εγγράφου δεν αποτέλεσε αντικείμενο αμφισβήτησης. Συνεπώς, κρίνω ότι δύναμαι ευλόγως να βασιστώ στο περιεχόμενο τους προς αξιολόγηση των εκατέρωθεν ιατρικών συμπερασμάτων.
174. Από τα όσα εκεί καταγράφονται, πράγματι, ως και ο ίδιος ο ΜΕ7 αναφέρει,[59] προκύπτει προοδευτική επιδείνωση της σπονδυλολίσθησης στην Ενάγουσα από το έτος 2016 μέχρι το έτος 2024. Η θέση αυτή ουσιαστικά δεν αποτέλεσε αντικείμενο αμφισβήτησης και επιβεβαιώθηκε και από τον Δρα Αταλιανή (ΜΥ1). Συνεπώς, την αποδέχομαι.
175. Η διαφωνία των μερών έγκειτο στην αιτία της επιδείνωσης αυτής. Ο ΜΕ7 κατέθεσε ότι ενόψει της σταθεροποίησης του σπονδύλου της Ενάγουσας από το έτος 2007 μέχρι το 2016, θεωρεί ότι η εν λόγω επιδείνωση προήλθε συνεπεία του τραυματισμού.[60] Η σταθεροποίηση αυτή έγκειτο, κατά τη θέση του, στην απουσία συμπτωμάτων πριν από το Ατύχημα σε σχέση με τα συμπτώματα που παρουσίασε η Ενάγουσας αμέσως μετά το Ατύχημα, στην υπερτροφία των αποφυασικών αρθρώσεων και στην ύπαρξη τραυματικής σπονδυλόλυσης. Τα δεδομένα όμως αυτά στα οποία στηρίχθηκε, για τους λόγους που έχουν καταγραφεί πιο πάνω, δεν έγιναν αποδεκτά.
176. Τονίζεται ακόμη εδώ ότι παρόλο που με βάση τη δήλωση του Δρος Fiehs επί του Τεκμηρίου 23 γίνεται σαφής αναφορά στο στοιχείο επιδείνωσης της σπονδυλολίσθησης από το έτος 2016 μέχρι το 2024, δεν γίνεται οποιαδήποτε αναφορά αναφορικά με το ίδιο ζήτημα από το έτος 2007 μέχρι το έτος 2016. Ο Δρ Friehs περιορίζεται στο να αναφέρει ότι “CT lumbar spine from 01-Feb-2007 (printed images only) shows a minimal L5/S1 spondylolisthesis which is only visible on the localizer images with poor image quality. CT images from 21-Feb-2016, the date of the accident, shows again a minimal L5/S1 spondylolisthesis measuring about 6.7 mm (…).” Δεν δύναται να εξαχθεί με βάση τα πιο πάνω, ότι η εξέλιξη της επιδείνωσης της σπονδυλολίσθησης της Ενάγουσας ξεκίνησε το έτος 2016 και όχι προηγουμένως. Δεν καταγράφεται ποια ήταν η μέτρηση για το έτος 2007, αποδίδοντας το σημείο αυτό σε κακή ποιότητα της φωτογραφίας, Τεκμήριο 47 (“poor image quality”). Το στοιχείο αυτό ανέδειξε με ειρμό και συνοχή ο ΜΥ1 κατά τη μαρτυρία του.
177. Ο ΜΥ1 επισήμανε ακόμη ότι σε μια σπονδυλολίσθηση, στην παρουσία εκφυλιστικών αρθρώσεων, είναι αναμενόμενο ότι θα υπάρχει από το 2007 μέχρι σήμερα μια επιδείνωση. Χαρακτηριστική ήταν και η εξής αναφορά του ΜΥ1 (η έμφαση είναι του Δικαστηρίου):
«Μια σπονδυλολίσθηση επαναλαμβάνω, η οποία ξεκίνησε το 2007 λόγω εκφυλισμού των αποφυσιακών αρθρώσεων, είναι μια πάθηση, η οποία είναι χρόνια και εξελίσσεται από μόνη της. Η εξέλιξη της πάθησης αυτής επιφέρει και αυξημένους πόνους, όπως επίσης και επιδείνωση της σπονδυλολίσθησης. Η κυρία Στρατουρά εξακολουθεί να έχει μια ολίσθηση μικρή, η οποία παραμένει στο επίπεδο κατηγοριοποίησης 1, έχει μπορεί και τους ίδιους πόνους που είχε το 2007 όταν αναγκάστηκε να υποβληθεί σε αξονική τομογραφία την τότε εποχή, και εξακολουθεί και μέχρι σήμερα να μην δηλώνει και τον λόγο που αποδέχτηκε να υποστεί μια τέτοια εξέταση, η οποία είναι εξέταση επαναλαμβάνω, με αρκετή υψηλή ακτινοβολία, ούτε και σε εμένα ούτε και στον συνάδελφο που έγραψε το πιστοποιητικό του ανέφερε τους λόγους που υποβλήθηκε τον Dr. Friehs.»[61]
178. Συνέχισε ότι (η έμφαση είναι του Δικαστηρίου):
«Στη συγκεκριμένη περίπτωση έχουμε μια σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού, η οποία φυσιολογικό ήταν να έχουμε μια μικρή επιδείνωση από το 2007 μέχρι το 2025 λόγω κυρίως και εκφύλισης των αποφυσιακών αρθρώσεων και τίποτε άλλο (…) Αν είχαμε και μία αξονική τομογραφία το 2010 ή το 2012 ίσως και εκείνη να έδειχνε μια επιδείνωση της σπονδυλολίσθησης όπως έχω αναφέρει και προηγουμένως η σπονδυλολίσθηση που υφίσταται από το '07 ήταν λόγω εκφυλισμού των αποφυσιακών αρθρώσεων, μια πάθηση η οποία εξελίσσεται και για να γίνει αντιληπτό στο σεβαστό Δικαστήριο όταν εννοώ εκφυλισμό αρθρώσεων είναι κάτι αντίστοιχο με την καταστροφή των γονάτων που έχουμε στα άτομα που εμπίπτουν σε κάποια ηλικία ή κάποια ιδιαίτερη ασχολία ή κληρονομικότητα. Οπόταν θεωρώ δεδομένο λόγω του εκφυλισμού από το '07 είναι πολύ πιθανό μέχρι και το '16 που έγινε το δυστύχημα να είχαμε και από τότε μια επιδείνωση και είναι μια συνέχεια μίας εξελίξιμης νόσου, η οποία επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου και τους ηλικίας.»[62]
179. Από τις ως άνω εκδοχές των δύο ιατρών επί του σημείου, αποδέχομαι αυτήν του ΜΥ1. Η θέση του στηρίζεται σε υπαρκτά δεδομένα ενώπιον μου και δη στο στοιχείο της παρουσίας εκφυλιστικών αλλοιώσεων από το έτος 2007, στοιχείο το οποίο είναι κοινώς αποδεκτό. Η επιδεινούμενη φύση της νόσου αυτής, δεν αποτέλεσε αντικείμενο αμφισβήτησης και αποδέχομαι και αυτήν την θέση του ΜΥ1. Η παρουσία εκφυλιστικών αλλοιώσεων από το 2007, σύμφωνα με τις σαφείς και λεπτομερείς επεξηγήσεις του ΜΥ1, επεξηγεί την προοδευτική επιδείνωση της σπονδυλολίσθησης πρώτου βαθμού στο συγκεκριμένο επίπεδο της σπονδυλικής στήλης της Ενάγουσας Ο5/Ι1, από το έτος 2016 μέχρι το έτος 2024, ως αυτή καταγράφεται επί του Τεκμηρίου 23, ήτοι για περίοδο εννέα ετών. Λαμβάνω επίσης υπόψιν μου ότι ουδέποτε η επιδείνωση προκάλεσε σπονδυλολίσθηση βαθμού μεγαλύτερου από αυτόν που προϋπήρχε του Ατυχήματος, ήτοι, μεγαλύτερη του πρώτου βαθμού,[63] στοιχείο το οποίο αναδεικνύει σταθερότητα στην επιδείνωση του βαθμού ολίσθησης με την πάροδο του χρόνου. Το στοιχείο αυτό αποδέχεται και ο ΜΕ7 στο ιατρικό του πιστοποιητικό, Τεκμήριο 24 στη σελ. 11. Η σταθερή εξέλιξη της ολίσθησης, η οποία παρέμεινε εντός πρώτου βαθμού, συνάδει με την εξελίξιμη φύση της νόσου εκφυλιστικών αλλοιώσεων στο συγκεκριμένο επίπεδο της σπονδυλικής στήλης της Ενάγουσας, ως προανέφερα, σύμφωνα με τις ικανές επεξηγήσεις του ΜΥ1.
180. Παρεμβάλλω εδώ ότι η συνήγορος της Ενάγουσας παρέπεμψε τον ΜΥ1 κατά την αντεξέταση του στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 19, δια του οποίου ο νευροχειρουργός Δρ Freihs, αναφέρει στη δεύτερη σελίδα ότι η σπονδυλολίσθηση το έτος 2023, εξελίχθηκε σε δεύτερου βαθμού. Η θέση όμως αυτή ουδέν έρεισμα βρίσκει στα ενώπιον μου στοιχεία. Ο ίδιος ο ΜΕ7 απεδέχθη κατ’ επανάληψη στα πλαίσια της δικής του μαρτυρίας, ότι η σπονδυολολίσθηση στο επίπεδο Ο5/Ι1 ήταν και παρέμεινε στο επίπεδο του πρώτου βαθμού, ήτοι, μέχρι 25% ολίσθηση. Ο ΜΥ1 κατά την αντεξέταση του επισήμανε ότι η εν λόγω θέση περί δεύτερου βαθμού ολίσθησης αντικρούεται της ίδιας της θέσης του Δρος Freihs επί του Τεκμηρίου 23, όπου εκεί καταγράφεται ότι η μέγιστη ολίσθηση ήταν 10 μιλίμετρα, το οποίο εμπίπτει κάτω του 25%, ολίσθηση, που είναι πρώτου βαθμού.[64] Συνέχισε ότι το ίδιο προκύπτει και από τα αποτελέσματα εξέτασης MRI ημερ. 20.8.24 (Τεκμήριο 44).[65] Ενόψει των πιο πάνω αλλά και ενόψει του ότι ο Δρ Friehs δεν κλήθηκε να καταθέσει ώστε να επεξηγήσει την εν λόγω αναφορά του και ενόψει του ότι η εν λόγω θέση δεν στηρίζεται από άλλα στοιχεία ενώπιον μου, δεν δύναμαι να αποδεχθώ την εισήγηση αυτή της συνηγόρου της Ενάγουσας.
181. Δεν μου διαφεύγει ότι στο Τεκμήριο 22, ευρήματα κατόπιν ακτινολογικής εξέτασης της σπονδυλικής στήλης της Ενάγουσας, ημερ. 11.3.2025, καταγράφεται «εμπρόσθια σπονδυλολίσθηση 3ου βαθμού του Ο5 του Ι1 σπονδύλου». Όμως, δεν δύναμαι να αποδώσω οποιαδήποτε βαρύτητα στο εν λόγω έγγραφο. Πρόκειται για εξ ακοής μαρτυρία που ενώ μεταφέρθηκε αυτούσια, εντούτοις, ουδόλως επεξηγήθηκε το περιεχόμενό της. Μάλιστα, η ημερομηνία της εν λόγω ακτινογραφίας φαίνεται να είναι μεταγενέστερη της ημερομηνίας εγχείρησης σπονυλοδεσίας. Στο πάνω μέρος αναγράφεται «εξέταση περιορισμένης διαγνωστικής αξίας». Συναφώς, οι περιστάσεις υπό τις οποίες προσήχθη, δεν διευκολύνουν την ορθή αξιολόγηση της βαρύτητας του και κατ’ επέκταση δεν δύναμαι να αποδώσω οιαδήποτε βαρύτητα σε αυτό.
182. Από την αντίπερα όχθη, οι θέσεις του ΜΕ7 περί σταθεροποίησης της σπονδυλολίσθησης της Ενάγουσας στο επίπεδο Ο5/Ι1 την χρονική περίοδο 2007 μέχρι 2016, έγκειτο, με βάση τα λεχθέντα του, σε δεδομένα, η ύπαρξη των οποίων για τους λόγους που έχω αναφέρει στην παρούσα ενότητα, δεν έγινε αποδεκτή.
183. Για τους πιο πάνω λόγους, δεν δύναμαι να αποδεχθώ τις ως άνω θέσεις του ΜΕ7 ως προς την αιτία επιδείνωσης της σπονδυλολίσθησης. Αποδέχομαι τις σχετικές θέσεις του ΜΥ1.
184. Στρέφομαι στο τελευταίο σημείο που ήγειρε ο ΜΕ7.
iv. Η θέση του ΜΕ7 ότι το Ατύχημα αποτελούσε συμβάν υψηλής ενέργειας
185. Ο ΜΕ7 επικαλέστηκε την βιαιότητα της σύγκρουσης με σκοπό να καταδείξει ότι το Ατύχημα αποτελούσε συμβάν υψηλής ενέργειας, προβάλλοντας και το ότι, ως προκύπτει από τις φωτογραφίες που κατέθεσε, άνοιξαν και οι αερόσακοι. Σύμφωνα με την αποδεκτή μαρτυρία της ΜΕ1 και το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 1, η σύγκρουση ήταν μετωπική. Από τη σύγκρουση το αυτοκίνητο της Ενάγουσας υπέστη ζημιές σε ολόκληρο το μπροστινό μέρος. Το αυτοκίνητο του Εναγόμενου υπέστη ζημιές στην αριστερή πλευρά. Σαφώς αναδεικνύονται στοιχεία βιαιότητας στη σύγκρουση. Όμως, η διαπίστωση μου αυτή δεν δύναται από μόνη της να τεκμηριώσει το ότι, η επιδείνωση που παρουσιάστηκε στην σπονδυλική στήλη της Ενάγουσας από το Ατύχημα και εντεύθεν, ήταν το αποτέλεσμα του Ατυχήματος.
186. Επί τούτου, ο ΜΥ1 κατέθεσε με πειστικότητα ότι για να υπάρξει μια τέτοια τραυματικής φύσεως επιδείνωση κατόπιν κατάγματος, το συγκεκριμένο σημείο του σπονδύλου θα πρέπει να δεχθεί απευθείας χτύπημα. Σημείωσε ακόμη με πειστικότητα, ειρμό και συνοχή ότι, «έαν υπήρχε πλήξη κάποιος από τους αγαπητούς συναδέλφους οι οποίοι εξέτασαν την ασθενή την τότε εποχή θα είχε καταγράψει ότι στην περιοχή υπήρχε αιμάτωμα, ερυθρότητα, μώλωπας, να υπάρχει κάτι που να δικαιολογεί την πλήξη.»[66] Όμως, επισήμανε ότι δεν υπήρξαν, θέση που στηρίζεται και στο περιεχόμενο των Τεκμηρίων 3 και 5. Οι θέσεις του ΜΥ1 παρουσιάζουν συνοχή, ειρμό και σταθερότητα και τις αποδέχομαι.
187. Υπό το φως όλων των πιο πάνω αποδέχομαι τα συμπεράσματα του ΜΕ7 ως προς τον τραυματισμό της Ενάγουσας στην σπονδυλική της στήλη, μόνο στον βαθμό που βρίσκουν έρεισμα στη μαρτυρία του ΜΥ1, ήτοι ότι, συνεπεία του Ατυχήματος, υπέστη κάκωση οσφύος. Δεν αποδέχομαι τη θέση του ότι η εν λόγω κάκωση επέφερε οιαδήποτε συνεπακόλουθη επίδραση στην προϋπάρχουσα σπονδυλολίσθηση επί του επιπέδου Ο5/Ι1.
188. Αποδέχομαι και τη θέση του ΜΥ1 ότι η επιδείνωση που παρατηρήθηκε δυνάμει του Τεκμηρίου 23, επήλθε σταθερά και προοδευτικά ως αποτέλεσμα της παρουσίας εκφυλιστικών αλλοιώσεων, μίας εξελίξιμης νόσου, από το 2007 μέχρι το 2025 η οποία επιφέρει επιπτώσεις επιδείνωσης της ολίσθησης και πόνων.
189. Κατ’ επέκταση, οι πόνοι και τα συμπτώματα της Ενάγουσας (βλ. παρ. 125 πιο πάνω) δεν δύναται να αποδοθούν, ως πραγματικό ζήτημα, στην κάκωση οσφύος που υπέστη η Ενάγουσα συνεπεία του Ατυχήματος, αλλά στην επιδείνωση προϋπάρχουας σπονδυλολίσθησης στην παρουσία εκφυλιστικών αλλοιώσεων από το 2007, μιας εξελίξιμης νόσου.
190. Συνεπώς, καταλήγω ότι, οι τραυματισμοί, οι πόνοι και τα συμπτώματα της Ενάγουσας που δύνανται να αποδοθούν στο Ατύχημα, με βάση το σύνολο των πιο πάνω, περιορίζονται σε αυτά που έχουν καταγραφεί στην παρ. 80 πιο πάνω (θλάση αυχένα με αναστροφή της λόρδωσης αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, κρανιοεφκεφαλική κάκωση (διάσειση) και κάκωση οσφύος) και για την εκεί αναφερθείσα χρονική περίοδο, ήτοι από το Ατύχημα και για περίοδο τεσσάρων με πέντε μηνών.
191. Άλλο σημείο διαφωνίας μεταξύ των δύο ιατρών εμπειρογνωμόνων, ήταν το κατά πόσο η εγχείρηση σπονδυλοδεσίας στην οποία υποβλήθηκε η Ενάγουσα στις 25.2.25 ήταν ευλόγως αναγκαία, ζήτημα στο οποίο στρέφομαι αμέσως πιο κάτω.
(η) Η αναγκαιότητα της εγχείρησης της σπονδυλοδεσίας
192. Ο ΜΕ7 ανάφερε σχετικά με το ζήτημα αυτό ότι η εν λόγω εγχείρηση σπονδυλοδεσίας ήταν αναγκαία με βάση την επιδείνωση της ολίσθησης που καταγράφηκε επί του Τεκμηρίου 23 και των έντονων συμπτωμάτων πόνου που αντιμετώπιζε η Ενάγουσα. Χαρακτήρισε την παρουσία συμπτωμάτων της ως «καθοριστική», σημειώνοντας ότι δεν αποφασίζεται τέτοια επέμβαση μόνο με τα απεικονιστικά ευρήματα, εκτός για πολύ σοβαρές μορφές της σπονδυλολίσθησης.[67] Σημείωσε ακόμη ότι:
«Εφόσον περάσει η συνήθης πρακτική περνά ο ασθενής από όλες τις διαθέσιμες μη χειρουργικές θεραπευτικές προσεγγίσεις συμπεριλαμβανομένου φυσιοθεραπείας και αναλγητικών φαρμάκων, αν αυτό δεν αποστερεί ικανοποιητική βελτίωση των συμπτωμάτων και λειτουργικότητα, ναι, η χειρουργική επέμβαση είναι μέσα στις ενδείξεις για θεραπεία, συζητείται το θέμα μεταξύ θεράπων γιατρού και ασθενή και παίρνουν την απόφασή τους. Δεν μπορούμε να κρίνουμε εμείς εκ των υστέρων μια απόφαση που πάρθηκε μεταξύ θεράπων γιατρού και ασθενή, ιδιαίτερα μετά από τόσα χρόνια όπως αναφέρει η κυρία Χρυστάλλα ταλαιπωρίας.»[68]
193. Σημείωσε και τα εξής:
«Κοιτάξτε, στη δική μου την πρακτική δεν αφήνω κανένα ασθενή να πάρει εύκολα αυτήν την απόφαση, δίνουμε συμβουλές, πληροφορίες, προσπαθούμε πάντοτε με μη χειρουργικούς τύπους θεραπείες μέχρι να αποφασιστεί από κοινού ότι δεν υπάρχει άλλη διέξοδος και αφού ενημερωθεί πλήρως ο κάθε ασθενής για τις πιθανές επιπλοκές και προβλήματα τέτοιας εγχείρησης παίρνεται η απόφαση με πλήρως σε τεκμηριωμένη ενημέρωση.»[69]
194. Αμφότεροι οι ΜΕ4 και ΜΕ7, καταθέσαν ότι οι πιο κατάλληλοι να επεξηγήσουν τους λόγους που εισηγήθηκαν στην Ενάγουσα τη χειρουργική επέμβαση της σπονδυλοδεσίας, ήταν οι νευροχειρουργοί που την διενήργησαν.[70] Δεν κλήθηκαν όμως να καταθέσουν, ώστε να επεξηγήσουν τους λόγους που οδηγήθηκαν σε αυτή την εισήγηση προς την Ενάγουσα και ιδιαίτερα να επεξηγήσουν για ποιον λόγο έκριναν ότι οι εναλλακτικές θεραπείες δεν απέδωσαν στην περίπτωση της Ενάγουσας. Δεν επεξηγήθηκε ούτε ο λόγος που δεν κλήθηκαν να καταθέσουν. Στη βάση τούτου, δεν δύναμαι να αποδώσω οιαδήποτε βαρύτητα στην αναφορά των ιατρών επί του Τεκμηρίου 21, ότι η εν λόγω εγχείρηση, κρίθηκε αναγκαία.
195. Επιπρόσθετα, ανατρέχοντας στο περιεχόμενο των Τεκμηρίων 19 και 23, παρατηρώ τα εξής:
196. Πρώτον, επί του Τεκμηρίου 19, λανθασμένα καταγράφεται ότι στις 16.2.2023 εντοπίστηκε σπονδυλολίσθηση δεύτερου βαθμού, ενώ με βάση την κοινώς αποδεκτή μαρτυρία ενώπιον μου των ΜΕ7 και ΜΥ1, η σπονδυλολίσθηση παρέμεινε εντός πρώτου βαθμού. Η κοινώς αποδεκτή θέση των ΜΕ7 και ΜΥ1 δια το ότι παρέμεινε εντός πρώτου βαθμού, επιβεβαιώνεται και από τις μεταγενέστερες απεικονιστικές εξετάσεις ημερ. 20.8.24, Τεκμήριο 44 όπου αναφέρεται πρώτου βαθμού σπονδυλολίσθηση. Συνεπώς, εγείρονται πρόσθετες αμφιβολίες ως προς την ευρύτερη αξιοπιστία της εν λόγω ιατρικής έκθεσης, Τεκμήριο 19.
197. Δεύτερον, γίνεται αναφορά στα Τεκμήρια 19 και 23 σε κάποια συμπτώματα της Ενάγουσας, όμως δεν επεξηγείται εκεί κατά πόσο διερεύνησαν οι εν λόγω ιατροί ότι η Ενάγουσα ακολούθησε συντηρητική θεραπεία χωρίς επιτυχία. Σαφής ήταν ο ΜΥ1 επί του ζητήματος, ο οποίος κατέθεσε ότι:
«(…) βάσει Πρωτοκόλλων σπονδυλόλυση πρώτου και δεύτερου βαθμού ακολουθείται κυρίως συντηρητική αγωγή, τρίτου και τετάρτου βαθμού εξακολουθεί να είναι μέθοδος επιλογής η συντηρητική αγωγή και ίσως χρειαστεί και χειρουργική επέμβαση. Μπορώ να αναφέρω πολλά παραδείγματα και με φίλο μου ποδοσφαιριστή, ο οποίος έπαιζε σε ομάδα πρώτης κατηγορίας με σπονδυλολίσθηση δεύτερου βαθμού προς τρίτου που μπορεί εκεί να δεχτεί βίαια κτυπήματα κατά την άθληση, είτε είναι αγκωνιά, είτε με το γόνατο υψηλής ενέργειας στη συγκεκριμένη περιοχή και εξακολουθούσε να παίζει ποδόσφαιρο επαγγελματικά παρά και τις δικές μου συμβουλές όπως προβεί σε νευροχειρουργική εκτίμηση ή/και περαιτέρω θεραπεία εγκατέλειψε την Κύπρο την ίδια χρονιά και εξακολουθούσε να αγωνίζεται σε υψηλού επιπέδου πρωτάθλημα ποδόσφαιρο στη Ρουμανία. Μπορώ να αναφέρω ακόμα πολλά πράγματα.»[71]
199. Εν προκειμένω, με βάση τα ενώπιον στοιχεία, ως επεξήγησα και πιο πάνω η Ενάγουσα σταμάτησε οποιασδήποτε φυσιοθεραπεία από τον Μάιο του έτους 2018. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι από το έτος 2019 μέχρι 2023, επιχείρησε να ακολουθήσει οποιαδήποτε άλλη θεραπεία. Ακόμη και εάν μπορούσε να θεωρηθεί ότι οι τρεις ιατροί που ανέφερε ότι επισκέφθηκε, ήταν εντός αυτής της χρονικής περιόδου, κανένα στοιχείο από αυτές τις κατ’ ισχυρισμό επισκέψεις υπάρχει ενώπιον μου. Δεν επεξήγησε τί γνωμάτευσαν, τί τη συμβούλευσαν ή τί της χορήγησαν. Από τα ενώπιον μου στοιχεία, επομένως, δεν συνάγεται ότι η Ενάγουσα υιοθέτησε άλλες συντηρητικές μεθόδους χωρίς αποτέλεσμα.
200. Τρίτον, η εικόνα σφοδρών και πόνων που δεν μπορούσε να διαχειριστεί, δεν είναι αυτή που αποτυπώνεται επί των Τεκμηρίων 19 και 23. Γίνεται αναφορά σε κάποιους πόνους και ενοχλήσεις αλλά δεν καταγράφονται στοιχεία μη λειτουργικότητας της Ενάγουσας. Σχετικά παραπέμπω στην παρ. 113 πιο πάνω. Για τους λόγους που έχουν καταγραφεί πιο πάνω, ούτε και οι σχετικές αναφορές της Ενάγουσας έγιναν αποδεκτές.
201. Τέταρτον, ο ΜΥ1 ο οποίος είναι ο μόνος από τους ιατρούς που κατέθεσαν ενώπιον μου και την εξέτασε λίγες ημέρες πριν από την εγχείρηση, κατέγραψε ότι δεν ήταν σε οξεία κατάσταση. Ανέδειξε μάλιστα την επιτηδευμένη στάση της κατά την ιατρική της εξέταση. Το σύνολο των θέσεων του βρίσκουν έρεισμα και στο περιεχόμενο των Τεκμηρίων 43 και 44. Σχετικά είναι όσα έχω καταγράψει στις παρ. 114 και επόμενες, πιο πάνω. Πρόσθεσε ακόμη ότι:
«Εδώ στη συγκεκριμένη περίπτωση έχουμε μια σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού χωρίς οξεία νευρολογική σημειολογία ή ριζίτιδα και βάσει πρωτοκόλλων σπονδυλολίσθηση πρώτου και δεύτερου βαθμού έχει σαν θεραπεία συντηρητική αγωγή και μπορούμε να αναφέρουμε αντιφλεγμονώδη ζεστά επιθέματα, φυσιοθεραπείες, εκχύσεις τοπικές, φάρμακα κλπ. Αντιθέτως, βάσει και της βιβλιογραφίας των πρωτοκόλλων, σπονδυλολίσθηση τρίτου ή τέταρτου βαθμού, ναι, μπορούν να παραπεμφθούν σε νευροχειρουργό. Δεν είναι η πρώτη επιλογή η χειρουργική επέμβαση, αλλά είναι ένας πιθανός τρόπος αντιμετώπισης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, επαναλαμβάνω, έχουμε σπονδυλολίσθηση πρώτου βαθμού χωρίς οξύ νευρολογικό πρόβλημα, του οποίου η θεραπεία ανήκει ξεκάθαρα στη συντηρητική. (…)Υπάρχουν οξείες και χρόνιες καταστάσεις. Αν αναφερόμαστε στη ριζοπάθεια, στα ριζιτικά φαινόμενα το οξύ είναι το άμεσο. Το χρόνιο είναι εκείνο που διαρκεί πέραν των 3 μηνών για κάποιες σχολές και άλλες σχολές είναι το εξάμηνο. Αυτές είναι οι δύο κατηγορίες. Υπάρχουν χρόνια φαινόμενα τα οποία δεν μπορούν να ανιχνευθούν με μια κλινική εξέταση. Αν είναι προχωρημένα χρόνια νοσήματα ή καταστάσεις τότε θα υπάρχει και κλινική σημειολογία. Δηλαδή αν ένας μυς δεν νευρώνει, τότε με την πάροδο του χρόνου θα ατροφήσει, αν είναι σοβαρή η κατάσταση του νεύρου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν υπήρχε οποιαδήποτε έντονη μυϊκή ατροφία, ούτε στο δεξιό γαστροκνήμιο ούτε στο αριστερό γαστροκνήμιο, ούτε στο δεξιό αριστερό πρόσθιο κνημιαίο οι οποίοι νευρώνονται από το επίπεδο της πέμπτης ρίζας. Συνεπώς έχουμε ήπια μορφή... χρόνια ήπια μορφή ριζοπάθειας, η οποία δεν έχει καταστρέψει νευρώνες ώστε να έχουμε μυϊκές ατροφίες και όλα τα παρεμφερή Συνεπώς κατά τη δική μου γνώμη και σύμφωνα που συνάδει με τη βιβλιογραφία δεν ενδείκνυται ούτε και η χειρουργική επέμβαση.»[72]
202. Ο ΜΥ1 παρέμεινε πλήρως σταθερός και στις ως άνω θέσεις του, οι οποίες παρουσιάζουν ειρμό και συνοχή και τις αποδέχομαι στο σύνολό τους.
203. Το σύνολο των πιο πάνω, αναδεικνύουν αβίαστα ότι τα όσα καταγράφονται επί των Τεκμηρίων 19, 21 και 23, δεν δύνανται ευλόγως να αποτελέσουν σταθερή βάση για την εξαγωγή συμπεράσματος ότι η εγχείρηση σπονδυλοδεσίας στην οποία υποβλήθηκε η Ενάγουσας στις 25.5.2025 ήταν αναγκαία.
204. Το μόνο το οποίο απομένει είναι ότι δεν θα ήταν λογικό πρόσωπο να υποβληθεί σε μια πολύπλοκη εγχείρηση με την ανάλογη επικινδυνότητα, χωρίς πραγματικό λόγο, ως η συνήγορος της Ενάγουσας επιχειρηματολόγησε. Όμως, για ό,τι αφορά την παρούσα αξίωση της Ενάγουσας, το ζήτημα μόνο με αντικειμενικά δεδομένα μπορεί να αξιολογηθεί τα οποία θα μπορούσαν να στηρίξουν το εύλογο της απόφασης αυτής και όχι εικασίες ως προς τις σκέψεις της Ενάγουσας. Τέτοια αντικειμενικά δεδομένα, για τους λόγους που έχω επεξηγήσει, δεν υπάρχουν στη βάση των ενώπιον μου στοιχείων.
205. Υπό το φως όλων των πιο πάνω υιοθετώ και το συμπέρασμα του ΜΥ1 ότι η εγχείρηση σπονδυλοδεσίας στην οποία υποβλήθηκε η Ενάγουσα στις 25.5.2025 δεν ήταν αναγκαία και ότι οι πόνοι και ενοχλήσεις που την ταλαιπωρούσαν, ως αυτά καταγράφηκαν επί του Τεκμηρίου 45, μπορούσαν να τύχουν αντιμετώπισης και διαχείρισης με συντηρητική αγωγή και θεραπεία.
206. Παρά την ως άνω κατάληξή μου, για σκοπούς πληρότητας, προχωρώ να αξιολογήσω την ενώπιον μου μαρτυρία, ως προς τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη η Ενάγουσα συνεπεία της εγχείρησης της σπονδυλοδεσίας, στην οποία υπεβλήθη στις 25.2.2025, σύμφωνα με όσα κατέθεσε τη δεύτερη φορά που εμφανίστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου.
(θ) Αξιολόγηση μαρτυρίας της Ενάγουσας ως προς τον πόνο και την ταλαιπωρία της κατά και κατόπιν της χειρουργικής επέμβασης της σπονδυλοδεσίας, από τις 25.2.2025 μέχρι σήμερα.
207. Σχετικές επί του θέματος αυτού είναι οι θέσεις της, ως αυτές έχουν καταγραφεί επί του Εγγράφου Β και έχουν παρατεθεί στις παρ. 17 - 18 πιο πάνω. Εκεί σκιαγραφεί την ταλαιπωρία και τους πόνους που υπέστη μετά το χειρουργείο στο οποίο υποβλήθηκε. Οι θέσεις της ως προς τη διαδικασία προεχειρητικού ελέγχου, την υποβολή της σε διαγνωστικές εξετάσεις, τη νοσηλεία της στο American Heart και τη λήψη φαρμάκων από την ημερομηνία της επέμβασης και εντεύθεν, στηρίζονται επί του περιεχομένου της ενώπιον μου έγγραφης μαρτυρίας και δη επί των Τεκμηρίων 19 - 20, 22, 25 – 32, 35 – 37. Οι θέσεις της ως προς την άδεια ασθενείας που της δόθηκε, στηρίζονται στο περιεχόμενο των Τεκμηρίων 38 και 39 και δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αμφισβήτησης. Τα ως άνω τεκμήρια παρέχουν και ανεξάρτητο έρεισμα ως θέμα λογικής, στους πόνους που περιέγραψε η Ενάγουσα και στις δυσκολίες στην καθημερινότητα της, κατόπιν της εγχείρησης μέχρι και σήμερα. Για παράδειγμα, αρκετά φάρμακα ήταν αναλγητικά και σκοπό είχαν τη διαχείριση πόνων και των δυσκολιών που αντιμετώπιζε την μετεγχειρητική περίοδο. Σημειώνω ότι οι θέσεις τις ως προς τους πόνους και δυσκολίες που αντιμετώπισε (βλ. παρ. 8 μέχρι 16 του Εγγράφου Β) δεν έτυχαν αμφισβήτησης και κρίνονται εύλογες με δεδομένη την πολυπλοκότητα της εν λόγω επέμβασης, στοιχείο κοινώς αποδεκτό από τους ΜΕ4, ΜΕ7 και ΜΥ1. Στηρίζονται και στην άδεια ασθενείας που δόθηκε για περίοδο τεσσάρων μηνών, ως κατέθεσε. Συνεπώς, αποδέχομαι το σύνολο των ως άνω θέσεων της Ενάγουσας.
208. Στρέφομαι στην αξιολόγηση της ενώπιον μου μαρτυρίας ως προς τις δαπάνες της Ενάγουσας.
(ι) Αξιολόγηση μαρτυρίας ως προς τις ειδικές ζημιές της Ενάγουσας
209. Οι θέσεις της Ενάγουσας ότι επωμίστηκε τα έξοδα που καταγράφονται στην παρ. 8 της γραπτής της δήλωσης, Έγγραφο Α, στηρίζονται στο περιεχόμενο των σχετικών εγγράφων που παρουσίασε και τις αποδέχομαι στο σύνολό τους. Ειδικότερα:
i. Το ποσό των €300 για την έκδοση του ιατρικού πιστοποιητικού το Δρος Μαρουδιά, (Τεκμήριο 2), στηρίζεται στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 9, απόδειξη πληρωμής του Δρος Μαρουδιά για το εν λόγω ποσό ημερ. 1.7.2016, έγγραφο που αναγνώρισε και ο ίδιος ο ΜΕ4 κατά την κυρίως εξέταση του·
ii. το ποσό των €235 ως έξοδα μαγνητικής τομογραφίας ημερ. 23.5.2016 (Τεκμήριο 4), στηρίζεται στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 10, τιμολόγιο του Ιατρικού Διαγνωστικού Κέντρου για το πιο πάνω ποσό, ημερ. 23.5.2016·
iii. το ποσό των €289,54 ως έξοδα αγοράς φαρμάκων, στηρίζεται στη Δέσμη Τεκμηρίων 11, δέσμη αποδείξεων πληρωμής από διάφορα φαρμακεία·
iv. το ποσό των €700 ως έξοδα φυσιοθεραπειών, στηρίζεται στο περιεχόμενο της Δέσμης Τεκμηρίων 12, αποδείξεις πληρωμής από τον ΜΕ3 για 26 συνεδρίες φυσιοθεραπείας στο σύνολο, έγγραφα που αναγνωρίστηκαν και από τον ίδιο τον ΜΕ3 κατά την κυρίως εξέτασή του·
v. το ποσό των €10 ως έξοδα ιατρικής επίσκεψης στο Γενικό Νοσοκομείο, στηρίζεται στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 13, τιμολόγιο και απόδειξη είσπραξης πληρωμής του Γενικού Νοσοκομείου·
vi. το ποσό των €590 ως έξοδα διαφόρων ιατρικών επισκέψεων στηρίζεται στο περιεχόμενο της Δέσμης Τεκμηρίων 14, δέσμη αποδείξεων πληρωμής από διάφορους ιατρούς τους οποίους επισκέφθηκε. Μέρος αυτών, που αφορούν τις επισκέψεις της Ενάγουσας στον ΜΕ4, αναγνωρίστηκαν και από τον ίδιο κατά την κυρίως εξέτασή του·
vii. το ποσό των €360 ως έξοδα οστεοπαθητικών θεραπειών στηρίζεται στο περιεχόμενο της Δέσμης Τεκμηρίων 15, δέσμη αποδείξεων πληρωμής της οστεοπαθητικού κας Αγγέλας Γιαννάκη Νικολάου·
viii. το ποσό των €140 ως έξοδα επιδιόρθωσης κινητού τηλεφώνου, στηρίζεται στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 16, απόδειξη από την εταιρεία Charilaou Mobile Service Center· και
ix. το ποσό των €85 ως έξοδα λήψης αστυνομικής έκθεσης, στηρίζεται στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 17, απόδειξη πληρωμής και επιστολή αστυνομίας ημερ. 7.8.2019.
210. Επιπρόσθετα, οι θέσεις της Ενάγουσας ότι επωμίστηκε τα έξοδα που καταγράφονται στην παρ. 18 της γραπτής της δήλωσης, Έγγραφο Β, στηρίζονται εν μέρει στο περιεχόμενο των σχετικών εγγράφων που παρουσίασε, ως επεξηγώ πιο κάτω. Ειδικότερα:
i. Το ποσό των €40.000 ως έξοδα χειρουργικής επέμβασης σπονδυλοδεσίας ημερ. 25.2.25 είναι κοινώς αποδεκτό∙
ii. το ποσό των €350 ως έξοδα για αγορά νάρθηκα το οποίο χρησιμοποιούσε μετεγχειρητικά, στηρίζεται στο περιεχόμενο του Τεκμηρίου 29, τιμολόγιο πώλησης ημερ. 7.3.2025∙
iii. το ποσό των €33 ως έξοδα χημείου για αναλύσεις, στηρίζεται στο περιεχόμενο της Δέσμης Τεκμηρίων 32, δέσμη αποδείξεων ημερ. 15.2.25∙
iv. το ποσό των €474 ως έξοδα για διαγνωστικές εξετάσεις, διαφόρων ημερομηνιών από 24.2.2025 μέχρι 10.6.2025, στηρίζεται στο περιεχόμενο της Δέσμης Τεκμηρίων 30, αποδείξεις είσπραξης από διάφορα διαγνωστικά κέντρα οι οποίες συμποσούνται στο εν λόγω ποσό∙ και
v. το ποσό των €402,72 ως έξοδα αγοράς φαρμάκων μεταξύ της χρονικής περιόδου 25.11.24 και 10.6.2025 στηρίζεται στο περιεχόμενο της Δέσμης Τεκμηρίων 31, διάφορες αποδείξεις αγοράς φαρμάκων οι οποίες συμπτοσούνται στο εν λόγω ποσό.
211. Σε σχέση με τα κονδύλια που αναγράφονται στις παρ. 18(στ) και (ζ) του Εγγράφου Β αυτά δεν δικογραφούνται, παρά το ότι αποτελούν αποκρυσαλλωμένη ζημιά. Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, κάθε κονδύλι που συνιστά μέρος των ειδικών ζημιών ενάγοντα, θα πρέπει να δικογραφείται ρητά και να αποδεικνύεται με σαφήνεια, αυστηρότητα και συγκεκριμένα στοιχεία (Cornelius Desmond O’ Dwyer v. Χριστόφορου Καραγιαννά κ.ά. Πολ. Έφ. 47/15, 1.12.23). Στην απουσία τέτοιας δικογράφησης, δεν θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν ως μέρος των ειδικών ζημιών του ενάγοντα (Δέσπω Χατζηνικόλα ν. Χριστόδουλου Χριστοδούλου Πολ. Εφ. 68/15, 20.12.23 και βλ. Ευριπίδου Κυριάκου άλλως Καραβολιά ν. Γιαννακού, Αρ. Αγωγής 5800/11, 8.11.2019 και εκεί αναφερόμενες αυθεντίες (υπό Έντιμο Λ. Πασχαλίδη, Ε.Δ., ως ήταν τότε) και Γεώργιος Γιαννακού ν. Χρυστάλλα Ευριπίδου Κυριου άλλως Χρυσάλλα Καραβολιά Πολ. Εφ. 464/19, 16.7.2025). Συνεπώς, τα κονδύλια που καταγράφονται στις προαναφερθείσες παραγράφους, δεν δύνανται να ληφθούν και δεν λαμβάνονται υπόψιν, ως στοιχεία της ειδικής ζημιάς της Ενάγουσας.
212. Υπό το φως των πιο πάνω, προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα ως προς το ότι η Ενάγουσα δαπάνησε τα προαναφερθέντα ποσά.
VI. ΕΥΡΗΜΑΤΑ
213. Πέραν των ευρημάτων που καταγράφηκαν στην παρ. 33 πιο πάνω επί κοινώς αποδεκτών γεγονότων, στη βάση της ενώπιον μου αποδεκτής και αξιόπιστης μαρτυρίας, τα πιο κάτω αποτελούν επιπρόσθετα ευρήματα του Δικαστηρίου.
214. Το 2007 η Ενάγουσα υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία κατόπιν σχετικής παραπομπής Ειδικού Ορθοπεδικού του Γενικού Νοσοκομείου. Είχε προηγηθεί συμβάν πτώσης της από σκάλα, συνεπεία του οποίου αντιμετώπιζε πόνους και συμπτωματολογία. Για παράδειγμα, από την πτώση μαύρισε και η δεξιά της πλευρά. Αποτάθηκε σε ιατρό, ο οποίος την παρέπεμψε στον εν λόγω Ειδικό Ορθοπεδικό του Γενικού Νοσοκομείου. Η αξονική τομογραφία διενεργήθηκε από ακτινολόγο ιατρό του Γενικού Νοσοκομείου. Η απεικόνιση της εν λόγω αξονικής τομογραφίας του 2007, αποτελείται από το Τεκμήριο 47 και η έκθεση του ακτινολόγου από την 3η και 4η σελίδα του Τεκμηρίου 2. Εκεί καταδείχθηκε η παρουσία σπονδυλολίσθσης πρώτου βαθμού, στο επίπεδο Ο5/Ι1 του σπονδύλου, στην παρουσία εκφυλιστικών αλλοιώσεων. Η ύπαρξη εκφυλιστικών αλλοιώσεων είναι μια πάθηση, η οποία είναι χρόνια και εξελίσσεται. Η εξέλιξη της πάθησης αυτής επιφέρει και αυξημένους πόνους και επιδείνωση της υπάρχουσας σπονδυλολίσθησης. Η ένταση και η διάρκεια των πόνων, η ακριβής συμπτωματολογία καθώς και τα στοιχεία αποθεραπείας της, κατόπιν του εν λόγω συμβάντος και της ως άνω διάγνωσης, παρέμειναν άγνωστα.
215. Το Ατύχημα έλαβε χώρα στις 21.2.2016 η ώρα 9:45 π.μ. Ο Εναγόμενος έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου του με αποτέλεσμα να κινηθεί δεξιότερα με βάση την πορεία του και να εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και να συγκρουστεί με το εξ αντιθέτου κινούμενο όχημα της Ενάγουσας. Από τη σύγκρουση το αυτοκίνητο της Ενάγουσας υπέστη ζημιές σε ολόκληρο το μπροστινό μέρος. Το αυτοκίνητο του Εναγόμενου υπέστη ζημιές στην αριστερή πλευρά. Η Ενάγουσα ζήτησε και έλαβε την Αστυνομική Έκθεση, Τεκμήριο 1, για την οποία κατέβαλε το ποσό των €85.
216. Αμέσως μετά το Ατύχημα στις 21.2.2016, η Ενάγουσα μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο Τμήμα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, λόγω ήπιας κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης, αυχεναλγίας, πόνου στον θώρακα, στην οσφύ και στα κάτω άκρα. Εισήχθη στη Χειρουργική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας και κρατήθηκε για παρακολούθηση μέχρι τις 23.2.2016. Κατά την κλινική της εξέταση στο Τμήμα Ατυχημάτων και Επειγόντων περιστατικών, είχε αυχεναλγία, αισθανόταν βάρος στο κεφάλι, πόνο στον θώρακα και στην οσφύ καθώς και μουδιάσματα στα κάτω άκρα. Το κεφάλι της τοποθετήθηκε σε μαλακό κολάρο. Παρουσίαζε ευαισθησία κατά την παθητική κίνηση του αυχένα χωρίς νευρολογικό έλλειμμα, ήταν αιμοδυναμικά φυσιολογική και η αδρή της νευρολογική εκτίμηση εντός φυσιολογικών ορίων. Δεν έφερε εξωτερικές κακώσεις. Έγιναν αναλύσεις αίματος οι οποίες δεν ανέδειξαν κάτι παθολογικό και υπεβλήθη σε σειρά απεικονιστικών εξετάσεων (απλές ακτινογραφίες θώρακα, γονάτων άμφω και αξονική τομογραφία εγκεφάλου, αυχένα, θώρακα, κοιλιάς και οσφυικής μοίρας σπονδυλικής στήλης), οι οποίες ανέδειξαν μικρή αναστροφή της φυσιολογικής λόρδωσης της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και πρώτου βαθμού σπονδυλολίσθηση του Ο5 επί του Ι1 σπονδύλου. Εξετάστηκε επίσης από καρδιολόγο. Κατά τη νοσηλεία της στη χειρουργική κλινική του Γενικού Νοσοκομείου, έλαβε ενδοφλέβια υγρά, αναλγητικά και εξετάστηκε από Ειδικό Ορθοπεδικό. Στις 23.2.2016 έλαβε εξιτήριο από τη χειρουργική κλινική, ως το Τεκμήριο 5. Της χορηγήθηκαν δύο εβδομάδες άδεια ασθενείας, ήτοι, μέχρι τις 4.3.2016 και γραπτές οδηγίες δυνάμει του εξιτηρίου Τεκμήριο 5 ως εξής: Ανάπαυση, χρήση παυσίπονων επί πόνου, χρήση μαλακού αυχενικού κολάρου, εντριβές αυχένα με voltaren κρέμα, κλινοστατισμό και επανεξέταση της σε μια εβδομάδα στην κλινική καταγμάτων με νέα ακτινογραφία αυχένα. Αναφέρθηκε επίσης ότι επί εμφάνισης νέων συμπτωμάτων, όπως η ασθενής προσέλθει στο ΤΑΕΠ. Το κόστος της ιατρικής επίσκεψης στο Γενικό Νοσοκομείο, ανήλθε στο ποσό των €10, το οποίο η Ενάγουσα κατέβαλε.
217. Η Ενάγουσα συμμορφώθηκε με τις ως άνω οδηγίες, πλην μίας πτυχής. Ειδικότερα, δεν μετέβη στην κλινική καταγμάτων εντός μίας εβδομάδας από τις 23.2.2016, ημερομηνία του εξιτηρίου που έλαβε (Τεκμήριο 5). Μετέβη στον προσωπικό της ιατρό στις 2.3.2016, λόγω επιμονής των συμπτωμάτων της, ο οποίος επέκτεινε την άδεια ασθένειας της για ακόμη μία εβδομάδα.
218. Στις 4.3.2016 και 10.3.2016 επισκέφθηκε τον Δρα Μαρουδιά, ΜΕ4, λόγω επιμονής των συμπτωμάτων της. Ειδικότερα, παραπονείτο για πόνο στην αυχενική μοίρα και στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, ζαλάδες και αιμωδία στο αριστερό κάτω άκρο. Οι πόνοι ήταν ήπιας μορφής, με την ίδια να επιστρέφει στα εργασιακά της καθήκοντα εντός τριών εβδομάδων από το Ατύχημα. Τα εργασιακά καθήκοντά της περιλάμβαναν να κάθεται, να περπατά και να γράφει. Στις 10.3.2016, κατά την κλινική της εξέταση από τον ΜΕ4, παρουσίαζε έντονο περιορισμό κινητικότητας στον αυχένα, ιδιαίτερα στις στροφικές κινήσεις. Στην οσφύ παρουσίαζε έντονη ευαισθησία στο επίπεδο Ο4-5-Ι1 και περιορισμό κινητικότητας. Κατά την ανύψωση του κάτω σκέλους δεξιά και αριστερά, στις 70 μοίρες προκαλείτο πόνος στην οσφύ. Ο ΜΕ4 δεν εντόπισε οτιδήποτε νευρολογικό. Το κόστος της εν λόγω ιατρικής επίσκεψης ημερ. 10.3.2016, ανήλθε στο ποσό των €40 το οποίο η Ενάγουσα κατέβαλε. Στις 4.3.2016 κατέβαλε στον Δρα Ανδρέα Καλλή, €50 για σκοπούς ιατρικής της επίσκεψης.
219. Ο ΜΕ4 παρέπεμψε την Ενάγουσα σε μαγνητική τομογραφία σπονδυλικής στήλης στην οποία υποβλήθηκε στις 23.5.2016. Τα ευρήματα από την εν λόγω διαγνωστική εξέταση περιλαμβάνονται επί του Τεκμηρίου 4. Το κόστος της εν λόγω διαγνωστικής εξέτασης ανήλθε στο ποσό των €235. Ο ΜΕ4 παρέπεμψε την Ενάγουσα και σε φυσιοθεραπεία. Κατόπιν της εν λόγω παραπομπής του, η Ενάγουσα υποβλήθηκε σε 14 συνεδρίες φυσιοθεραπείας από τον ΜΕ3, μεταξύ της χρονικής περιόδου 22.3.2025 και 5.5.2025. Το συνολικό κόστος των εν λόγω φυσιοθεραπειών ανήλθε στο ποσό των €280.
220. Επιπλέον, ο ΜΕ4 συνταγογράφησε στην Ενάγουσα παυσίπονα και ζώνη μέσης, τα οποία αγόρασε και προέβη σε χρήση τους. Το κόστος των εν λόγω φαρμάκων και ζώνης, ανήλθε στο συνολικό ποσό των €66,29. Η Ενάγουσα επισκέφθηκε και άλλη μία φορά τον ΜΕ4 πριν από την έκδοση του ιατρικού του πιστοποιητικού, ημερ. 21.6.2016, Τεκμήριο 2 και κατέβαλε το πρόσθετο ποσό των €50 για την εν λόγω ιατρική επίσκεψη. Ο ΜΕ4, αφού έλαβε υπόψιν του το Τεκμήριο 4, κατέγραψε το σύνολο των ευρημάτων του επί του Τεκμηρίου 2. Το κόστος του εν λόγω ιατρικού πιστοποιητικού ανήλθε σε €300, ποσό που κατέβαλε η Ενάγουσα.
221. Συνεπεία του Ατυχήματος, ως διαπιστώθηκε και στη βάση του Τεκμηρίου 2, η Ενάγουσα υπέστη θλάση αυχένα, εγκεφαλική διάσειση και κάκωση οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Υπέφερε από πόνο στον αυχένα και ζάλη για περίοδο τεσσάρων με πέντε μηνών από το Ατύχημα. Αντιμετώπιζε και πόνους στην οσφύ ενώ αισθανόταν και μουδιάσματα στα πόδια της κατά την προαναφερόμενη περίοδο. Επίσης υπέφερε και από άλγος στο θώρακα κατά την περίοδο της νοσηλείας της στο Γενικό Νοσοκομείο. Επέστρεψε στα εργασιακά της καθήκοντα στις 11.3.2016 και δεν έλαβε οποιαδήποτε άλλη άδεια ασθενείας μέχρι και την εγχείρηση σπονδυλοδεσίας στην οποία υποβλήθηκε στις 25.2.25. Εντός τεσσάρων με πέντε μηνών από το Ατύχημα, τα συμπτώματα της ζάλης υποχώρησαν πλήρως. Παρέμεινε το πρόβλημα οσφυαλγίας και αριστερής ισχυιαλγίας.
222. Κατόπιν της έκδοσης του Τεκμηρίου 2, έλαβαν χώρα τα κάτωθι.
223. Το έτος 2016, η Ενάγουσα επισκέφθηκε τον ΜΕ4 στις 24.11.2016. Το κόστος της εν λόγω ιατρικής επίσκεψης ανήλθε στο ποσό των €40. Στις 28.11.16, 1.12.16 και 6.12.16 ακολούθησε οστεοπαθητική θεραπεία, το συνολικό κόστος της οποίας ανήλθε στο ποσό των €120. Η Ενάγουσα κατέβαλε αμφότερα τα προαναφερθέντα ποσά. Επίσης, στις 9.9.2016 κατέβαλε το ποσό των €140 προς την ιδιωτική εταιρεία για σκοπούς επιδιόρθωσης ενός τηλεφώνου.
224. Το έτος 2017, η Ενάγουσα επισκέφθηκε τον Δρα Σεργίου, Ορθοπεδικό στις 2.5.2017, ο οποίος συνταγογράφησε φάρμακα και τα οποία η Ενάγουσα αγόρασε στις 5.5.2017, για το ποσό των €13,07. Το κόστος της εν λόγω ιατρικής επίσκεψης ανήλθε στο ποσό των €50 το οποίο κατέβαλε. Τον Αύγουστο το έτους 2017, η Ενάγουσα επισκέφθηκε τον Δρα Κουγιάλη. Το κόστος της εν λόγω ιατρικής επίσκεψης ανήλθε στο ποσό των €50 το οποίο κατέβαλε. Στις 4.4.2017, 12,10.2017 και 19.10.17 η Ενάγουσα ακολούθησε οστεοπαθητική θεραπεία, το συνολικό κόστος της οποίας ανήλθε στο ποσό των €120 το οποίο η Ενάγουσα κατέβαλε.
225. Το έτος 2018, η Ενάγουσα επισκέφθηκε τον ΜΕ4 στις 30.4.2018. Της συνταγογράφησε φάρμακα, τα οποία αγόρασε αυθημερόν, για το συνολικό ποσό των €34,80. Το κόστος της ιατρικής επίσκεψης ανήλθε στο ποσό των €40. Στις 4.5.2018 η Ενάγουσα επισκέφθηκε ξανά τον ΜΕ4. Το κόστος της εν λόγω ιατρικής επίσκεψης ανήλθε στο ποσό €40. Τον Μάιο του έτους 2018, υποβλήθηκε σε 12 φυσιοθεραπείες από τον ΜΕ3, το συνολικό κόστος των οποίων ανήλθε στο ποσό των €420. Οι φυσιοθεραπείες αυτές ξεκίνησαν στις 7.5.2018 και ολοκληρώθηκαν την 31.5.2018. Στις 21.6.2018 η Ενάγουσα επισκέφθηκε τον ΜΕ4. Το κόστος της εν λόγω ιατρικής επίσκεψης ανήλθε στο ποσό €40. Στις 25.6.2018 ο ΜΕ4 συνταγογράφησε στην Ενάγουσα τα φάρμακα τα οποία η Ενάγουσα αγόρασε αυθημερόν, καταβάλλοντας το ποσό των €25,61. Στις 24.9.2018 αγόρασε ανατομική ζώνη μέσης, για το ποσό των €39,55. Στις 4.10.18 αγόρασε φάρμακα “cipralex” και “pantoflux” και “lorans” για το συνολικό ποσό των €26,09. Στις 23.10.18 αγόρασε φάρμακα “cipralex” και “pantoflux” για το συνολικό ποσό των €37,98. Στις 24.11.18 αγόρασε τα ίδια φάρμακα για το ίδιο ποσό. Στις 28.12.18 αγόρασε τα ίδια φάρμακα πλέον φάρμακο “voltaren” για το συνολικό ποσό των €46,26. Στις 5.11.2018 και 12.11.2018 ακολούθησε και πάλιν οστεοπαθητική θεραπεία, το κόστος της οποίας ανήλθε στο συνολικό ποσό των €120 το οποίο κατέβαλε.
226. Μεταξύ των ετών 2016 μέχρι 2022, παρακολουθείτο από τον ΜΕ6, Ψυχίατρο με συμπτώματα κατάθλιψης τα οποία αντιμετώπιζε με φαρμακευτική αγωγή (cipralex και Xanax). Στις 3.10.18 και 11.1.2019, κατέβαλε στον ΜΕ6 €50 για κάθε επίσκεψη.
227. Το έτος 2023, στις 23.1.23, υποβλήθηκε σε εξέταση ηλεκτροφυσιογραφήματος, από Ειδικό Νευρολόγο, τα αποτελέσματα της οποίας αποτυπώνονται επί του Τεκμηρίου 43. Προκύπτει από τα εν λόγω αποτελέσματα ότι υφίσταται μια ήπιας μορφής χρόνια ριζοπάθεια στο επίπεδο Ο5/Ι1, χωρίς καταστροφή νευρώνων ή μυϊκών ατροφιών. Δεν υφίστατο οξεία οσφυϊκή ριζοπάθεια. Μπορούσε να τύχει αντιμετώπισης με φυσιοθεραπεία, φάρμακα και άλλες συντηρητικές θεραπείες. Στις 3.8.23 εξετάστηκε από τους Νευροχειρουργούς, Δρ Ζέρρη και Friehs οι οποίοι εξέδωσαν την ιατρική βεβαίωση, ως το Τεκμήριο 19. Στις 3.2.23 και 1.12.23 επισκέφθηκε τους Νευροχειρουργούς, Δρ Ζέρρη και Friehs. Το κόστος εκάστης ιατρικής επίσκεψης ήταν €50.
228. Το έτος 2024, στις 20.8.2024 υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία τα αποτελέσματα της οποίας καταγράφονται επί του Τεκμηρίου 44. Καταδείχθηκε η ύπαρξη μικρής κήλης μεσοσπονδύλιου η οποία μπορεί να ενοχλεί τη ρίζα στο σημείο εξόδων.
229. Από το έτος 2016 μέχρι το έτος 2024 η σπονδυλολίσθηση που είχε παρατηρηθεί από το 2007 στο επίπεδο Ο5/Ι1 επιδεινώθηκε ως εξής σύμφωνα με τα όσα καταγράφονται στο Τεκμήριο 23 και παρατέθηκαν στην παρ. 172 πιο πάνω. Όμως η ολίσθηση μέχρι και την υποβολή της Ενάγουσα σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας, παρέμεινε εντός πρώτου βαθμού. Ο λόγος της επιδείνωσης αυτής ήταν η παρουσία εκφυλιστικών αλλοιώσεων από το έτος 2007, ενόψει της εξελίξιμης φύσεως της πάθησης αυτής.
230. Από τις 22.6.2016 μέχρι τις 25.2.2025, ημερομηνία που η Ενάγουσα υποβλήθηκε σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας, η Ενάγουσα αντιμετώπιζε κάποιες ενοχλήσεις και πόνους στην οσφύ υπό μορφή πόνου και περιορισμού κινητικότητας. Επίσης, αισθανόταν αντανάκλαση του πόνου (μούδιασμα) στο αριστερό κάτω άκρο. Οι πόνοι ήταν γενικά ήπιοι και δεν την εμπόδιζαν στην καθημερινή της λειτουργικότητα είτε ως προς τα εργασιακά της καθήκοντα, είτε ως προς της οικογενειακές ή κοινωνικές της υποχρεώσεις. Ενοχλείτο όμως με την μετακίνηση αντικειμένων πέραν των δύο κιλών και κατόπιν έντονης κούρασης. Οι πόνοι και αιμωδίες, ήταν το αποτέλεσμα της προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθσης στο επίπεδο Ο5/Ι1 από το έτος 2007, η οποία επιδεινωνόταν λόγω της ύπαρξης εκφυλιστικών αλλοιώσεων από το έτος 2007, ως αναφέρεται πιο πάνω.
231. Το έτος 2025:
(α) Στις 14.2.2025 εξετάστηκε από τον ΜΥ1, ο οποίος στις 17.3.2025, εξέδωσε ιατρικό πιστοποιητικό, ως το Τεκμήριο 45. Κατά την ιατρική της εξέταση μετέβη περιπατητική χωρίς τη χρήση βοηθήματος και χωρίς να χωλαίνει. Παραπονείτο για συνεχείς πόνους στην οσφύ. Όταν ο ΜΥ1 της ζήτησε να του δείξει ποιες κινήσεις μπορεί να κάμει κινώντας το σώμα της δεξιά και αριστερά της οσφύς η Ενάγουσα δεν ήτο συνεργάσιμη, περιόρισε από μόνη της τις κινήσεις. Γενικότερα, δεν ήταν συνεργάσιμη. Δεν είχε προσκομίσει στον ΜΥ1, τα Τεκμήρια 43 και 44, ούτε και βεβαιώσεις ιατρών που την εξέτασαν από το 2016 μέχρι το 2025, παρά το ότι της τα ζήτησε. Κατά την κλινική της εξέταση ο ΜΥ1 διαπίστωσε πλήρη κινητικότητα χωρίς πόνο στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Στην οσφύ, δεν εντοπίστηκε οποιαδήποτε οξεία κατάσταση εκτός από τοπική ευαισθησία και περιορισμό κινητικότητας.
(β) Στις 25.2.2025 υποβλήθηκε σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας από τους Νευροχειρουργούς Δρες Ζέρρη και Friehs. Οι θέσεις της Ενάγουσας ως παρατέθηκαν στην παρ. 17 πιο πάνω υιοθετούνται και ως ευρήματα του Δικαστηρίου. Η ίδια, μέχρι και την δεύτερη κατάθεση της στο Δικαστήριο, δεν είχε επανέλθει στα εργασιακά της καθήκοντα εφ’ όσον απουσίαζε με άδεια ασθενείας.
(γ) Στο πιο πάνω πλαίσιο, επωμίστηκε τις εξής δαπάνες: (i) Το ποσό των €40,000 ως έξοδα χειρουργικής επέμβασης σπονδυλοδεσίας ημερ. 25.2.2025, (ii) το ποσό των €350 για την αγορά νάρθηκα στις 7.3.2025, (iii) το ποσό των €33 ως έξοδα αναλύσεων στις 15.2.2025, (iv) το ποσό των €474 ως έξοδα για διάφορες διαγνωστικές εξετάσεις σύμφωνα με τη Δέσμη Τεκμηρίων 30, μεταξύ των ημερομηνιών 24.2.2025 μέχρι 10.6.2025 και (v) το ποσό των €402,72 ως έξοδα αγοράς φαρμάκων σύμφωνα με τη Δέσμη Τεκμηρίων 31, μεταξύ της χρονικής περιόδου 25.11.24 και 10.6.2025.
(δ) Στις 13.5.2025, οι Νευροχειρουργοί Δρες Ζέρρη και Friehs, εξέδωσαν ιατρικό πιστοποιητικό, ως το Τεκμήριο 23.
(ε) Στις 2.6.2025 εξετάστηκε από τον ΜΕ7, ο οποίος στις 10.6.2025 εξέδωσε το ιατρικό πιστοποιητικό του, ως το Τεκμήριο 24.
232. Η εγχείρηση σπονδυλοδείσας δεν ήταν αναγκαία στη βάση των συμπτωμάτων της Ενάγουσας.
VII. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
233. Σύμφωνα με τη νομολογία του Ανώτατου Δικαστηρίου, εάν οι ζημιές που έχουν αποκρυσταλλωθεί μέχρι τη δίκη και ο αριθμητικός υπολογισμός τους είναι δυνατός, επιδικάζονται ως ειδικές αποζημιώσεις. Οι μελλοντικές απώλειες, δαπάνες και οι αποζημιώσεις για πόνο, ταλαιπωρία και απώλεια της προσωπικής άνεσης συναποτελούν και επιδικάζονται υπό τη μορφή γενικών αποζημιώσεων (Jamal Ismail v. Αντωνίου κ.ά. Πολ. Εφ. 333/2009 12.2.2014 και Κυριακή Κολάνη ν. Δημήτρη Ταμπούρα (2001) 1 ΑΑΔ 1108).
(α) Γενικές Αποζημιώσεις
234. Όσον αφορά την κατηγορία γενικών αποζημιώσεων, το Δικαστήριο δύναται να αποδώσει ποσό στη βάση της αρχής της αποκατάστασης (Alfa Concrete Public Company Ltd ν. Γλυκύ Πολ. Εφ. 316/13 21.7.20), ECLI:CY:AD:2020:A253 και όχι τιμωρίας του παραβάτη. Η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση δεν πρέπει να επενεργεί ως επαύξηση των αποζημιώσεων (Μαυρομετρή ν. Λουκά (1995) 1 ΑΑΔ 66) εκτός λελογισμένων ορίων (Γεώργιος Γιαννακού ν. Χρυστάλλα Ευριπίδου Κυρίου Άλλως Χρυστάλλα Καραβολιά Πολ. Έφ. 464/19, 16.7.2025). Στόχος των αποζημιώσεων είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά του διαδίκου που τραυματίστηκε χωρίς να εναποτίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα (βλ. Ismail (ανωτέρω) και εκεί αναφερόμενες αποφάσεις).
235. Προς τούτο, το Δικαστήριο καθοδηγείται από προηγούμενες αποφάσεις οι οποίες δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια τους αρχής του stare decisis (Παναγή ν. Θεοδώρου (1992) 1 ΑΑΔ 1303). Η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος λαμβάνεται σοβαρά υπόψη με τη νομολογία του Ανώτατου Δικαστηρίου να δείχνει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων (βλ. Ismail (ανωτέρω), Παναγιώτου ν. Φραγκέσκου (1999) 1 ΑΑΔ 687, Λαγοπίδης ν. Αναστασίου Αναστασιάδη άλλως Τάσος Πολ. Εφ. 250/2011, 28.5.201 και G&L Calibers Ltd v. Λεμεσιανού (2003) 1 ΑΑΔ 948) με το Ανώτατο Δικαστήριο να έχει τονίσει την ανάγκη για δίκαιη και φιλελεύθερη αποτίμηση του ανθρώπινου πόνου (βλ. Ismail (ανωτέρω) και εκεί αναφερόμενες αποφάσεις). Επομένως, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η πάροδος του χρόνου από την επιδίκαση αποζημιώσεων σε ανάλογα ατυχήματα σε παλαιότερα χρόνια (Alfa Concrete Public Company Ltd ν. Γλυκύ Πολ. Εφ. 316/13 21.7.20, ECLI:CY:AD:2020:A253 και Χατζηνικόλα ν. Χριστοδούλου Πολ. Έφ. 68/15, 23.12.23).
(β) Ειδικές αποζημιώσεις
236. Η αρχή της αποκατάστασης εφαρμόζεται και σε σχέση με την κατηγορία των ειδικών αποζημιώσεων. Στα πλαίσια αυτά, ενάγοντας έχει το βάρος να αποδείξει με σαφή και συγκεκριμένη μαρτυρία τα κονδύλια που διεκδικεί ως ειδικές ζημιές με την απόδειξη τους να κυμαίνεται σε αυστηρά πλαίσια (HAKAM QASEM HUSSEIN BADAR v. ΙΑΚΩΒΟΥ ΗΛΙΑ Πολ. Έφ. 17/2014, 25.10.22, ECLI:CY:AD:2022:A400, Νεοκλής Αντωνιάδης ν. Μιχάλη Σταύρου (1998) 1 ΑΑΔ 1171 και εκεί αναφερόμενες αυθεντίες και βλ. Παναγιώτου ν. Φραγκέσκου κ.ά. (1999) 1 ΑΑΔ 687, Χαραλάμπους ν. Χαραλάμπους (Αρ.2) (2012) 1 ΑΑΔ 753, Ηρακλέους ν. Πέτρου (1994) 1 Α.Α.Δ. 239, Aντωνιάδης Nεοκλής ν. Mιχάλη Σταύρου (1998) 1 ΑΑΔ 1171 και βλ. Τηλεμάχου ν. Παπακυριακού (1986) 1 Α.Α.Δ. 705 και Ηρακλέους ν. Πίτρου (1994) 1 Α.Α.Δ. 239)).
237. Στην Απόφαση του Νέου Ανώτατου Δικαστηρίου στην υπόθεση Cornelius Desmond O’ Dwyer v. Χριστόφορου Καραγιαννά κ.ά. Πολ. Έφ. 47/15, 1.12.23 παρατέθηκαν εκ νέου οι αρχές που διέπουν την επιδίκαση ειδικών αποζημιώσεων. Εκεί αναφέρθηκε, με παραπομπή στις Zachariou v. Lioness Inc. (1983) 1 C.L.R. 415, Σπύρου v. Χατζηχαραλάμπους (1989) 1(E) Α.Α.Δ. 298 και Αλεξάνδρου v. Ιωάννου (1996) 1 Α.Α.Δ. 1157, ότι, σύμφωνα με τη νομολογία, οι ειδικές αποζημιώσεις δεν είναι αρκετό να εξειδικεύονται στην Έκθεση Απαίτησης, αλλά θα πρέπει κατά τη δίκη να αποδεικνύονται με αυστηρότητα. Ο διάδικος έχει την υποχρέωση να αποδεικνύει τη ζημιά του με θετική μαρτυρία, με σαφήνεια και με συγκεκριμένα στοιχεία. Ακολούθως, παρατέθηκε το εξής απόσπασμα από την Αγγλική αυθεντία Bonham-Carter v. Hyde Park Hotel Ltd [1948] 64 T.L.R. 177, 178:
“Plaintiffs must understand that if they bring actions for damages it is for them to prove their damage; it is not enough to write down the particulars, and, so to speak, throw them at the head of the court, saying ‘This is what I have lost, I ask you to give me these damages’. They have to prove it."
238. Ο ενάγων υποχρεούται όχι μόνο στην ακριβή απόδειξη του ύψους της προκληθείσας ζημιάς, αλλά θα πρέπει να αποδείξει και το ότι οι δαπάνες είναι ευλόγως επωμισθείσες (“reasonably incurred”) (Αντωνίτσα Φιλίππου κ.ά. ν. Νίκου Παναγή κ.ά. (2000) 1 ΑΑΔ 1275, Dieti v. Loizides (1978) 1 CLR 233 και Νεοκλής Αντωνιάδης ν. Μιχάλη Σταύρου (1998) 1 ΑΑΔ 1171). Θα πρέπει δηλαδή να αποδείξει ότι η ειδική ζημιά την οποία αξιώνει απορρέει από την αδικοπραξία και ότι ήταν εύλογη και αναγκαία (Σταύρου (ανωτέρω) και βλ. Δέσπω Χατζηνικόλα ν. Χριστόδουλου Χριστοδούλου Πολ. Εφ. 68/15, 20.12.23). Για παράδειγμα, θύμα αμέλειας μπορεί να ανακτήσει όλα τα έξοδα που λογικά υπέστη για την αποθεραπεία του, νοουμένου ότι ενήργησε κατά τον τρόπο αυτόν κατόπιν ιατρικής συμβουλής (Ανδρέας Μιχαηλίδης ν. Κακουλλή κ.ά. (1992) 1 ΑΑΔ 674 και Dieti (ανωτέρω)).
(γ) Αιτιώδης συνάφεια
239. Ένας άλλος περιορισμός στην ανάκτηση αποζημιώσεων, είναι ότι θα πρέπει να αποδεικνύεται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της αδικοπραξίας και της ζημίας (Ζαχαρίας Ευαγγέλου ν. Man Contractors and Developers Ltd Πολ. Εφ. 398/16, 28.3.2025). Ο περιορισμός αυτός ισχύει για κάθε είδος ζημιάς. Στην εν λόγω απόφαση του Εφετείου υιοθετήθηκε το εξής απόσπασμα από την Πρωτόδικη Απόφαση (η υπογράμμιση είναι του Δικαστηρίου):
«Το εύρημα ευθύνης όμως δεν εξυπακούει και την αυτόματη επιδίκαση της όποιας αξίωσης. Θα πρέπει να αποδειχθεί αιτιώδης συνάφεια μεταξύ πράξης και ζημιάς (βλ. M.C.JEWELLERY LTD v. UNICARS (2010) 1Γ Α.Α.Δ 1477). Πέραν της αιτιώδους συνάφειας, είναι ευθύνη του διαδίκου να θέτει τις αξιώσεις τον ενώπιον του Δικαστηρίου, με ευκρίνεια, και συγκρότηση και εκεί όπου πρόκειται για ειδικές ζημιές, να τις αποδεικνύει με αυστηρότητα (βλ. Πουργονρίδης ν. Εταιρεία Αναπτύξεως Γης Περικλής Κωνσταντίνου Λτδ (2009) 1Β Α.Α.Δ.784). Δεν είναι έργο του Δικαστηρίου, με συνειρμούς και υποθέσεις να τις αλιεύει, μέσα από σπασμωδικές ή ανακόλουθες αναφορές στα δικόγραφα, τη μαρτυρία και τις αγορεύσεις.»
240. H ευπαίδευτη συνήγορος για την Ενάγουσα, επικαλέστηκε την αρχή ότι ο αδικοπραγών ευθύνεται για τις πλήρεις συνέπειες της αδικοπραξίας του, ακόμη και όταν αυτές οφείλονται στην προϋπάρχουσα ευαλώτητα του θύματος, με παραπομπή στις Athina Symeonidou v. Phivos Michaelides (1969) 1 CLR 394 και Κύπρος Αριστείδου ν. Μαρίας Παυλίδου (1999) ΑΑΔ 2153, 22.12.1999. Η εφαρμογή όμως της εν λόγω αρχής προϋποθέτει ότι η Ενάγουσα έχει αποδείξει τη σύνδεση μεταξύ της αμελούς πράξης και της ζημιάς και, κατ΄ επέκταση, την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ των δύο (but for test) στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων (βλ. Νίκος Σαρίδης ν. Ιωάννη Πυρκώτη (Κατασκευές) Λτδ Πολ. Εφ. 180/17, 7.4.2025 και εκεί αναφερόμενες αυθεντίες και βλ. απόφαση του Αγγλικού Εφετείου στην υπόθεση Environment Agency v. Ellis [2008] EWCA Civ 1117 παρ. 21 μέχρι 22 ). Όπως αναφέρεται στο Σύγγραμμα Charlesworth & Percy on Negligence, 12η Έκδοση στις σελ. 413, παρ. 6-20 αναφέρονται τα εξής:
“Causation of damage. The claimant must also show that damage resulted from the defendant’s negligence, because negligence without proof of damage is not actionable. It is a question of law, whether the evidence allows a reasonable finding of causation, but it is a question of fact, whether any particular head of damage has been caused by a defendant’s negligence or breach of statutory duty.”
241. Στο Σύγγραμμα McGregor On Damages, 17η Έκδοση, στις σελ. 100, παρ. 6-006 αναφέρονται τα εξής:
“For the determination of whether the defendant’s wrongful conduct is a cause in fact of the damage to a claimant the test, which as almost universal acceptance, is the so – called ‘but for’ test. The defendant’s wrongful conduct is a cause of the claimant’s harm if such harm would not have occurred without it; ‘but for’ it. This is the threshold which claimants must cross if their claim for damages is going to get anywhere.”
242. Εν προκειμένω, η Ενάγουσα απέδειξε ότι συνεπεία του Ατυχήματος υπέστη θλάση αυχένα, εγκεφαλική διάσειση και κάκωση οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης.
243. Όμως, για τους λόγους που έχω αναφέρει πιο πάνω, δεν αποδείχθηκε ότι η επιδείνωση της προϋπάρχουσας σπονδυλολίσθσης της Ενάγουσας ήταν απόρροια του Ατυχήματος. Επρόκειτο για κατάσταση που υπήρχε εννέα έτη πριν από το Ατύχημα, η οποία σταδιακά επιδεινωνόταν μέχρι το 2025. Η αιτία πρόκλησης της επιδείνωσης της σπονδολολίσθησης, αποδίδεται με βάση τα ενώπιον μου στοιχεία στις εκφυλιστικές αλλοιώσεις που επίσης παρατηρήθηκαν από το 2007, στη βάση σαφών ευρημάτων σχετικής αξονικής τομογραφίας. Επρόκειτο για νόσο η φύση της οποίας είναι εξελίξιμη και επιδεινώνει, με βάση την αξιόπιστη και αποδεκτή μαρτυρία του ΜΥ1, τόσο τη σπονδυλολίσθηση, όσο και τους αντίστοιχους πόνους. Επρόκειτο για εξελίξιμη νόσο του σπονδύλου την οποία η Ενάγουσα αντιμετώπιζε τουλάχιστον από το 2007 και ήταν λογικό, ως ο ΜΥ1 κατέθεσε, να παρουσιαστεί μια μικρή επιδείνωση μέχρι το έτος 2025. Η επιδείνωση ήταν σαφώς μικρή εφ’ όσον από το 2007 μέχρι το 2025, η ολίσθηση πάντοτε κατηγοριοποιείτο εντός πρώτου βαθμού. Το στοιχείο αυτό συνάδει με την ευρύτερη εικόνα ως προς την επίδραση της προϋπάρχουσας και σταθερά εξελίξιμης αυτής νόσου, επί της σπονδυλικής στήλης της Ενάγουσας.
244. Ταυτόχρονα, η μαρτυρία της Ενάγουσας ως προς την απουσία των συμπτωμάτων της πριν από το Ατύχημα έχει απορριφθεί, για τους λόγους που καταγράφηκαν πιο πάνω. Σαφώς είχε πόνους από το 2007, συμπτωματολογία σε σχέση με την οποία κατέληξε σε αξονική τομογραφία σπονδύλου. Η ένταση και η διάρκεια των πόνων αυτών παρέμεινε άγνωστη. Επιπρόσθετα, η μαρτυρία της ως προς τους πόνους και την ταλαιπωρία της μετά το Ατύχημα κρίθηκε υπερβολική και έγινε μόνο εν μέρει αποδεκτή. Ειδικότερα, οι πόνοι της ήταν ηπιότεροι από αυτούς που παρουσίασε, με την ίδια να είναι λειτουργική και να έχει επιστρέψει στα καθήκοντα της, εντός τριών εβδομάδων από το Ατύχημα. Με τούτο ως δεδομένο και αποδεχόμενη τις θέσεις του ΜΥ1 ως προς την κλινική της εικόνα 11 ημέρες πριν από την εγχείρηση, αλλά και τις ευρύτερες θέσεις του ως προς την ανάγκη υποβολής της Ενάγουσας σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας, δεν έγινε αποδεχτή ούτε και η θέση της ότι ήταν αναγκαίο να υποβληθεί σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας στην οποία και υποβλήθηκε στις 25.2.2025, αφού κατέθεσε πρώτη φορά στην ακρόαση της υπόθεσης. Η μαρτυρία του ΜΕ7 δεν προσθέτει ο,τιδήποτε στην πιο πάνω εικόνα, εφ’ όσον ο ίδιος την εξέτασε για πρώτη φορά αφού υποβλήθηκε σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας. Τα δε σημεία στα οποία στήριξε τα συμπεράσματά του, δεν έγιναν αποδεκτά από το Δικαστήριο για τους λόγους που επεξηγήθηκαν πιο πάνω. Κατ’ επέκταση, τα συμπεράσματά του, δεν θα μπορούσαν να υιοθετηθούν από το Δικαστήριο.
245. Των πιο πάνω δοθέντων, δεν υπάρχει πεδίο ώστε το Δικαστήριο να δύναται να καταλήξει ότι η Ενάγουσα απέδειξε στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων, ότι το Ατύχημα προκάλεσε επιδείνωση της σπονδυλολίσθησης στο επίπεδο Ο5/Ι1 του σπονδύλου της. Δεν ικανοποιείται το κριτήριο της αιτιώδους συνάφειας. Κατ’ επέκταση, η Ενάγουσα δικαιούται σε γενικές αποζημιώσεις στον βαθμό που αντανακλούν τον πόνο και την ταλαιπωρία της για περίοδο εντός τεσσάρων με πέντε μηνών από το Ατύχημα, σύμφωνα και με τα σχετικά ευρήματα του Δικαστηρίου. Οι πόνοι και η ταλαιπωρία της εν σχέσει με τις μεταγενέστερες χρονικές περιόδους, δεν έχουν αποδειχθεί, στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων, ότι ήταν απόρροια των τραυματισμών της που υπέστη συνεπεία του Ατυχήματος για το οποίο ο Εναγόμενος φέρει πλήρη ευθύνη (βλ. κατ’ αναλογίαν Κωνσταντίνος Χαραλάμπους ν. Nikolay Metev Tsonev κ.ά. Πολ. Εφ. 339/2019, 10.6.2025).
246. Έχοντας κατά νου λοιπόν, τη φύση των τραυματισμών της Ενάγουσας και τον πόνο και την ταλαιπωρία της για διάρκεια τεσσάρων με πέντε μηνών από το Ατύχημα, σύμφωνα με τα όσα έχω καταγράψει πιο πάνω και κατ’ εφαρμογή των ως άνω αρχών, προχωρώ να εξετάσω το ύψος των αποζημιώσεων που η Ενάγουσα δικαιούται ως γενικές αποζημιώσεις (βλ. Δέσπω Χατζηνικόλα ν. Χριστοδούλου Χριστοδούλου Πολ. Έφ. 68/2015, 20.12.2023).
(δ) Τελικά συμπεράσματα ως προς το ύψος των γενικών αποζημιώσεων
247. Ως προς τις γενικές αποζημιώσεις στην Χριστοφίνη ν. Φραντζή Πολ. Εφ. 328/11, 31.5.17, ECLI:CY:AD:2017:A202, η εφεσίλβητη υπέστη διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και αιμωδίες άνω άκρων, θλάση προσθίου θωρακικού τοιχώματος και μώλωπες στην περιοχή στέρνου. Έγινε θεραπεία με τοποθέτηση αυχενικού κολλάρου για 15 μέρες, αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα, φυσιοθεραπεία και ανάπαυση. Περαιτέρω, έγινε αποδεχτό ότι υπήρχαν κατάλοιπα κατά το χρόνο έκδοσης της απόφασης υπό μορφή άλγους, δυσκαμψίας του αυχένα και αιμωδίες των άνω άκρων κατά τις αλλαγές του καιρού ή αρκετής κούρασης. Το Δικαστήριο έκρινε ότι το ποσό των €7.000 ήταν εύλογο υπό τις περιστάσεις.
248. Στην Ιωαννίδου ν. Αναστασίου Πολ. Εφ. 15/11 11.9.17, ECLI:CY:AD:2017:A288 το τραύμα του Εφεσίβλητου συνίστατο σε κάκωση θωρακοοσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης, η οποία του προκάλεσε άλγος και περιορισμό των κινήσεων της συγκεκριμένης μοίρας. Έμεινε δύο μέρες στο Νοσοκομείο, εξήλθε φέροντας ειδική ζώνη, υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπεία και αξονική τομογραφία και του δόθηκαν αντιφλεγμονώδη και αναλγητικά. Του χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια για δύο μήνες, από 30.9.2006 μέχρι 30.11.2006. Δεν φαίνεται να έμεινε οποιοδήποτε κατάλοιπο στον Εφεσίβλητο. Κρίθηκε ότι το ποσό των €5.500 που επιδικάστηκε από το πρωτόδικο Δικαστήριο υπό τύπο γενικών αποζημιώσεων υπέρ του Εφεσίβλητου ήταν υψηλό αλλά όχι υπερβολικό.
249. Στην υπόθεση Στεφάνου ν. Αντωνίου Πολ. Εφ. 508/12 17.12.18, ECLI:CY:AD:2018:A545 για (α) σοβαρής μορφής εγκεφαλική διάσειση, (β) διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης πρώτου βαθμού, (γ) θλάση θώρακος και θωρακικής μοίρας και (δ) θλάση δεξιού μηρού, επιδικάστηκε ποσό €6.000. Στην Alfa Concrete Public Company Ltd ν. Γλυκύ Πολ. Εφ. 316/13 21.7.20, ECLI:CY:AD:2020:A253, ο εφεσίβλητος υπέστη βαθύ θλαστικό τραύμα στο τριχωτό της κεφαλής, εγκεφαλική διάσειση, διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, έντονο πονοκέφαλο, ζαλάδες και ίλιγγο, αλλά και διαταραχή μνήμης και αδυναμία συγκέντρωσης ως εκ των οποίων του έγινε συρραφή του τραύματος, του χορηγήθηκε προστατευτικό κολλάρο για τον αυχένα, εμβόλιο τετάνου, αντιβίωση και παυσίπονα. Πρόσθετα, είχε μυϊκό σπασμό στην αυχενική περιοχή και την ωμοπλάτη, ενώ υπήρχε και τοπική ευαισθησία και περιορισμός κινητικότητας. Καθόρισε ως δίκαιο ποσό αυτό των €6.000 η οποία επικυρώθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο.
250. Στην Χριστοδούλου ν. Hoffer Πολ. Έφ. Αρ. 263/2012, ημερ. 10.1.2018, η εφεσείουσα συνεπεία ατυχήματος διαγνώστηκε με κάκωση του αυχένα, τραυματισμό στην περιοχή του θώρακα και φούσκωμα στο πηγούνι. Την επόμενη μέρα του ατυχήματος επισκέφθηκε τα εξωτερικά ιατρεία του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας όπου παραπονέθηκε για πόνο στον αυχένα, κεφαλαλγία και ζάλη. Της χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή και της συστήθηκε να χρησιμοποιεί κολάρο αυχένος. Την 21.6.2008 επισκέφθηκε τον Δρα Σεργίου, ορθοπεδικό ιατρό, ο οποίος διέγνωσε κάκωση του αυχένα, με τις κινήσεις αυτού να είναι επώδυνες και περιορισμένες. Παρουσίαζε ζάλη και κεφαλαλγία. Της χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή. Εξετάστηκε ξανά από τον Δρα Σεργίου στις 10.7.2008, 19.7.2008 και 25.8.2008. Κατά την τελευταία εξέταση, η βελτίωση της κατάστασης της ήταν ικανοποιητική, εξακολουθούσε όμως να παραπονείται για ελαφριά ζάλη. Τα συμπτώματα ζάλης διήρκησαν για δύο με τρεις μήνες περίπου μετά το ατύχημα, όπως έκρινε το πρωτόδικο Δικαστήριο. Επιπλέον, 6 μήνες μετά το ατύχημα, εξετάστηκε από ειδικό νευρολόγο κατόπιν παραπομπής από τον ειδικό ορθοπεδικό χειρούργο που την παρακολουθούσε. Το Εφετείο επικύρωσε την απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου για γενικές αποζημιώσεις ύψους €4.500.
251. Στη Χαράλαμπος Γεωργίου ν. Αντώνη Τζιοβάννη Πολ. Εφ. 203/2017, 26.5.2025, ο ενάγων 42 χρόνων κατά το ατύχημα, υπέστη διάστρεμμα οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης πρώτου βαθμού, εγκεφαλική διάσειση, κακώσεις θώρακος, πήχεως του τέταρτου δακτύλου, αιματώματα και εκδορές. Υπέφερε έντονα για δύο μήνες και στη συνέχεια τα συμπτώματα του βελτιώθηκαν. Για δύο χρόνια παρουσίαζε έντονη οσφυαλγία και λάμβανε αναλγητικά και κατά καιρούς αντιφλεγμονώδη. Στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου, θα συνεχίσει να παρουσιάζει οσφυαλγίες, που θα αντιμετωπίζονται με αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα και φυσιοθεραπεία. Μέχρι τη δίκη το 2016 δεν είχε παρουσιαστεί οστεοαρθρίτιδα, όμως, η πορεία αυτή κρίθηκε μη αναστρέψιμη. Δεν υπήρχε μείωση της ικανότητας του Εφεσίβλητου για εργασία, ούτε κάποιο μόνιμης φύσης σοβαρό πρόβλημα. Το ποσό των €13.000 κρίθηκε κατ’ έφεση ως έκδηλα υπερβολικό και μειώθηκε σε €9.000 επί πλήρους ευθύνης.
252. Στην Ιωαννίδου ν. Αναστασίου Πολ. Εφ. 15/11, 11.9.17, ECLI:CY:AD:2017:A288 το τραύμα του Εφεσίβλητου συνίστατο σε κάκωση θωρακοοσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης, η οποία του προκάλεσε άλγος και περιορισμό των κινήσεων της συγκεκριμένης μοίρας. Έμεινε δύο μέρες στο Νοσοκομείο, εξήλθε φέροντας ειδική ζώνη, υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπεία και αξονική τομογραφία και του δόθηκαν αντιφλεγμονώδη και αναλγητικά. Του χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια για δύο μήνες, από 30.9.2006 μέχρι 30.11.2006. Δεν φαίνεται να έμεινε οποιοδήποτε κατάλοιπο στον Εφεσίβλητο. Κρίθηκε ότι το ποσό των €5.500 που επιδικάστηκε από το πρωτόδικο Δικαστήριο υπό τύπον γενικών αποζημιώσεων υπέρ του Εφεσίβλητου ήταν υψηλό αλλά όχι υπερβολικό.
253. Στη Χριστοφίνη ν. Φραντζή Πολ. Εφ. 328/11, 31.5.2017, ECLI:CY:AD:2017:A202, η εφεσίβλητη υπέστη διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και αιμωδίες άνω άκρων, θλάση προσθίου θωρακικού τοιχώματος και μώλωπες στην περιοχή στέρνου. Έγινε θεραπεία με τοποθέτηση αυχενικού κολλάρου για 15 μέρες, αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα, φυσιοθεραπεία και ανάπαυση. Περαιτέρω, έγινε αποδεχτό ότι υπήρχαν κατάλοιπα κατά το χρόνο έκδοσης της απόφασης υπό μορφή άλγους, δυσκαμψίας του αυχένα και αιμωδίες των άνω άκρων κατά τις αλλαγές του καιρού ή αρκετής κούρασης. Το Δικαστήριο έκρινε ότι το ποσό των €7.000 ήταν εύλογο υπό τις περιστάσεις.
254. Στη L.P. Transbeton Ltd v. Σταύρου κ.ά. (2009) 1(Α) Α.Α.Δ. 304 επιδικάσθηκαν Λ.Κ.2.500 (€4.275 περίπου) σε άντρα ηλικίας 37 ετών ως γενικές αποζημιώσεις για αιμάτωμα περιοφθαλμικά του αριστερού ματιού και βλεφάρου, εγκεφαλική διάσειση και διάστρεμμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, εξαιτίας των οποίων παρέμεινε για περίπου δύο μήνες εκτός εργασίας.
255. Στη Μιρέλα Μαρκίδου ν. Χριστάκης Παπαμάρκου Πολ. Εφ. 288/18, 16.7.2024 ο ενάγων στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου, υπέστη σοβαρό διάστρεμμα του αυχένα το οποίο του προκάλεσε ευθειασμό της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Δημιουργήθηκε, επίσης, μυϊκός σπασμός ο οποίος προκάλεσε δυσκαμψία και συνακόλουθα πόνο στον αυχένα. Υπέστη, επίσης, εγκεφαλική διάσειση με μεταδιασεισικό σύνδρομο, αισθητικές διαταραχές στο αριστερό άνω άκρο, στην αριστερή περιοχή του προσώπου καθώς και κάκωση στον αριστερό θώρακα. Επιδικάστηκε για τον ως άνω τραυματισμό το ποσό των €5.000 το οποίο κρίθηκε δίκαιο και εύλογο κατ’ έφεση.
256. Στις Χρίστου Φωτίου ν. Σωτηρούλλας Ξενοφώντως Πολ. Εφ. 212/19, 9.1.2025 το Δικαστήριο προέβη σε εύρημα ότι από το επίδικο ατύχημα η εφεσίβλητη υπέστη διάστρεμμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης τύπου whiplash, κάκωση δεξιού ώμου και κλειδικής χώρας δεξιά, κάκωση αριστερών κατωτέρων πλευρών και ελαφρά εγκεφαλική διάσειση. Έλαβε φαρμακευτική αγωγή η οποία συνίστατο σε παυσίπονα, αντιφλεγμονώδη και μυοχαλαρωτικά ενώ για κάποια χρονική περίοδο χρησιμοποίησε αυχενικό κολλάρο. Λόγω των τραυμάτων της έλαβε αναρρωτική άδεια για περίοδο δύο μηνών περίπου. Επιδικάστηκε για τον ως άνω τραυματισμό το ποσό των €5.000 το οποίο κρίθηκε δίκαιο και εύλογο κατ’ έφεση.
257. Έχοντας τις ως άνω αυθεντίες κατά νου και στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου και ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψιν το γεγονός ότι οι πόνοι και η ταλαιπωρία που υπέστη η Ενάγουσα συνεπεία του Ατυχήματος περιορίζεται εντός περιόδου τεσσάρων με πέντε μηνών από το Ατύχημα, τη συνεχή μείωση της αξίας του χρήματος και την αυξητική τάση των αποζημιώσεων, θεωρώ ότι το ποσό των €5.500 αποτελεί δίκαιη και εύλογη αποζημίωση, για τις σωματικές βλάβες, τους πόνους και την ταλαιπωρία που απέδειξε ότι υπέστη συνεπεία του Ατυχήματος.
(ε) Τελικά συμπεράσματα ως προς το ύψος ειδικών αποζημιώσεων
i. Απόδειξη ύψους δαπανών
258. Κατ' εφαρμογή των πιο πάνω αρχών και στη βάση της ενώπιον μου αποδεκτής και αξιόπιστης μαρτυρίας η Ενάγουσα, η Ενάγουσα απέδειξε την καταβολή των δαπανών που δικογραφούνται στις παραγράφους (Β)(α) μέχρι (η), (ξ), (ρ) και (σ) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησής της. Πρόσθετα απέδειξε την καταβολή μέρους των δαπανών που αναφέρονται στις παρ. (Β)(ο) και (π), ήτοι, για τα ποσά των €402,72 και €474 και αντίστοιχα.
259. Η Ενάγουσα δεν προώθησε τα ποσά που καταγράφονται ως έξοδα στις παρ. Β(θ), (ι), (λ) και (μ) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης της, τα οποία περιγράφονται στις σχετικές υποπαραγράφους ως μεταφορικά έξοδα, έξοδα γυλιών που καταστράφηκαν, excess και επιστροφή ασφαλίστρων. Συνεπώς, αυτά δεν μπορούν να επιδικασθούν ως έξοδα ειδικής ζημιάς. Σε σχέση με την αξίωση της υπό της παρ. (ν), για το ποσό των €7.500 για μελλοντικά έξοδα, δεν προκύπτουν συγκεκριμένα κονδύλια στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου, ούτε και προωθήθηκε η εκδοχή της Ενάγουσας σε μια τέτοια βάση, ώστε να δύναται να καθοριστεί συγκεκριμένο ποσό ως μέρος των ειδικών ζημιών της Ενάγουσας και δη στο ύψος του ποσού που αξιώνεται. Οι εν λόγω διαπιστώσεις μου επισφραγίζουν την αποτυχία των σχετικών της αξιώσεων υπό των ως άνω υποπαραγράφων της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησής της.
260. Αυτό το οποίο απομένει προς εξέταση είναι το κατά πόσο οι δαπάνες οι οποίες έχουν αποδειχθεί ότι υπέστη η Ενάγουσα, συνδέονται με τους τραυματισμούς της από το Ατύχημα και κατά πόσο ήταν ευλόγως επωμισθείσες, ζήτημα στο οποίο στρέφομαι αμέσως πιο κάτω.
ii. Σύνδεση δαπανών με τους τραυματισμούς της Ενάγουσας από το Ατύχημα και εύλογο των δαπανών
261. Στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου, τα ποσά που αναγράφονται ως δαπάνες υπό των παρ. (α) και (β) της παρ. Β της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης (€300 ως έξοδα έκδοσης ιατρικού πιστοποιητικού του ΜΕ4 (Τεκμήριο 2) και (β) €235 ως έξοδα μαγνητικής τομογραφίας, Τεκμήριο 4), συνδέονται με το Ατύχημα και προκύπτουν ως ευλόγως επωμισθείσες δαπάνες, καθώς αφορούν στην περίοδο περίθαλψης της Ενάγουσας από τον θεράποντα ιατρό της, ΜΕ4, εντός της περιόδου που με βάση τα ευρήματα του Δικαστηρίου, ταλαιπωρείτο από συμπτώματα συνεπεία του Ατυχήματος. Το ίδιο ισχύει κατ’ αναλογίαν εν μέρει και αναφορικά με:
(i) Tο κονδύλι υπό της παρ. (γ) της παρ. Β της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης, ως έξοδα αγοράς φαρμάκων. Ειδικότερα, στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου, οι πρώτες δύο αποδείξεις επί της Δέσμης Τεκμηρίων 11 (ημερ. 8.3.2016 για το ποσό των €18,36 ημερ. 17.3.2016 για το ποσό των €47,93) αφορούν αποδείξεις για αγορά φαρμάκων και ζώνης, εντός της περιόδου που η Ενάγουσα ταλαιπωρείτο από συμπτώματα συνεπεία των τραυματισμών της από το Ατύχημα, ενώ σχετική συνταγογράφηση δόθηκε από τον θεράποντα ιατρό της ΜΕ4. Το συνολικό ποσό που προκύπτει από τις δύο προαναφερόμενες αποδείξεις είναι €66,29.
(ii) Το κονδύλι υπό της παρ. (δ) της παρ. Β της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης, ως έξοδα φυσιοθεραπειών. Ειδικότερα, στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου, η απόδειξη ημερ. 5.5.2016 επί της Δέσμης Τεκμηρίων 12 για το ποσό των €280 ως έξοδα φυσιοθεραπείας, αφορά σε φυσιοθεραπείες που έγιναν εντός χρονικής περιόδου που η Ενάγουσα απέδειξε ότι υπέφερε από συμπτώματα τραυματισμών τα οποία επήλθαν συνεπεία του Ατυχήματος. Με βάση δε τα ευρήματα του Δικαστηρίου, ο ΜΕ3 ενήργησε στη βάση παραπεμπτικού του τότε θεράποντα ιατρού της Ενάγουσας, ΜΕ4. Συνεπώς, η Ενάγουσα δικαιούται σε ανάκτηση της εν λόγω δαπάνης της.
262. Οι υπόλοιπες αποδείξεις επί της Δέσμης Τεκμηρίων 11 και της Δέσμης Τεκμηρίων 12 οι οποίες εκδόθηκαν μετά το έτος 2016, συνιστούν δαπάνες που δεν αφορούν την περίοδο που έχει αποδειχθεί ότι η Ενάγουσα υπέφερε από τραυματισμούς της που υπέστη συνεπεία του Ατυχήματος. Υπενθυμίζω εδώ ότι η Ενάγουσα για τους λόγους που επεξηγήθηκαν πιο πάνω, δεν έχει αποδείξει ότι οι πόνοι και οι ενοχλήσεις που την ταλαιπωρούσαν μετά τις 21.6.2016 συνδέονταν με το Ατύχημα. Αντιθέτως, στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου, οι εν λόγω πόνοι της αφορούσαν την επιδεινούμενη κατάσταση της σπονδυλικής της στήλης στο επίπεδο Ο5/Ι1, εν τη παρουσία εκφυλιστικών αλλοιώσεων. Κατ’ επέκταση δεν δικαιούται σε ανάκτηση των εν λόγω κονδυλίων, ως μέρος της ειδικής ζημιάς της που υπέστη συνεπεία του Ατυχήματος.
263. Η Ενάγουσα δικαιούται σε ανάκτηση της δαπάνης υπό τις παρ. παρ. (ε) της παρ. Β της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης και για το ποσό των €10, ως έξοδα ιατρικής επίσκεψης στο Γενικό Νοσοκομείο, ενέργεια που με βάση τα ευρήματα του Δικαστηρίου συνδέεται με τους τραυματισμούς της και ήτο απολύτως αναγκαία.
264. Σε σχέση με τις ιατρικές επισκέψεις που αναφέρθηκε στην παρ. (στ) της παρ. Β της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης της σημειώνω τα εξής:
(i) Η απόδειξη ημερ. 4.3.2016 επί της Δέσμης Τεκμηρίων 14, αφορά σε ιατρική της επίσκεψη στον Δρα Ανδρέα Καλλή. Καμία αναφορά έκανε για το θέμα αυτό κατά τη μαρτυρία της. Συνεπώς, δεν έχει καταδειχθεί ο λόγος που επισκέφθηκε τον εν λόγω ιατρό κατά την ως άνω ημερομηνία, ο οποίος δεν έχει ειδικότητα ορθοπεδικού. Κατ΄ επέκταση, δεν δικαιούται σε ανάκτηση του ποσού που αναγράφεται επί της συγκεκριμένης απόδειξης.
(ii) Η απόδειξη ημερ. 10.3.2016 επί της Δέσμης Τεκμηρίων 14, εκδόθηκε από τον ΜΕ4 οπότε και στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου την εξέτασε λόγω επιμονής των συμπτωμάτων της. Η εν λόγω δαπάνη κρίνεται εύλογη και αναγκαία στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου. Το ίδιο ισχύει κατ’ αναλογίαν και σε σχέσει με την απόδειξη ημερ. 8.4.2016 για σχετική ιατρική επίσκεψη και για το ανάλογο ποσό. Σημειώνεται ότι η εν λόγω απόδειξη εμπίπτει εντός της περιόδου για την οποία κρίθηκε ότι η Ενάγουσα αντιμετώπιζε πόνους και συμπτώματα, συνεπεία των τραυματισμών της από το Ατύχημα. Κατ’ επέκταση δικαιούται σε ανάκτηση του ποσού των €100.
(iii) Οι υπόλοιπες αποδείξεις επί της Δέσμης Τεκμηρίων 14, αφορούν σε χρονικές περιόδους που εκπίπτουν της χρονικής περιόδου για την οποία κρίθηκε ότι υπέφερε συνεπεία των τραυματισμών της από το Ατύχημα. Επιπλέον, σημειώνω εδώ ότι μέρος αυτών αφορούν τις επισκέψεις της στον Δρα Γρηγορίου, Ψυχίατρο (ΜΕ6), η μαρτυρία του οποίου εν σχέσει με την πρόκληση ψυχικού τραύματος της Ενάγουσας συνεπεία του Ατυχήματος, έχει απορριφθεί. Συνεπώς, η Ενάγουσα δεν δικαιούται σε ανάκτηση οιωνδήποτε σχετικών ποσών που αναγράφονται επί των ως άνω αποδείξεων.
265. Η δαπάνη που αφορά σε έξοδα οστεοπαθητικής θεραπείας για το ποσό των €360 (βλ. παρ. (ζ) της παρ. Β της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης) δεν δύναται να περιληφθεί ως μέρος της ειδικής ζημιάς της Ενάγουσας. Τούτο διότι, δεν προκύπτει στη βάση των ευρημάτων του Δικαστηρίου ότι η Ενάγουσα αποτάθηκε σε οστεοπαθητικό κατόπιν ιατρικής παραπομπής (Κακουλλή, ανωτέρω). Αντιθέτως, ο θεράπων ιατρός της ΜΕ4, επεξήγησε ότι ήταν αντίθετος με την εν λόγω θεραπεία καθώς ενδέχετο να επιδεινώσει την κατάσταση της. Συνεπώς, δεν δικαιούται σε ανάκτηση του εν λόγω ποσού.
266. Στρέφομαι στο σύνολο των εξόδων που επωμίστηκε λόγω της χειρουργικής επέμβασης της σπονδυλοδεσίας στην οποία υποβλήθηκε στις 25.2.25. Τα έξοδα αυτά δικογραφούνται στις παρ. Β(η), (ξ), (ο) και (π). Υπενθυμίζω ότι αποδείχθηκε μέρος της καταβολής των δαπανών αυτών (βλ. παρ. 210 πιο πάνω).
267. Δεν αποδείχθηκε όμως, στη βάση της της ενώπιον μου ιατρικής μαρτυρίας, ότι η εν λόγω εγχείρηση ήταν αναγκαία. Με δεδομένο το γεγονός ότι η σπονδυλολίσθηση παρέμεινε εντός πρώτου βαθμού, δεν καταδείχθηκε ότι η Ενάγουσα εξάντλησε τα μέσα εναλλακτικών θεραπειών για ανακούφιση των, εν πάση περιπτώσει, ήπιων πόνων και ενοχλήσεων που αντιμετώπιζε. Ανεξαρτήτως τούτου, δεν αποδείχθηκε ούτε και το ότι κατέστη αναγκαία συνεπεία των τραυματισμών της που υπέστη από το Ατύχημα. Συνεπώς, η Ενάγουσα, δεν δικαιούται στα εν λόγω κονδύλια, ως έξοδα που επωμίστηκε συνεπεία της σε βάρος της αμέλειας από τον Εναγόμενο.
268. Τέλος, η Ενάγουσα δικαιούται σε ανάκτηση της δαπάνης του ποσού των €85 που αφορά σε ετοιμασία της Αστυνομικής Έκθεσης (Τεκμήριο 1), ως η παρ. Β(ρ) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησής της, με δεδομένη την εκκρεμοδικία της με τον Εναγόμενο στα πλαίσια της οποίας η ευθύνη αμφισβητείτο ακόμη και μετά την έναρξη της ακρόασης.
269. Σε σχέση με την δαπάνη υπό της παρ. Β(σ), ως έξοδα επιδιόρθωσης κινητού τηλεφώνου, σημειώνω εδώ ότι η Ενάγουσα κατέθεσε το Τεκμήριο 16, χωρίς να αναφέρει ο,τιδήποτε σε σχέση με αυτό. Η δε ημερομηνία έκδοσης του εν λόγω τιμολογίου για επιδιόρθωση κινητού είναι επτά μήνες μετά το Ατύχημα. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν καταδείχθηκε με ποιον τρόπο η λόγω δαπάνη συνδέεται με το Ατύχημα. Το Δικαστήριο δεν δύναται να προβεί σε εικασίες επί τούτου (Ζαχαρίας Ευαγγέλου ν. Man Contractors and Developers Ltd Πολ. Εφ. 398/16, 28.3.2025). Συνεπώς, δεν απέδειξε ότι δικαιούται σε ανάκτηση του εν λόγω ποσού.
270. Υπό το φως όλων των πιο πάνω, η Ενάγουσα απέδειξε μόνο μέρος των κονδυλίων σε σχέση με τα οποία αξιώνει ειδικές αποζημιώσεις, ως επεξήγησα πιο πάνω και δικαιούται σε ανάκτηση ανάλογου ποσού ως ειδικές αποζημιώσεις, ήτοι για το συνολικό ποσό των €1.076,29 (€300 + €235 + €66,29 + €280 + €10 + €100 + €85).
VIII. ΤΟΚΟΣ
271. Το θέμα του καθορισμού του τόκου εμπίπτει εντός των πλαισίων της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου το οποίο διατηρεί ευρεία διακριτική ευχέρεια (Μιρέλα Μαρκίδου ν. Χριστάκης Παπαμάρκου, Πολ. Έφ. Αρ. 288/18, 16.7.24, Χρυσάνθου κ.ά. ν. Φραντζή (2010) 1(Β) ΑΑΔ 1295 και Α. Εργοληπτική Εταιρεία Γιαννάκης Γιάννη Συμεού & Υιοί Λτδ ν. Δημήτρη Σάββα Πολ. Έφ. Αρ. 266/2017, 2.12.2025 και Cornelius Desmond O’ Dwyer v. Χριστόφορου Καραγιαννά κ.ά. Πολ. Έφ. 47/15, 1.12.23). Το Άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, προνοεί για την εξουσία του Δικαστηρίου να επιδικάσει τόκο επί των αποζημιώσεων «για ολόκληρη ή για μέρος της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας κατά την οποία γεννήθηκε το αγώγιμο δικαίωμα και της ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής» (βλ. Δέσπω Χατζηνικόλα ν. Χριστοδούλου Χριστοδούλου Πολ. Έφ. 68/2015, 20.12.2023). Εκτενής ανάλυση του θέματος με ειδική αναφορά στην αγγλική νομολογία έγινε στην υπόθεση Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου (1991) 1 ΑΑΔ 475.
272. Σε σχέση με της ειδικές αποζημιώσεις εκεί αναφέρθηκε ότι:
«Το ύψος των ειδικών ζημιών είναι γνωστό κατά το χρόνο της δίκης και, ως θέμα αρχής, το ορθό θα ήταν να επιδικάζεται τόκος από την ημερομηνία κατά την οποία ο ενάγων είχε υποστεί την κάθε ζημιά. Όμως αυτό θα συνεπαγόταν πολυδιάσπαση των ποσών και ενασχόληση με πολλές αριθμητικές πράξεις συνήθως με αντικείμενο μικρά ποσά κάθε φορά. Αναφέρεται το παράδειγμα της απώλειας απολαβών που είναι σταδιακή και που εκτείνεται στη μεγάλη καμιά φορά περίοδο από την ημέρα της γέννησης του αγώγιμου δικαιώματος ως τη δίκη. Έτσι, ευνοήθηκε η προσέγγιση του θέματος πάνω σε γενικές γραμμές και προκρίθηκε ως δίκαιη η επιδίκαση τόκου πάνω στο συνολικό ποσό των ειδικών αποζημιώσεων που επιδικάζονται, από την ημέρα της γέννησης του αγώγιμου δικαιώματος ως τη δίκη, μειωμένου όμως κατά το μισό ώστε να αντισταθμιστεί το γεγονός ότι δεν προκύπτει όλη η ζημιά από την αρχή. Τονίζεται πως αυτό μόνο σε συνηθισμένες περιπτώσεις. Δεν αποκλείεται διαφορετική προσέγγιση όταν τα ιδιαίτερα περιστατικά της κάθε υπόθεσης το δικαιολογούν.»
273. Ως προς τις γενικές αποζημιώσεις εκτός εάν διαπιστωθεί αδικαιολόγητη καθυστέρηση ή ολιγωρία εκ μέρους του Ενάγοντα, επιδικάζεται νόμιμος τόκος επί του ποσού των γενικών αποζημιώσεων από την ημέρα που προκύπτει το αγώγιμο δικαίωμα (Καμπούρης ν. Εταιρείας Βιοχρώμ Λτδ (2005) 1(Β) ΑΑΔ 1246), Μιρέλα Μακρίδου (ανωτέρω), Φοινικαρίδης (ανωτέρω), Δημήτρη Σάββα (ανωτέρω) Δέσπω Χατζηνικόλα (ανωτέρω) και άρθρο 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ. 148, άρθρο 33(2)-(4) του περί Δικαστηρίων Ν.14/60. Στην υπό εξέταση περίπτωση, το Ατύχημα έλαβε χώρα στις 21.2.2016. Το πιστοποιητικό του θεράποντος ιατρού της Ενάγουσας, Δρος Μαρουδιά (Τεκμήριο 2), εκδόθηκε τέσσερις μήνες κατόπιν, ήτοι, στις 21.6.2016. Εκεί καταγράφονταν το ιστορικό της Ενάγουσας ως προς τις ιατρικές εξετάσεις στις οποίες υποβλήθηκε, τον πόνο, την ταλαιπωρία της και περιγράφονταν οι τραυματισμοί της, ως ακριβώς τους είχε προωθήσει η Ενάγουσα με την αγωγή της. Ακόμη, γινόταν και αναφορά στο ενδεχόμενο υποβολής της Ενάγουσας σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας. Συνεπώς, οι ουσιώδεις θέσεις της Ενάγουσας είχαν αποκρυσταλλωθεί. Παρά τούτο, η αγωγή καταχωρήθηκε δύο έτη και δύο μήνες μετά το Ατύχημα. Η Έκθεση Απαίτησης καταχωρήθηκε 7 μήνες κατόπιν. Η εν λόγω καθυστέρηση δεν επιχειρήθηκε να επεξηγηθεί. Συναφώς, κρίνω ότι ο τόκος επί των γενικών αποζημιώσεων θα πρέπει να επιδικαστεί από την ημερομηνία καταχώρησης της Έκθεσης Απαίτησης, ήτοι από τις 9.11.2018 μέχρι πλήρους εξόφλησης του εν λόγω ποσού.
274. Σε σχέση με τις ειδικές αποζημιώσεις και έχοντας κατά νου την προαναφερθείσα αδικαιολόγητη καθυστέρηση και τις ως άνω αρχές, καταλήγω ότι ο νόμιμος τόκος επί του ποσού των €1.076,29 θα πρέπει να επιδικαστεί από την ημερομηνία καταχώρησης της Έκθεσης Απαίτησης, ήτοι από τις 9.11.2018 μέχρι εξόφλησης. Είναι στην Φοινικαρίδης που τονίστηκε ότι «σε όλες τις περιπτώσεις είναι δυνατό να διαδραματίσει ρόλο ο τρόπος με τον οποίο προωθήθηκε η αγωγή προς εκδίκαση. Στις περιπτώσεις που παρατηρείται αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής θα ήταν λανθασμένο να επιδικάζεται τόκος χωρίς να ληφθεί υπόψη η καθυστέρηση αυτή. Για όσο χρόνο διαρκεί η αδικαιολόγητη καθυστέρηση ο ενάγων στερείται τα χρήματα στα οποία δικαιούται από δικό του σφάλμα.» (βλ. Ανθίτσα Ιωάννου κ.ά. ν. Χριστάκη Αντωνίου Σοφιανού Πολ. Έφ. 155/2015, 18.4.2024 και Cornelius Desmond O’ Dwyer v. Χριστόφορου Καραγιαννά κ.ά. Πολ. Έφ. 47/15, 1.12.23). Ο τόκος δεν θα μειωθεί κατά το ήμισυ μέχρι σήμερα, καθώς, το σύνολο των ειδικών ζημιών της Ενάγουσας για τις οποίες της επιδικάζεται το ως άνω ποσό, είχαν ήδη αποκρυσταλλωθεί μέχρι την προαναφερθείσα ημερομηνία. Συνεπώς, το σκεπτικό της Φοινικαρίδης δυνάμει του οποίου είναι εύλογο και δίκαιο να μειώνεται ο τόκος κατά το ήμισυ, ώστε να αντανακλάται το γεγονός ότι δεν αποκρυσταλλώνεται το σύνολο της ζημιάς μέχρι την ημερομηνία έναρξης επιδίκασης του τόκου, ως ζήτημα λογικής, δεν τυγχάνει εφαρμογής.
IX. ΚΑΤΑΛΗΞΗ
275. Υπό το φως όλων των πιο πάνω εκδίδεται απόφαση υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγόμενου ως εξής:
(α) Για το ποσό των €1.076,29 ως ειδικές αποζημιώσεις, πλέον νόμιμο τόκο από τις 9.11.2018 μέχρι εξόφλησης, και
(β) για το ποσό των €5.500 ως γενικές αποζημιώσεις πλέον νόμιμο τόκο από τις 9.11.2018 μέχρι εξόφλησης.
276. Ενόψει της επιτυχίας της απαίτησης της Ενάγουσας τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ της και εναντίον του Εναγόμενου, στην κλίμακα επιτυχίας, όπως αυτά υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, πλέον Φ.Π.Α.
(Υπ.) …………………………
Ν. Παπανδρέου, Ε.Δ.
Πιστό αντίγραφο
Πρωτοκολλητής
[1] Βλ. πρακτικό ημερ. 23.6.2025.
[2] Βλ. παρ. 5(ε) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης και παρ.1, σελ. 14 του Τεκμηρίου 24.
[3] Βλ. παρ. 5(α) και (μ) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης και παρ. 2, σελ. 14 του Τεκμηρίου 24.
[4] Βλ. παρ. 5(μ) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης.
[5] Βλ. παρ. 5(ν) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης και παρ. 3, σελ. 14 του Τεκμηρίου 24.
[6] Βλ. παρ. 5(α) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης και παρ. 4, σελ. 14 του Τεκμηρίου 24.
[7] Βλ. παρ. 5(ν) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης και παρ. 5, σελ. 14 του Τεκμηρίου 24.
[8] Βλ. παρ. 4 του Εγγράφου Α.
[9] Βλ. παρ. 6, σελ. 15 του Τεκμηρίου 24.
[10] Βλ. Robert Keith Stark κ.ά. ν. David Marsland κ.ά. Πολ. Έφ. 233/19, 6.5.2025, Zilha Ozay Oguz v. Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω του Γενικού Εισαγγελέα κ.ά. Πολ. Εφ. 271/18, 15.3.24, Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Νίκος Σιακόλας Πολ. Έφ. 132/21, 15.12.2025, Φιλίππου ν. Οδυσσέως (1989) 1 C.L.R 1, Θεοσκέπαστη Φαρμ. ν. Δημοκρατίας (1990) 1 Α.Α.Δ. 984, Σιακόλα ν. Αστυνομίας Πολιτική Έφεση 53/11, Κυριάκου ν. Γρίβα (2002) 1 Α.Α.Δ 825, Νικολάου ν. Σταύρου (1992) 1 (Β) Α.Α.Δ 746, Φιλίππου ν. Οδυσσέως (1989) 1 C.L.R 1 και Ευαγγέλου ν. Αμπίζας (1982) 1 Α.Α.Δ 41.
[11] Βλ. πρακτικά ημερ. 5.6.2025, σελ. 7.
[12] Βλ. πρακτικά ημερ. 19.6.2025, ώρα έναρξης 13:15, σελ. 14.
[13] Βλ. σελ. 3, Έγγραφο Α.
[14] Βλ. δεύτερη γραμμή του Τεκμηρίου 2, «την εξέτασα για πρώτη φορά στις 4.3.2016» και τελευταία παρ. της πρώτης σελίδας του Τεκμηρίου 2, «στην εξέταση από εμένα, ημερ. 10.3.216».
[15] Βλ. παρ. 59 πιο πάνω και παρ. 5(η) και (θ) της Τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησής της.
[16] Βλ. πρακτικά ημερ. 23.4.25, σελ. 15.
[17] Βλ. Έγγραφο Α, σελ. 5, παρ. 6, 3η γραμμή από το τέλος.
[18] Βλ. πρακτικά ημερ. 21.2.25, σελ. 11.
[19] Βλ. σελ.3, Έγγραφο Α, γρ. 9 από το τέλος.
[20] Βλ. πρακτικά ημερ. 11.3.2025, σελ. 3.
[21] Βλ. πρακτικά ημερ. 11.3.2025, σελ. 4 – 5.
[22] Βλ. πρακτικά ημερ. 21.2.2025, σελ. 5.
[23] Βλ. πρακτικά ημερ. 21.2.2025, σελ. 15.
[24] Βλ. παρ. 4 του Εγγράφου Α.
[25] Βλ. πρακτικά ημερ. 21.2.25, σελ. 7.
[26] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 22.
[27] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ.23.
[28] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.2025, σελ. 5
[29] Βλ. πρακτικά ημερ. 21.2.25, σελ. 15.
[30] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.2025, σελ. 5
[31] Βλ. πρακτικά ημερ. 21.2.2025, σελ. 12.
[32] Βλ. πρακτικά ημερ. 23.4.25, σελ. 15.
[33] Βλ. Έγγραφο Α, παρ. 7.
[34] Βλ. παραπεμπτικό ημερ. 24.11.2016 επί της Δέσμης Τεκμηρίων 7 και πρακτικά ημερ. 11.3.2025, σελ. 16.
[35] Βλ. πρακτικά ημερ. 21.2.25, σελ.12.
[36] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 28.
[37] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 30 – 31.
[38] Βλ. πρακτικά ημερ. 21.2.25, σελ. 16 και πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 24.
[39] Βλ. Τεκμήριο 45 και πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 17.
[40] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 6 - 7.
[41] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ.37.
[42] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 42.
[43] Βλ. πρακτικά ημερ. 19.6.25, σελ. 25.
[44] Βλ. πρακτικά ημερ. 19.6.2025, σελ. 26.
[45] Βλ. πρακτικά ημερ. 19.6.25, σελ. 30.
[46] Βλ. σελ. 8 - 9 του Τεκμηρίου 24.
[47] Βλ. παρ. 2, σελ. 3 και Ενότητα (Β), σελ. 8, Τεκμήριο 24.
[48] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.2025, σελ. 5.
[49] Βλ. σελ. 6, Τεκμήριο 24.
[50] Βλ. σελ. 6 - 7, Τεκμήριο 24.
[51] Βλ. σελ. 5, Τεκμήριο 24.
[52] Βλ. σελ. 5, Τεκμήριο 24.
[53] Βλ. πρακτικά ημερ. 19.6.2025, σελ. 38.
[54] Βλ. πρακτικά ημερ. 11.3.2025, σελ. 9.
[55] Βλ. πρακτικά ημερ. 19.6.25, ώρα έναρξης 10:45, σελ. 40.
[56] Βλ. πρακτικά ημερ. 11.3.2025 σελ.9.
[57] Βλ. πρακτικά ημερ. 19.6.25, σελ.40.
[58] Βλ. πρακτικά ημερ. 11.3.25, σελ. 11.
[59] Βλ. σελ. 11 του Τεκμηρίου 24.
[60] Βλ. πρακτικά ημερ. 19.6.25, σελ. 38.
[61] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 18.
[62] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 20 - 21. Βλ. επίσης σελ. 38.
[63] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, ώρα έναρξης 10:45, σελ. 14.
[64] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 16.
[65] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 16.
[66] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 14.
[67] Πρακτικά ημερ. 19.6.25, σελ. 42 – 43.
[68] Πρακτικά ημερ. 19.6.25, σελ. 42 – 43.
[69] Βλ. πρακτικά ημερ. 19.6.25, σελ. 45.
[70] Βλ. πρακτικά ημερ. 23.4.25, σελ. 14 και πρακτικά ημερ. 19.6.25, σελ. 42.
[71] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, σελ. 18.
[72] Βλ. πρακτικά ημερ. 26.6.25, ώρα έναρξης 10:37, σελ. 8 και πρακτικά ημερ. 26.6.25, ώρα έναρξης 11:40, σελ. 37.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο