<< Επιστροφή

Αριθμός 849/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Μαρουλιώ Δαβίου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Θεοφάνη, Αγαθή Δερέ, Μερόπη Τζουγκαράκη, Ιφιγένεια Ματσούκα-Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ, δημόσια, στο ακροατήριό του, στις 29 Μαΐου 2024, με την παρουσία και του γραμματέα Π. Μ., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Σ. Τ. του Γ. και της Σ., συζύγου Ε. Β., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Σινέλη, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ε. Π. του Α. και της Α., 2) Σ. Π. του Α. και της Α., κατοίκων ..., οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Μακρή, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 5-12-2018 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Βόλου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 116/2020 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 106/2022 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 17-2-2023 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από 17-02-2023 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αριθμ. 106/2022 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου, που δίκασε ως Εφετείο, και εκδόθηκε, αντιμωλία των διαδίκων, κατά την τακτική διαδικασία. Η ανωτέρω αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα, είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566§1, 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 571, 577§3 ΚΠολΔ).

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 975 και 996 ΑΚ συνάγεται ότι οιονεί νομή είναι η μερική εξουσίαση του πράγματος που ασκείται με διάνοια δικαιούχου ενεχύρου ή δουλείας. Η διαφορά μεταξύ της καθολικής νομής και της οιονεί νομής είναι απλώς ποσοτική, έγκειται μόνο στην έκταση του περιεχομένου της φυσικής εξουσίας και της αντίστοιχης θέλησης (διάνοιας). Όπως η νομή έτσι και η οιονεί νομή προϋποθέτει δύο στοιχεία: το σωματικό και το πνευματικό. Περιεχόμενο του corpus στην οιονεί νομή είναι o μερικός εξουσιασμός, δηλαδή αυτός που περιλαμβάνει ορισμένη ή ορισμένες χρησιμότητες του πράγματος. Και ενώ ο φυσικός εξουσιασμός ασκείται στη νομή με διάνοια κυρίου, στην οιονεί νομή ασκείται με διάνοια δικαιούχου περιορισμένου εμπράγματου δικαιώματος και συγκεκριμένα εκείνου του περιορισμένου εμπράγματου δικαιώματος που θα υπήρχε, αν η φυσική εξουσία αποτελούσε άσκηση εμπράγματου δικαιώματος.

Συνεπώς στοιχεία της οιονεί νομής είναι η ύπαρξη μερικής εξουσίασης πάνω σε ξένο πράγμα και η θέληση άσκησης αυτής της φυσικής εξουσίας με διάνοια δικαιούχου, χωρίς να απαιτείται και πεποίθηση ότι ασκείται δουλεία νομίμως συσταθείσα. Για την ύπαρξη της οιονεί νομής δεν απαιτείται να έχει αποκτηθεί και το εμπράγματο δικαίωμα της δουλείας και μπορεί να υπάρξει, ανεξάρτητα από την ύπαρξη του δικαιώματος, ενώ επίσης για την απόκτηση της οιονεί νομής δεν απαιτείται καλή πίστη. Αντικείμενο αυτής είναι το δεκτικό νομής πράγμα. Η οιονεί νομή προστατεύεται σε περίπτωση προσβολής, όπως και η καθολική νομή, αδιάφορα εάν στηρίζεται πράγματι σε δικαίωμα δουλείας ή ενεχύρου και αδιάφορα εάν η προσβολή προέρχεται από τον καθολικό νομέα ή από τρίτον. Συγκεκριμένα, o οιονεί νομέας, σε περίπτωση προσβολής της οιονεί νομής του (με αποβολή ή διατάραξη), έχει τόσο την αυτοδύναμη προστασία με τους όρους της ΑΚ 985 όσο και την ένδικη προστασία και μάλιστα όχι μόνο τις αγωγές της νομής αλλά και την προστασία με άλλους τρόπους (ασφαλιστικά μέτρα κ.λπ.).

Σε περίπτωση, δε, που η προσβολή συνίσταται σε αποβολή, εναγόμενος με την αγωγή περί αποβολής είναι οποιοσδήποτε νέμεται επιλήψιμα έναντι του οιονεί νομέα (984 παρ. 2 ΑΚ). Προσέτι από τη διάταξη του άρθρου 1710 παρ.1 του ΑΚ, που ορίζει ότι "κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο (κληρονομία) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)", προκύπτει ότι αντικείμενο της κληρονομικής διαδοχής, η οποία επέρχεται είτε με διαθήκη, είτε από το νόμο, είναι όλα τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις και όλες οι περιουσιακές σχέσεις του προσώπου (εκτός από εκείνες που ρητά εξαιρούνται από το νόμο). Εξάλλου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 983 ΑΚ η νομή (επομένως και η οιονεί νομή) μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του νομέα (αντίστοιχα οιονεί νομέα). Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων προκύπτει ότι ακόμα και η πλασματική νομή ή οιονεί νομή του, από το νόμο ή από διαθήκη, κληρονόμου επί των αντικειμένων της κληρονομίας, προϋποθέτει ότι ο κληρονομούμενος, κατά το χρόνο θανάτου του, ήταν νομέας ή οιονεί νομέας, αντίστοιχα του πράγματος (ΑΠ 281/2019, ΑΠ 1358/2018, ΑΠ 388/2014).

Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1118, 1119, 1120 και 1121 του ΑΚ προκύπτει ότι επί ακινήτου μπορεί να αποκτηθεί εμπράγματο δικαίωμα υπέρ του εκάστοτε κυρίου άλλου ακινήτου που να του παρέχει κάποια ωφέλεια, δηλαδή πραγματική δουλεία, εξαιτίας της οποίας ο κύριος του δουλεύοντος ακινήτου φέρει το βάρος να ανέχεται κάποια χρησιμοποίηση αυτού από τον κύριο του δεσπόζοντος (θετική πραγματική δουλεία). Τέτοιο εμπράγματο δικαίωμα είναι, μεταξύ άλλων, η δουλεία οδού, αντλήσεως ύδατος κλπ. Οι πραγματικές δουλείες συνιστώνται με δικαιοπραξία ή με χρησικτησία, για την οποία εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις για τη χρησικτησία στα ακίνητα. Επί παράνομης δε προσβολής παρέχεται στον δικαιούχο της δουλείας αγωγή εκ του άρθρου 1132 ΑΚ με αίτημα την αναγνώριση της δουλείας και την άρση της προσβολής (ΑΠ 1731/2011, ΑΠ 1343/2010). Η νομική αοριστία της αγωγής, που συνδέεται με τη νομική εκτίμηση του εφαρμοστέου κανόνα του ουσιαστικού δικαίου, ελέγχεται, ως παραβίαση από το άρθρο 559 αρ.1 Κ.Πολ.Δ. και το ταυτόσημο με αυτό άρθρο 560 αρ.1 Κ.Πολ.Δ., όταν πρόκειται για αναίρεση κατά απόφασης Πρωτοδικείου που δίκασε ως Εφετείο, αν το δικαστήριο για το σχηματισμό της περί νομικής επάρκειας της αγωγής κρίσης του αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα απαιτεί ο νόμος προς θεμελίωση του δικαιώματος ή αρκέστηκε σε λιγότερα, ενώ η ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της αγωγής, η οποία υπάρχει όταν δεν αναφέρονται όλα τα στοιχεία που απαιτούνται κατά νόμο για τη θεμελίωση του αιτήματος της αγωγής ελέγχεται ως παραβίαση από τους αριθμούς 8 και το ταυτόσημο με αυτό άρθρο 560 αρ.5 Κ.Πολ.Δ., ή 14 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. Ειδικότερα, αν τυχόν το δικαστήριο έλαβε υπόψη θεμελιωτικά γεγονότα μη διαλαμβανόμενα στο αγωγικό δικόγραφο και ασκούντα ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ή δεν έλαβε υπόψη τέτοια γεγονότα, αν και διαλαμβάνονταν στην αγωγή, τότε ιδρύεται ο προβλεπόμενος από τον αριθμό 8 ή 5 των άνω άρθρων 559 και 560, αντίστοιχα, λόγος αναίρεσης. Αν το δικαστήριο, κατά παράβαση του νόμου, θεώρησε επαρκή τα εκτιθέμενα για την περαιτέρω εξειδίκευση του κανόνα δικαίου πραγματικά γεγονότα τότε ιδρύεται ο λόγος αναίρεσης από τον αρ. 14 του προαναφερόμενου άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. (ΑΠ 8/2017, ΑΠ 1024/2013). Τέλος, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 578 ΚΠολΔικ, αν ο Άρειος Πάγος διαπιστώσει ότι το διατακτικό της απόφασης είναι ορθό, αλλά υπάρχει σφάλμα στις αιτιολογίες απορρίπτει την αναίρεση χωρίς να αντικαταστήσει τις αιτιολογίες, οι οποίες όμως στην ουσία αντικαθίστανται με αυτές της αναιρετικής απόφασης, εκτός αν υπάρχει έννομο συμφέρον προς αντικατάσταση των αιτιολογιών όπως, όταν μεταβάλλεται η έκταση και η ισχύς του δεδικασμένου (ΑΠ 19/2018, ΑΠ 2077/2014). Η διάταξη αυτή, επομένως, έχει εφαρμογή και όταν με εσφαλμένη εν όλω ή εν μέρει αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης απορρίπτεται ως μη νόμιμη η αγωγή, η οποία όμως ήταν απορριπτέα ως μη νόμιμη για άλλους λόγους, αφού στην περίπτωση αυτή το σφάλμα ανάγεται στην νομική αιτία της προσβαλλομένης απόφασης, της οποίας το απορριπτικό συμπέρασμα είναι ορθό (Ολ ΑΠ 10/2007, Ολ ΑΠ 32/2002, ΑΠ 1004/2017).

Στην προκείμενη περίπτωση, από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ, επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δικογραφίας, προκύπτουν τα ακόλουθα: Η ενάγουσα, ήδη αναιρεσείουσα, με την απευθυνόμενη, ενώπιον του Ειρηνοδικείου Βόλου, ένδικη από 05-12-2018 αγωγή της εξέθετε ότι η κοινή δικαιοπάροχος αυτής και των εναγομένων, ήδη αναιρεσιβλήτων, Σ. Τ., ήταν αποκλειστική κυρία του περιγραφομένου αγρού συνολικής έκτασης 43.209 τ.μ. που βρίσκεται στη θέση "..." ... Ότι ο αγρός αυτός είναι ποτιστικός και αρδεύεται από την υφισταμένη από το έτος 1984 ευρισκομένη στο νοτιοανατολικό άκρο αυτού γεώτρηση. Ότι η ανωτέρω, Σ. Τ., μητέρα αυτής και γιαγιά των εναγομένων, μεταβίβασε στις τελευταίες (εγγονές της), τμήματα του όλου ενιαίου ακινήτου και συγκεκριμένα: 1) με το υπ' αριθμ. ...-2016 συμβόλαιο δωρεάς της Συμβ/φου Βόλου Α. Γ. νόμιμα μεταγεγραμμένο μεταβίβασε κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου σε κάθε μια από τις εναγόμενες διαιρετό τμήμα έκτασης 505,50 τ.μ. με την εντός αυτού υπάρχουσα γεώτρηση, όπως αυτό εμφαίνεται με το στοιχείο 3 στο από μηνός Δεκεμβρίου 2016 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Γ. Κ., που επισυνάπτεται στο παραπάνω συμβόλαιο 2) με τα υπ' αριθ. ...-2016 συμβόλαια της ιδίας ως άνω Συμβ/φου νόμιμα μεταγεγραμμένα μεταβίβασε λόγω δωρεάς σε κάθε μια από τις εναγόμενες διαιρετά τμήματα του άνω ενιαίου ακινήτου έκτασης 10.550 τ.μ. καθένα, όπως αυτά περιγράφονται και εμφαίνονται με τα στοιχεία 1 και 2, αντίστοιχα, στο προαναφερθέν τοπογραφικό διάγραμμα. Ότι η Σ. Τ. απεβίωσε στις ... χωρίς να αφήσει διαθήκη και κληρονομήθηκε εξ αδιαθέτου από το σύζυγό της Γ. Τ., κατά ποσοστό 2/8 εξ αδιαιρέτου και τις κόρες της, Α. Τ. και Σ. Τ. (ενάγουσα), κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου από κάθε μία από αυτές. Ότι το εναπομείναν, μετά τις προαναφερθείσες δωρεές, διαιρετό τμήμα του ενιαίου αγρού, έκτασης 21.604,50 τ.μ., όπως αυτό περιγράφεται, περιήλθε κατά κυριότητα στους ανωτέρω κληρονόμους της Σ. Τ., κατά τα παραπάνω εξ αδιαιρέτου ποσοστά, κληρονομία την οποία αυτοί αποδέχθηκαν, η μεν ενάγουσα με την ...-2018 δήλωση αποδοχής κληρονομίας της Συμβ/φου Φαρσάλων Β. Π. - Δ., οι δε λοιποί κληρονόμοι (πατέρας και αδελφή της) με την ...-2017 δήλωση αποδοχής κληρονομίας του Συμβ/φου Αλμυρού Κ. Γ., που μεταγράφηκαν νόμιμα. Στη συνέχεια, η ενάγουσα εκθέτει ότι το ενιαίο ακίνητο (ποτιστικός αγρός) αρδευόταν από το έτος 1984 από την άνω γεώτρηση. Ότι (όπως επί λέξει διαλαμβάνεται στην αγωγή) ..."Οι α' και β' των εναγομένων εξακολουθούν τα ως άνω εδαφικά τμήματα που περιήλθαν σ'αυτές, να τα αρδεύουν από την ίδια γεώτρηση (πομώνα), όλοι δε αλλά και ειδικότερα, τόσον εγώ όσο και οι α' και β' των καθ' εναγόμενων από τις περιελεύσεως των εδαφικών τμημάτων μας σε μας, κατέστησαν οιονεί συννομείς του δικαιώματος αντλήσεως και διοχετεύσεως ύδατος από την υφιστάμενη γεώτρηση (πομώνα), που εξυπηρετούσε όλον τον αρχικά ενιαίο αγρό των τμ 43.209 τμ και εξακολούθησε και εξακολουθεί να εξυπηρετεί την άρδευση του εδαφικών μας τμημάτων και ασκούμε το δικαίωμά μας οιονεί συννομής αντλήσεως και διοχετεύσεως ύδατος από την γεώτρηση (πομώνα), που βρίσκεται επί του τμήματος των 504,50 τμ εντός του οικίσκου για την άρδευση των ακινήτων μας με διάνοια δικαιούχου, ήτοι ασκούμε μερική φυσική εξουσίαση της ως άνω γεώτρησης (πομώνας), η οποία (φυσική εξουσίαση) εκτείνεται στην χρησιμότητα αυτής άρδευσης των εδαφικών μας τμημάτων με διάνοια δικαιούχου, στο οποίο υπεισήλθαμε από της περιελεύσεως των ως άνω ακινήτων μας στον καθένα, με τον τρόπο που προαναφέρεται, εγώ δε ειδικότερα κατέστην οιονεί συννομέας του δικαιώματος άντλησης και διοχέτευσης ύδατος από την ως άνω (γεώτρηση) πομώνα, με την περιέλευση σε μένα με κληρονομική διαδοχή κατά το ως άνω ποσοστό μου (των 3/8 εξ αδιαιρέτου), του εδαφικού τμήματος των 21.604,50 τμ, κληρονομιά την οποία κατά τα ανωτέρω αποδέχτηκα"...Στη συνέχεια η ενάγουσα εκθέτει ότι οι εναγόμενες στις 05-06-2018 προσέβαλαν παράνομα την οινονεί συννομή της δουλείας άντλησης ύδατος αποκλείοντας την πρόσβασή της στον οικίσκο γεώτρησης. Ζήτησε δε, με βάση τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά να αναγνωρισθεί οιονεί συννομέας δουλείας άντλησης και διοχέτευσης ύδατος και να υποχρεωθούν οι εναγόμενες να αποδώσουν την οιονεί συννομή της και να παραλείπουν στο μέλλον κάθε διαταρακτική της οιονεί συννομής της ενέργεια. Προσέτι, η ενάγουσα εκθέτει, επικουρικά, ότι έχει δουλεία άντλησης και διοχέτευσης ύδατος διότι η άδεια γεώτρησης εκδόθηκε για την άρδευση του αρχικά ενιαίου ακινήτου, δικαίωμα το οποίο παράνομα οι εναγόμενες προσέβαλαν δι' αποβολής. Ζήτησε δε να αναγνωρισθεί ότι έχει δικαίωμα δουλείας άντλησης και διοχέτευσης ύδατος, να διαταχθούν οι εναγόμενες να άρουν την προσβολή και να υποχρεωθούν να ανέχονται την άρδευση του ακινήτου της. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, δικάζοντας την αγωγή δέχθηκε αυτήν ως ουσιαστικά βάσιμη κατά την κύρια βάση της και αναγνώρισε την ενάγουσα οιονεί συννομέα άντλησης και διοχέτευσης ύδατος από την επίδικη γεώτρηση, υποχρέωσε δε τις εναγόμενες να αποδώσουν στην ενάγουσα την οιονεί συννομή της. Κατά της απόφασης αυτής οι εναγόμενες άσκησαν την από 01/10/2020 έφεση, επί της οποίας εκδόθηκε από το Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου, που δίκασε ως Εφετείο, η αναιρεσιβαλλόμενη υπ' αριθμ. 106/2022 τελεσίδικη απόφαση, με την οποία το Εφετείο δέχθηκε την έφεση, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση και απέρριψε την αγωγή ως μη νόμιμη, με την αιτιολογία ότι ..."Με το προεκτεθέν περιεχόμενο, η αγωγή, που σημειωτέον δεν είναι αόριστη από μόνο το γεγονός ότι δεν προσδιορίζεται η αξία που έχει η δουλεία για το δεσπόζον ακίνητο..........και η οποία επιχειρείται να θεμελιωθεί κατά την κύρια βάση της στις διατάξεις περί προστασίας της οιονεί (συν)νομής και δη σε εκείνες περί απόδοσης της οιονεί (συν)νομής, δηλαδή του δικαιώματος πραγματικής δουλείας διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης νερού και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος λόγω παράνομης αποβολής από αυτήν (άρθρα 975, 996 και 987 AΚ) και επικουρικά στις διατάξεις περί αναγνώρισης και προστασίας του εμπράγματου δικαιώματος της πραγματικής δουλείας διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης νερού και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος, ήτοι σε αυτές περί αναγνώρισης της ως άνω πραγματικής δουλείας και άρσης της προσβολής, καθώς και παράλειψής της στο μέλλον (αγωγή ομολόγησης δουλείας-άρθρο 1132 ΑΚ), είναι στο σύνολό της απορριπτέα ως μη νόμιμη. Ειδικότερα, η αγωγή της ενάγουσας και ήδη εφεσίβλητης, συγκυρίας κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου από κληρονομική εξ αδιαθέτου διαδοχή του αναφερομένου δεσπόζοντος ακινήτου, εμβαδού 21.604,50 τ.μ., τμήματος μείζονος ακινήτου, εμβαδόν 43.209,00 τ.μ., δυνάμει της υπ' αριθμόν ....2018 δήλωσης αποδοχής κληρovoμίας που συντάχθηκε από τη Συμβολαιογράφο Φαρσάλων Β. Π. - Δ. και μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών τον Υποθηκοφυλακείου Φαρσάλων, περί προστασίας της οιονεί (συν)νομής και του δικαιώματος της πραγματικής δουλείας διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης νερού και ποτισμού θρεμμάτων αυτού (του δεσπόζοντος) επί του εδαφικού τμήματος, εμβαδού 504,50 τ.μ., του μείζονος ακινήτου προς άρδευση του δεσπόζοντος τμήματος μείζονος ακινήτου της απώτερης δικαιοπαρόχου αυτής Σ. Κ. τον Θ. και της Ε., συζύγου Γ. Τ., η οποία απεβίωσε στις 18.04.2017 και του εν συνεχεία αυτής τμήματος μείζονος ακινήτου (εμβαδού 504,50 τ.μ.) των εναγόμενων και ήδη εκκαλουσών κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου, εντός του οποίου υπάρχει γεώτρηση μετά του οικίσκου και σύνδεσης ΔΕΗ, εμβαδού 8,10 τ.μ., κατά τα προεκτεθέντα, το οποίο (δικαίωμα πραγματικής δουλείας) απέκτησε η ίδια (η ενάγουσα και ήδη εφεσίβλητη) με έκτακτη χρησικτησία, ως ασκούσα επί της εν λόγω έκτασης οιονεί νομή δικαιώματος δουλείας διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης νερού και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος από το 1984 συνεχώς, λόγω προσβολής του στις 5.6.2018, από τις εναγόμενες και ήδη εφεσίβλητες είναι μη νόμιμη, διότι, αφού η ενάγουσα και ήδη εφεσίβλητη, κατά τις παραδοχές της, κατέστη κυρία του δεσπόζοντος τμήματος μείζονος ακινήτου, εμβαδού 21.604,50 τ.μ., κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου με παράγωγο τρόπο και δη, δυνάμει της υπ' αριθμόν ....2018 δήλωσης αποδοχής κληρονομιάς, που συντάχθηκε από τη Συμβολαιογράφο Φαρσάλων Β. Π. - Δ. και μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Φαρσάλων και μάλιστα από το χρόνο του θανάτου της κληρονομουμένης, που έλαβε χώρα στις 18.04.2017 (ΑΚ 1199), έκτοτε δε, οπότε και θα μπορούσε, βάσει όσων εκτέθηκαν στην υπό στοιχ. III. νομική σκέψη, να αρχίσει οιονεί νομή δουλείας διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης νερού και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος στο δουλεύον ακίνητο (ενώ σε αντίθετη περίπτωση η τυχόν οιονεί νομή δεν δύναται να οδηγήσει σε κτήση πραγματικής δουλείας με έκτακτη χρησικτησία), μέχρι, και την προσβολή της στις 5.6.2018, δεν συμπληρώνεται εικοσαετία και συvεπώς δεν απέκτησε το ένδικο δικαίωμα με έκτακτη χρησικτησία, όπως αβάσιμα διατείνεται. Αντίθετη κρίση δεν μπορεί να συναχθεί και αν υποτεθεί αληθινός ο ισχυρισμός της ενάγουσας και ήδη εφεσίβλητης ότι η μητέρα της Σ. Κ. του Θ. και της Ε., σύζυγος Γ. Τ., που απεβίωσε στις ... και από την οποία απέκτησε με παράγωγο τρόπο και δη με κληρονομική διαδοχή το δεσπόζον ακίνητο κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου, εμβαδού 21.604,50 τ.μ., που αποτελεί τμήμα μείζονος ακινήτου, εμβαδού 433.209,00 τ.μ., δυνάμει της προμνημονευόμενης υπ' αριθμόν ....2018 δήλωσης αποδοχής κληρονομιάς, που συντάχθηκε από τη Συμβολαιογράφο Φαρσάλων Β. Π.-Δ. και μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Φαρσάλων, έκανε χρήση του ως άνω εδαφικού τμήματος, εμβαδού 504,50 τ.μ., εντός του οποίου βρίσκεται η επίδικη πραγματική δουλεία διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης νερού και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος επί εικοσαετία πριν από αυτήν, διότι, κατά τους αγωγικούς ισχυρισμούς, η μητέρα της ενάγουσας και ήδη εφεσίβλητης ήταν αποκλειστική κυρία τόσο του δεσπόζοντος (εμβαδού 21.004,50 τ.μ.) μέχρι το θάνατό της, που κατά τα άνω έλαβε χώρα στις 18.04.2017 όσο και του δουλεύοντος ακινήτου, εντός του οποίου υπάρχει η επίδικη γεώτρηση μετά του οικίσκου και σύνδεσης ΔΕΗ, εμβαδού 8,10 τ.μ. (εμβαδού 504,50 τ.μ.) μέχρι και τις 29.12.2016, ότε και το μεταβίβασε λόγω δωρεάς στις εναγόμενες και ήδη εκκαλούσες εγγονές της και, συνεπώς, δεν ήταν δυνατή η εκ μέρους αυτής άσκηση επί του εν λόγω ακινήτου οιονεί νομής δουλείας διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης νερού και ποτισμού θρεμμάτων τον δεσπόζοντος, αφού, βάσει όσων ομοίως διαλαμβάνονται στον υπό στοιχ. III. δικανικό κανόνα, κατά την AΚ 1118, πραγματική δουλεία μπορεί να συσταθεί μόνο σε ξένο ακίνητο......
Συνεπώς, τη ενάγουσα και ήδη εφεσίβλητη, αν και επιχειρεί να θεμελιώσει κτήση της ως άνω πραγματικής δουλείας με έκτακτη χρησικτησία, προς συμπλήρωση της οποίας επιτρέπεται να συνυπολογισθεί επί καθολικής διαδοχής στην οιονεί νομή και ο χρόνος χρησικτησίας της δικαιοπαρόχου της, εντούτοις επικαλείται άσκηση νομής πάνω στο δουλεύον ακίνητο της δικαιοπαρόχου της, ως κυρίας τόσο αυτού (του δουλεύοντος ακινήτου) όσο και του δεσπόζοντος και όχι άσκηση οιονεί νομής, δηλαδή νομής που αποτελεί περιεχόμενο πραγματικής δουλείας με διάνοια δικαιούχου της εν λόγω δουλείας για μια συνεχή εικοσαετία σε ξένο ακίνητο, εν προκειμένω δε δεν νοείται η ύπαρξη δικαιώματος πραγματικής δουλείας ή οιονεί νομής της δικαιοπαρόχου της ενάγουσας και ήδη εφεσίβλητης ως κυρίας τόσο του δεσπόζοντος όσο και του δουλεύοντος ακινήτου, αφού αυτή μόνο επί ξένου ακινήτου αποκτάται (άρθρο 1118 ΑΚ)...... Ούτε άλλωστε, γίνεται από την ενάγουσα και ήδη εφεσίβλητη επίκληση για τη σύσταση της οιονεί δουλείας διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης νερού και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος τμήματος μείζονος ακινήτου προς άρδευσή του, ήτοι τη με διάνοια δικαιούχου χρήση του δουλεύοντος ακινήτου για την διοχέτευση, αποχέτευση και άντληση ύδατος και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος προς άρδευση αυτού, ενοχής και δη ότι η ίδια, ως οιονεί νομέας, δεν έχει μεν δουλεία διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης νερού και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος, αλλά έχει την προηγούμενη άδεια-παραχώρηση-ανοχή προς τούτο (τη διοχέτευση, αποχέτευση και άντληση νερού και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος), σύμφωνα με την περί περιορισμών κυριότητας διάταξη του άρθρου 1003 ΑΚ, ή ότι έχει παρακρατηθεί υπέρ αυτής με έγγραφο ή συμβόλαιο ή έστω ιδιωτικό συμφωνητικό των διαδίκων ή των δικαιοπαρόχων τους το ως άνω δικαίωμα διοχέτευσης, αποχέτευσης και άντλησης ύδατος και ποτισμού θρεμμάτων του δεσπόζοντος από το ακίνητο των εναγόμενων και ήδη εφεσίβλητων δια της επίδικης γεώτρησης, που παρέχουν ενοχικά δικαιώματα προς επέμβαση σε ξένη κυριότητα ......

Συνεπώς, το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, που έκρινε ορισμένη και νόμιμη την αγωγή, κατά την κύρια βάση της, στηριζόμενη στις διατάξεις περί προστασίας της οιονεί νομής και την έκανε δεκτή ακολούθως και ως ουσιαστικά βάσιμη έσφαλε περί την ερμηνεία και εφαρμογή των ουσιαστικών δικαίου διατάξεων των άρθρων που αναφέρονται στην υπό στοιχ. III. νομική σκέψη γεγονός, που ερευνάται αυτεπάγγελτα από το παρόν Δικαστήριο στα πλαίσια του μεταβιβαστικού αποτελέσματος της έφεσης των εκκαλουσών - εναγομένων όπως σχετικά διαλαμβάνεται στον παραπάνω υπό στοιχ. II. δικανικό κανόνα. Ενόψει αυτών πρέπει, κατά παραδοχή της έφεσης αυτής, με την οποία οι εκκαλούσες-εναγόμενες παραπονούνται για την αποδοχή της αγωγής της ενάγουσας και ήδη εφεσίβλητης να εξαφανιστεί η εκκαλούμενη απόφαση, κατά το κεφάλαιο αυτό και κατά τη διάταξη της δικαστικής δαπάνης, που θα καθοριστεί εξ αρχής. Ακολούθως, αφού κρατηθεί η υπόθεση από το παρόν Δικαστήριο και ερευνηθεί εκ νέου η αγωγή κατά το παραπάνω κεφάλαιο και δη τόσο κατά την κύρια όσο και την επικουρική βάση της, πρέπει αυτή να απορριφθεί ως νόμω αβάσιμη...". Η ένδικη αγωγή με το προεκτεθέν περιεχόμενο είναι μη νόμιμη, κατά μεν την κύρια βάση της (προστασίας της οιονεί συννομής δουλείας άντλησης ύδατος της ενάγουσας) καθόσον η ενάγουσα επιχειρεί να θεμελιώσει την οιονεί συννομή της στην κληρονομική διαδοχή, χωρίς όμως να επικαλείται ότι η δικαιοπάροχος, μητέρα της, είχε καταστεί, μετά τη μεταβίβαση της ένδικης γεώτρησης στις εναγόμενες, οιονεί νομέας δουλείας άντλησης ύδατος από την επίδικη γεώτρηση ασκώντας συγκεκριμένες πράξεις (άντληση και διοχέτευση του ύδατος στο όμορο τμήμα ιδιοκτησίας της) ώστε μετά το θάνατό της η οιονεί νομή να περιέλθει στους κληρονόμους της, μεταξύ των οποίων και η ενάγουσα. Κατά δε την επικουρική βάση της, προστασίας δουλείας άντλησης ύδατος, διότι, όπως προαναφέρθηκε δουλεία μπορεί να συσταθεί μόνο με δικαιοπραξία η με χρησικτησία. Δεν είναι δυνατόν επομένως το γεγονός ότι η άδεια γεώτρησης εκδόθηκε για την άρδευση του ενιαίου αρχικά αγροτεμαχίου να προσπορίσει στην ενάγουσα, κατά τα διαλαμβανόμενα στην αγωγή της, το σχετικό δικαίωμα. Ενόψει τούτων η προσβαλλόμενη απόφαση με το να κρίνει ότι ήταν απορριπτέα ως μη νόμιμη η ένδικη αγωγή, με διαφορετική εν μέρει αιτιολογία, ορθά, κατ' αποτέλεσμα, έκρινε, και γι' αυτό πρέπει ο από τις διατάξεις των αριθμών 1α 'και 5 του άρθρου 560 ΚΠολΔ πρώτος αναιρετικός λόγος με τον οποίο, κατά την εκτίμησή του, η αναιρεσείουσα αιτιάται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση για το σχηματισμό της κρίσης της περί νομικής επάρκειας της αγωγής της αφενός μεν δεν έλαβε υπόψη της θεμελιωτικά γεγονότα που περιλαμβάνονταν στο αγωγικό δικόγραφο και ασκούσαν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, αφετέρου δε αξίωσε περισσότερα στοιχεία για την εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 975, 983, 984, 987 και 996 ΑΚ, στις οποίες, κατά τους ισχυρισμούς της αναιρεσείουσας, θεμελιώνονταν η αγωγή ενώ έλαβε υπόψη της με εσφαλμένη εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 1118, 1121 και 1132 ΑΚ, θεμελιώδη περιστατικά, μη διαλαμβανόμενα στο δικόγραφο της αγωγής να απορριφθεί ως αβάσιμος. Ρητή αντικατάσταση των αιτιολογιών, κατά τα αναφερόμενα στη νομική σκέψη, δεν υφίσταται, αφού η ενάγουσα δεν έχει προς τούτο έννομο συμφέρον, καθόσον η κρίση του παρόντος δικαστηρίου για την απόρριψη στην προκείμενη περίπτωση της αγωγής γίνεται και πάλι για τον ίδιο λόγο που δεν επιδρά στο διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης (ΑΠ.Ολ.32/2002, ΑΠ 1841/2022 ). Κατά το άρθρο 560 αριθμ. 5 περ. β', που είναι ταυτόσημο με το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης της απόφασης αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα" νοούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί, που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκούμενου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος. Επομένως πράγματα υπό την έννοια αυτή αποτελούν και οι διάφορες βάσεις της αγωγής. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 522 ΚΠολΔ, με την άσκηση της έφεσης η υπόθεση μεταβιβάζεται στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο μέσα στα όρια που καθορίζονται με την έφεση και τους πρόσθετους λόγους αυτής. Η διάταξη αυτή ρυθμίζει ειδικώς, σε σχέση με την έφεση, την καθιερούμενη με το άρθρο 106 ΚΠολΔ γενική αρχή της διάθεσης, σύμφωνα με την οποία το δικαστήριο ενεργεί μόνο ύστερα από αίτηση διαδίκου και αποφασίζει με βάση τους πραγματικούς ισχυρισμούς που προτείνουν και αποδεικνύουν οι διάδικοι και τις αιτήσεις που υποβάλλουν, εκτός αν ο νόμος ορίζει διαφορετικά. Το αίτημα, επομένως, της έφεσης και οι λόγοι αυτής που το στηρίζουν οριοθετούν το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα της έφεσης. Το Εφετείο, για να αποφασίσει αν πρέπει ή όχι να εξαφανίσει την εκκαλούμενη απόφαση είναι υποχρεωμένο να περιορισθεί στην έρευνα μόνο των παραπόνων που διατυπώνονται με τους λόγους της έφεσης ή τους πρόσθετους λόγους και των ισχυρισμών, τους οποίους, ως υπεράσπιση κατά των λόγων αυτών, προβάλλει, σύμφωνα με το άρθρο 527 παρ. 1 ΚΠολΔ, ο εφεσίβλητος, καθώς και εκείνων των ζητημάτων, η έρευνα των οποίων προηγείται, ως αναγκαίο προαπαιτούμενο για να ληφθεί απόφαση σε σχέση με τα παράπονα που διατυπώνονται με τους λόγους έφεσης και τα οποία κατά νόμο εξετάζει αυτεπαγγέλτως το δικαστήριο, δηλαδή χωρίς την υποβολή ειδικού παραπόνου, όπως είναι το ορισμένο ή η νομική βασιμότητα της αγωγής ή της ένστασης, που αυτεπαγγέλτως τα εξετάζει το Εφετείο, στην περίπτωση που με τη έφεση διατυπώνονται παράπονα για την κρίση ως προς την ουσιαστική βασιμότητα αυτών. Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 522, 535 και 536 παρ. 2 ΚΠολΔ προκύπτει ότι όταν η αγωγή στηρίζεται σε περισσότερες βάσεις και το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, κατόπιν αποδοχής της έφεσης του εναγομένου, απορρίπτει την αγωγή κατά την κύρια βάση της, πρέπει να ερευνήσει και χωρίς ειδικό παράπονο τις υπόλοιπες επικουρικές βάσεις της που δεν είχαν εξετασθεί πρωτοδίκως, αφού στην περίπτωση αυτή το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα στης έφεσης δεν περιορίζεται μόνο στις διατάξεις της απόφασης που πλήττονται με την έφεση του εναγομένου, αλλά εκτείνεται και στις μη εξετασθείσες πρωτοδίκως βάσεις και τούτο διότι δεν δικάζεται πλέον η έφεση, αλλά η αγωγή. Επομένως, στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, το οποίο με την προσβαλλόμενη απόφαση, μετά την εξαφάνιση της πρωτόδικης απόφασης, πέραν της κύριας εξέτασε και την επικουρική βάση της αγωγής, απορρίπτοντας και τις δύο ως μη νόμιμες, δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια από τον αριθμό 5 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, που της αποδίδεται με το δεύτερο λόγο αναίρεσης.

Συνεπώς, ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος. Κατόπιν αυτών, και επειδή δεν υπάρχει άλλος λόγος αναίρεσης, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να διαταχθεί, κατά την παράγραφο 3 του άρθρου 495 ΚΠολΔ η εισαγωγή του παραβόλου που κατατέθηκε για την άσκηση της αναίρεσης στο Δημόσιο Ταμείο. Τέλος, η αναιρεσείουσα που νικήθηκε στη δίκη πρέπει να καταδικαστεί στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, που κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά τους (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 17-02-2023 αίτηση για αναίρεση της 106/2022 τελεσίδικης απόφασης του, δικάσαντος ως Εφετείο, Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου.

Διατάσσει, την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του, κατατεθέντος για την άσκηση της ανωτέρω αίτησης, παραβόλου.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 27 Μαρτίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 19 Μαΐου 2025.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου

<< Επιστροφή