<< Επιστροφή

Αριθμός 889/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σταύρο Μάλαινο, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος της Αντιπρόεδρου Μυρσίνης Παπαχίου και των αρχαιοτέρων της συνθέσεως Αρεοπαγιτών Ασπασίας Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη και Σωκράτη Πλαστήρα), Αντιγόνη Τζελέπη, Ερασμία Λιούλη, Ζωή Καραχάλιου και Σπυριδούλα Λιάτη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 31 Μαΐου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Α. Λ., για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Μ. συζ. Ε. Δ., το γένος Γ. Ε., 2) Ε. Ε. του Γ., κατοίκων ..., 3) Ι. Ε. του Γ., κατοίκου ..., όπως εκπροσωπείται νόμιμα από τον οριστικό δικαστικό συμπαραστάτη του Γ. Ε. του Ι., κάτοικο ..., δυνάμει της 1240/2010 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου Κρήτης και 4) Ν. Ε. του Γ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Πηνελόπη Ταμπακοπούλου.

Του αναιρεσιβλήτου: Δήμου Ηρακλείου, που εδρεύει στο Ηράκλειο Κρήτης και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χαράλαμπο Πυροβολάκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-8-2010 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Τριμελές Εφετείο Ανατολικής Κρήτης και συνεκδικάστηκε με την από 15-9-2010 αίτηση των ήδη αναιρεσειόντων, καθώς και με τις ανταιτήσεις και παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 45/2018 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 1-2-2019 αίτησή τους και τους από 22-4-2024 πρόσθετους λόγους αυτής.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ερασμία Λιούλη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και των προσθέτων λόγων και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από 1.2.2019 και με αρ. κατ. 7/1.2.2019 αίτηση αναίρεσης και τους από 22.4.2024 πρόσθετους αυτής λόγους προσβάλλεται η υπ' αριθμ. 45/2018 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, που εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 19 επ. του Ν. 2882/2001 - Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (Κ.Α.Α.Α.), επί των με αριθμ. εκθ. κατάθεσης : α) 802/14-9-2010 και β) 788/8.9.2010 αιτήσεων των αναιρεσειόντων και του αναιρεσιβλήτου, αντίστοιχα, με την οποία καθορίστηκε η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης του αναγκαστικώς απαλλοτριωθέντος ακινήτου των αναιρεσειόντων, των συστατικών και επικειμένων του, στις ειδικότερα αναφερόμενες σε αυτήν τιμές. Η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης έχει ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα, ήτοι εντός της ενιαύσιας προθεσμίας από τη δημοσίευση της προσβαλλομένης απόφασης του Εφετείου, στις 23.4.2018, δεδομένου ότι από τα στοιχεία της δικογραφίας δεν προκύπτει, ούτε οι διάδικοι επικαλούνται ότι έλαβε χώρα επίδοση αυτής (άρθρα 552, 553 παρ. 1β, 556, 558, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ. και 22 Ν. 2882/2001). Είναι επομένως παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ.) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω για το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ). Κατά το άρθρο 17 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος "1. H ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Κράτους, τα δικαιώματα όμως που απορρέουν από αυτή δεν μπορούν να ασκούνται σε βάρος του γενικού συμφέροντος. 2. Κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει, και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης. Αν ζητηθεί απευθείας ο οριστικός προσδιορισμός της αποζημίωσης, λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της σχετικής συζήτησης στο δικαστήριο. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Στην απόφαση κήρυξης πρέπει να δικαιολογείται ειδικά η δυνατότητα κάλυψης της δαπάνης αποζημίωσης. Η αποζημίωση, εφόσον συναινεί ο δικαιούχος, μπορεί να καταβάλλεται και σε είδος ιδίως με τη μορφή της παραχώρησης της κυριότητας άλλου ακινήτου ή της παραχώρησης δικαιωμάτων επί άλλου ακινήτου". Περαιτέρω, στο άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, που κυρώθηκε (μαζί με τη Σύμβαση) με το Ν.Δ. 53 της 19/20-9-1974 "Περί κυρώσεως της εν Ρώμη την 4ην Νοεμβρίου 1950 υπογραφείσης συμβάσεως "δια την προάσπισιν των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών", ως και του προσθέτου εις αυτήν Πρωτοκόλλου των Παρισίων της 20ης Μαρτίου 1952" (ΦΕΚ Α` 256) και έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ (άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος), ορίζεται: "Παν φυσικόν ή νομικόν πρόσωπον δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του. Ουδείς δύναται να στερηθεί της ιδιοκτησίας αυτού ειμή δια λόγους δημοσίας ωφέλειας και υπό τους προβλεπομένους υπό του νόμου και των γενικών αρχών του διεθνούς δικαίου όρους. Αι προαναφερόμεναι διατάξεις δεν θίγουσι το δικαίωμα παντός κράτους όπως θέσει εν ισχύϊ νόμους ους ήθελε κρίνει αναγκαίους προς ρύθμισιν της χρήσεως αγαθών συμφώνως προς το δημόσιον συμφέρον ή προς εξασφάλισιν της καταβολής φόρων ή άλλων εισφορών ή προστίμων". Το άρθρο αυτό περιέχει τρεις κανόνες. Ο πρώτος, που είναι γενικής φύσεως, καθιερώνει την αρχή της ειρηνικής απόλαυσης της ιδιοκτησίας - περιουσίας (εδ. α` της πρώτης παραγράφου). Ο δεύτερος καλύπτει τη στέρηση περιουσιακών αγαθών, για την οποία θέτει ορισμένες προϋποθέσεις (εδ. β` της πρώτης παραγράφου). Ο τρίτος κανόνας αναγνωρίζει το δικαίωμα των Κρατών, μεταξύ άλλων, να ελέγχουν τη χρήση της περιουσίας, σύμφωνα με το γενικό συμφέρον, με την εφαρμογή νόμων, τους οποίους θεωρούν αναγκαίους για το σκοπό αυτό. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, με την οποία προστατεύεται, ως δικαίωμα στην ιδιοκτησία, εκτός άλλων και η κυριότητα επί ακινήτων επί προσβολής του δικαιώματος σεβασμού της ιδιοκτησίας, πρέπει να τηρείται δίκαιη ισορροπία μεταξύ των απαιτήσεων του γενικού συμφέροντος του κοινωνικού συνόλου και της επιταγής της προάσπισης των θεμελιωδών ατομικών δικαιωμάτων. Εξάλλου, με το άρθρο 13 παρ. 1 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με το άρθρο 61 του Ν. 5016/2023 (ΦΕΚ Α' 21/4-2-2023), με το οποίο προστέθηκε η φράση "εφόσον αυτή υπερβαίνει την κατά τον χρόνο συζήτησης για τον προσωρινό προσδιορισμό αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου", ορίζεται ότι "1. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου". Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων συνάγεται ότι ως "πλήρης" αποζημίωση για το απαλλοτριωμένο ακίνητο νοείται η αποζημίωση, που παρέχει στον ιδιοκτήτη του τη δυνατότητα για να αντικαταστήσει το απαλλοτριωμένο με άλλο ίσης αξίας ακίνητο (Ολ. ΑΠ 714/1978, ΑΠ 515/2021, ΑΠ 310/2021, ΑΠ 682/2020). Για τον υπολογισμό της αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η αξία αυτών κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό στο Εφετείο, αν η συζήτηση αυτή διεξαχθεί μετά από ένα έτος από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημιώσεως (ΑΠ 125/2021, ΑΠ 1555/2017). Για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου, τα διαγραφόμενα στην ανωτέρω διάταξη του άρθρου 13 παρ. 1 εδαφ. 3 του Ν. 2882/2001, κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη του άλλα τέτοια. Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του για την πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου, ενόψει της χρησιμοποίησης στην ανωτέρω διάταξη της λέξης "ιδίως", σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει προσηκόντως. Η δε σχετική για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου κρίση του ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και ως εκ τούτου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ. (ΑΠ 1323/2023, ΑΠ 1430/2022, ΑΠ 310/2021).

Περαιτέρω, ο λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθμός 1 Κ.Πολ.Δ., για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται αν το δικαστήριο δεν εφάρμοσε τέτοιο κανόνα, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφάρμοσε αυτόν, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθή, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη ή μη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στον κανόνα δικαίου, που καταλήγει σε εσφαλμένο συμπέρασμα με τη μορφή του διατακτικού (Ολ. ΑΠ 1/2016, Ολ. ΑΠ 2/2013, Ολ. ΑΠ 7/2006, Ολ. ΑΠ 4/2005). Με το λόγο αυτό ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται δηλαδή αν η αγωγή, ένσταση κ.λ.π., ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου έγινε δεκτή ως νόμιμη, ή απορρίφτηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ. ΑΠ 2/2019, ΑΠ 1034/2020).

Στην περίπτωση κατά την οποία το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, τα οποία ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν προφανή την παραβίαση. Τούτο συμβαίνει, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του, ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε, αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (ΟλΑΠ 8/2018, ΟλΑΠ 7/2006, AΠ 863/2022, ΑΠ 3/2020, ΑΠ 192/2019). Τέλος δε, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμός 19 Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση, και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, η οποία ορίζει ότι κάθε δικαστική απόφαση πρέπει να είναι ειδικά και εμπεριστατωμένα αιτιολογημένη, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος από αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου, για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (Ολ. ΑΠ 1/2020, Ολ. ΑΠ 2/2019, Ολ. ΑΠ 8/2018, Ολ. ΑΠ 1/1999). Το κατά νόμο αναγκαίο περιεχόμενο της ελάσσονος πρότασης προσδιορίζεται από τον εκάστοτε εφαρμοστέο κανόνα ουσιαστικού δικαίου, του οποίου το πραγματικό πρέπει να καλύπτεται πλήρως από τις παραδοχές της απόφασης στο αποδεικτικό της πόρισμα, και να μην καταλείπονται αμφιβολίες (ΑΠ 85/2020, ΑΠ 38/2020).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, κατά το οικείο σκέλος αυτού, και με τον πρόσθετο αυτής λόγο, οι αναιρεσείοντες αποδίδουν στην προσβαλλόμενη απόφαση τις πλημμέλειες από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., με την αιτίαση, αντίστοιχα, ότι: α) εσφαλμένα με την αναιρεσιβαλλομένη θεωρήθηκε ως κρίσιμος χρόνος ο χρόνος της συζητήσεως της οριστικής τιμής μονάδος κατά την 12.12.2017 και επεδίκασε αποζημίωση μικρότερη απ'αυτήν με την οποία συντελέστηκε η απαλλοτρίωση την 4.10.2011, όταν καταβλήθηκε η καθορισθείσα με την 234/2010 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου προσωρινή τιμή του ακινήτου τους και β) περιέχει αντιφατικές διατάξεις σχετικά με τον προσδιορισμό της αξίας εδάφους του απαλλοτριωθέντος ακινήτου τους, καθόσον, στο σκεπτικό της δεν δέχθηκε, ως πρόσφορα, τα συγκριτικά στοιχεία που προσκόμισαν και αναφέρουν συγκεκριμένα αυτοί. Από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., επισκόπηση της προσβαλλόμενης υπ' αριθμ. 45/2018 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, προκύπτει ότι το Εφετείο αυτό, ως προς το ενδιαφέρον στην προκειμένη περίπτωση μέρος της (καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης), δέχθηκε κατά την ανέλεγκτη αναιρετικώς κρίση του (άρθρο 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.), τα ακόλουθα: "Προς εφαρμογή του σχεδίου πόλεως του Δήμου Ηρακλείου Κρήτης στο τμήμα III και σε εκτέλεση του Π.Δ. από 6-4-1989 (ΦΕΚ 204Δ/14- 4-1989) περί εγκρίσεως της πολεοδομικής ενότητας ... εκδόθηκε η με αριθμό ... πράξη εφαρμογής του τμήματος πολεοδομίας, η οποία κυρώθηκε με την υπ' αριθ. ...-1996 απόφαση του Νομάρχη Ηρακλείου.... Μεταξύ δε των ιδιοκτησιών που ρυμοτομούνται για την δημιουργία κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων, σύμφωνα με το ισχύον ρυμοτομικό σχέδιο, είναι και οι κατωτέρω ιδιοκτησίες 1] η φερόμενη ιδιοκτησία των αιτούντων και δη στα οικοδομικά τετράγωνα ΟΤ ... με κωδικό κτηματογράφησης .... Ειδικότερα αυτή βρίσκεται στην οδό ... (πάροδο της Λεωφόρου ...), το οικόπεδο έχει συνολική έκταση 2.503,49 τ.μ., από το οποίο απαλλοτριώνεται τμήμα εμβαδού 692,92 τ.μ. για την δημιουργία κοινοχρήστων χώρων (διάνοιξη δύο οδών), και τμήμα 8,12 τ.μ., που προσκυρώνεται στην όμορη, με αρ. κτηματογράφησης ..., ιδιοκτησία...... Ως προς τη θέση τους, το μεν ακίνητο με κωδικό κτηματογράφησης ... βρίσκεται 250 περίπου μέτρα από την κεντρική και με αξιόλογη εμπορική κίνηση ...,...... Η περιοχή που βρίσκονται τα ακίνητα εμφανίζει οικιστική ανάπτυξη συνοικιακού χαρακτήρα, είναι πυκνοκατοικημένη με αυθαίρετες λαϊκές κατοικίες και δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη εμπορική ανάπτυξη. Εμπορική κίνηση κυρίως τοπικής εμβέλειας εμφανίζεται στη Λεωφόρο ..., όπου υπάρχουν πολλά εμπορική καταστήματα (σούπερ μάρκετ, καφετέριες, φούρνος, ζαχαροπλαστεία, ανθοπωλεία κ.λ.π.). Εξυπηρετούνται από όλα τα δίκτυα κοινής ωφελείας και από τακτική αστική συγκοινωνία (αστικά λεωφορεία), τα οποία δεν διέρχονται από το συγκεκριμένο σημείο που βρίσκεται τα ανωτέρω ακίνητα, αλλά από τη Λεωφόρο .... Στην εν λόγω περιοχή ο συντελεστής δόμησης είναι 0,80 και, σύμφωνα με την υπ'αρ. ... έκθεση εκτιμήσεως της Κτηματικής υπηρεσίας Ηρακλείου, η αντικειμενική αξία (η έκθεση αναφέρεται στο υπ'αρ. κτηματογραφήσεως ... ακίνητο) ανέρχεται στο ποσό των 503 ευρώ, ενώ σύμφωνα με τα προσκομιζόμενα φύλλα υπολογισμού αξίας ακινήτων η αντικειμενική αξία του ιδίου ως άνω ακινήτου προσδιορίζεται κατά το έτος 1995 σε 370 ευρώ και του ακινήτου με αρ. κτηματογραφήσεως ... προσδιορίζεται σε 400 ευρώ. Στην προκειμένη περίπτωση, για τον καθορισμό της οριστικής αποζημιώσεως λαμβάνεται υπόψη η εμπορική (αγοραία) αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων κατά το χρόνο της παρούσας συζητήσεως (12-12-2017), αφού αυτή διεξάγεται μετά παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό αποζημιώσεως (23-9-2009). Οι μάρτυρες των καθ' ων η αίτηση Ι. Α. - πολιτικός μηχανικός και Ε. Χ. - μεσίτης, που εξετάστηκαν στην δίκη καθορισμού προσωρινής τιμής μονάδος, εκτίμησαν την αξία των επιδίκων ακινήτων σε 1.000 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο. Περαιτέρω, στην παρούσα δίκη ο ίδιος μάρτυρας Ι. Α., καθώς και ο μάρτυρας των αιτούντων .....εκτίμησαν την αξία των ρυμοτομούμενων ακινήτων σε 700-800 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο. Η μάρτυρας του αιτούντος Δήμου Ηρακλείου Μ. Κ., που εξετάστηκε στην παρούσα δίκη εκτίμησε την αξία των ρυμοτομούμενων ακινήτων σε ποσοστό 15% τουλάχιστον μικρότερη από εκείνες που καθορίστηκαν προσωρινά, λόγω της ήδη επικρατούσας οικονομικής κρίσης και ύφεσης, ιδίως, στην αγοραπωλησία ακινήτων.

Εξάλλου, από τους αιτούντες, της από 14-9-2010 αίτησης, προσκομίζεται ως συγκριτικό στοιχείο το υπ' αρ. ....2009 πωλητήριο συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Ηρακλείου Α. Ζ., σύμφωνα με το οποίο πωλήθηκε στην περιοχή "...", επί της οδού ... οικόπεδο εμβαδού 157 τ.μ., αντί συνολικού τιμήματος 116.000 ευρώ. Επίσης, οι ίδιοι αιτούντες προσκομίζουν ως πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο την υπ' αριθ. 625/2007 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, που προσδιόρισε την αξία των ρυμοτομούμενων ιδιοκτησιών που βρίσκονται στα Ο.Τ. 1392. 256 και 254 πλησίον του ανισόπεδου κόμβου της Λεωφόρου ... στο ποσό των 1.200 και 1.000 ευρώ ανά τ.μ., αντιστοίχως. Τα ανωτέρω συγκριτικά στοιχεία δεν είναι πρόσφορα για την συναγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, αφού, αφορούν χρόνο πολύ προγενέστερο της παρούσας συζητήσεως και πριν την επελθούσα οικονομική κρίση. Ο αιτών Δήμος επικαλείται και προσκομίζει, ως συγκριτικά στοιχεία τις υπ'αρ. 265/2015, 18/2017 και 47/2013 αποφάσεις του παρόντος δικαστηρίου, με τις οποίες προσδιορίζεται σε παρακείμενα των επιδίκων ακίνητα οριστική τιμή ύψους 270. 380 και 350 ευρώ ......... Σύμφωνα με τα ανωτέρω και αφού ληφθεί υπόψη η φύση, η θέση και η περιοχή των ρυμοτομουμένων ακινήτων, το δικαστήριο κρίνει ότι η αξία των επιδίκων κατά τον κρίσιμο χρόνο, με βάση τις διαμορφωθείσες συνθήκες, που δεν ευνοούν τις μεταβιβαστικές δικαιοπραξίες ακινήτων στην περιοχή, χωρίς να υπολογίζεται η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμηση αυτών, εξαιτίας αποκλειστικά της κηρύξεως της απαλλοτριώσεως, λόγω ρυμοτομίας, συνεκτιμωμένης και της οικονομικής ύφεσης, που επήλθε μέχρι τον χρόνο της παρούσας συζητήσεως (12-12-2017), δηλαδή από λόγους άσχετους προς την απαλλοτρίωση, ανέρχεται α] για τα οικόπεδα με κωδικό κτηματογραφήσεως ... , ... και ... στο ποσό των 400 ευρώ ανά τ.μ. αντιστοίχως,....". Κρίνοντας έτσι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε την ανωτέρω μνημονευόμενη ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 13 παρ. 1 και 4 του ν. 2882/2001, όπως αυτή ίσχυε πριν την τροποποίησή της με το άρθρο 61 του Ν.5016/2023 καθώς και αυτή του άρθρου 17 του Συντάγματος περί προστασίας της ιδιοκτησίας, του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου και του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ, τις οποίες δεν παραβίασε ευθέως, καθόσον τα ανελέγκτως πιο πάνω γενόμενα δεκτά, ως αποδειχθέντα, πραγματικά περιστατικά, ως προς το κρινόμενο ζήτημα του καθορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης του άνω, με αριθμό κτηματογραφήσεως ... απαλλοτριωμένου ακινήτου, πληρούσαν το πραγματικό των εν λόγω ουσιαστικού δικαίου διατάξεων, στις οποίες ορθά υπήγαγε τα περιστατικά αυτά και δικαιολογούσαν την, κατά τις διατάξεις αυτές, ορθότητα του ανωτέρω αποδεικτικού του πορίσματος, τηρώντας δίκαιη ισορροπία μεταξύ των απαιτήσεων του γενικού συμφέροντος και των επιταγών της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ατόμου. Οι αιτιάσεις, που οι αναιρεσείοντες προβάλλουν με τον πρώτο και τον πρόσθετο από τους λόγους αναιρέσεως, και ειδικότερα ότι εφαρμοστέο τυγχάνει στην ερευνώμενη περίπτωση, το άρθρο 13 παρ. 1 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως αυτό τροποποιήθηκε με το άρθρο 61 του Ν. 5016/2023 (ΦΕΚ Α' 21/4-2-2023) και όχι, όπως ίσχυε, πριν την ως άνω τροποποίηση, μολονότι η διάταξη αυτή δεν έχει αναδρομική ισχύ, δεν έχουν νομικό έρεισμα. (Οι αποφάσεις του ΕΔΔΑ που επικαλούνται οι αναιρεσείοντες οδηγούνται σε αντίθετο πόρισμα με ερμηνεία του άρθρου 1 της ΕΣΔΑ, η οποία επιβάλλεται από την τελολογική στάθμιση περιστατικών, που όμως εν προκειμένω δεν συμπίπτουν με αυτά της ερευνώμενης υπόθεσης). Επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, κατά το πρώτο σκέλος αυτού, καθώς και ο πρόσθετος λόγος από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, με τον οποίο πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση για ευθεία παραβίαση των ως άνω διατάξεων των άρθρων 13 παρ. 1 εδαφ. 3 του Ν. 2882/2001, 17 του Συντάγματος, 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου και 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Απορριπτέος ως απαράδεκτος τυγχάνει ο πρώτος λόγος αναιρέσεως και κατά το δεύτερο σκέλος του, διότι, υπό την επίφαση της συνδρομής των προϋποθέσεων θεμελίωσής του στο άρθρο 559 αριθμός 19 ΚΠολΔ, πλήττεται απαραδέκτως η αναιρετικά ανέλεγκτη κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας (άρθρο 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.), αναφορικά με την εκτίμηση των αποδείξεων.

Μετά από αυτά και εφόσον δεν υπάρχει άλλος αναιρετικός λόγος προς έρευνα, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της. Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η εισαγωγή του παράβολου, που έχουν καταθέσει οι αναιρεσείοντες για την άσκηση της αναίρεσης, στο Δημόσιο Ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ., όπως ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν. 4335/2015, που ισχύει, κατ' άρθρο 1 άρθρο ένατο παρ. 2 αυτού, για τα κατατιθέμενα, από 1-1-2016, ένδικα μέσα). Δικαστικά έξοδα σε βάρος των αναιρεσειόντων δεν επιβάλλονται ελλείψει σχετικού αιτήματος του αναιρεσιβλήτου ο οποίος δεν κατέθεσε προτάσεις (106 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 1.2.2019 αίτηση αναίρεσης και τους από 22.4.2024 πρόσθετους αυτής λόγους για αναίρεση της υπ' αριθμ. 45/2018 οριστικής απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης.

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παράβολου στο Δημόσιο Ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 21 Μαρτίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 27 Μαΐου 2025.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή