<< Επιστροφή

Αριθμός 1024/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αλεξάνδρα Αποστολάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σωκράτη Πλαστήρα, Σταύρο Μάλαινο, Αντιγόνη Τζελέπη και Παναγιώτα Γιαννακοπούλου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Ιανουαρίου 2025, με την παρουσία και του Γραμματέα Α. Λ., για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" (Τ.Π.κ.Δ.), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Ανδριανή Κατσαρού, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Δ. Ν. του Κ., κατοίκου ..., 2) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ EUROBANK ERGASIAS ΑΕ" και ήδη "Τράπεζα Eurobank Ανώνυμη Εταιρεία", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολικής διαδόχου της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΝΕΟ ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΤΕ" και 3) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, εκ των οποίων ο 1ος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κ. Οικονόμου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, η 2η εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Φώτιο Σαρρή, που δήλωσε στο ακροατήριο και με τις κατατεθείσες προτάσεις του την ως άνω μεταβολή της επωνυμίας της αναιρεσίβλητης, ενώ η 3η δεν παραστάθηκε.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-6-2014 αίτηση του 1ου των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο ...ς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 24/2016 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4/2020 του Μονομελούς Πρωτοδικείου ...ς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 31-8-2020 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Παναγιώτα Γιαννακοπούλου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο το αναιρεσείον και οι 1ος και 2η των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της 2ης αναιρεσίβλητης ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με το άρθρο 576 §§ 1 και 2 ΚΠολΔ, αν ο διάδικος που επισπεύδει τη συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος συζητεί την υπόθεση σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι. Αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση για τη συζήτηση δεν επιδόθηκε καθόλου ή δεν επιδόθηκε νόμιμα ή εμπρόθεσμα, ο Άρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση και η υπόθεση επαναφέρεται για συζήτηση με νέα κλήτευση. Στην αντίθετη περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Στην προκειμένη περίπτωση, από την υπ' αριθμ. ....2022 έκθεση επίδοσης της δικαστικής επιμελητρίας της περιφέρειας του Εφετείου Αθηνών, Δ. Κ., που επικαλείται και προσκομίζει το αναιρεσείον, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης, με την κάτω από αυτήν πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την δικάσιμο της 19/5/2023, κατά την οποία η συζήτηση της υπόθεσης ματαιώθηκε, λόγω των βουλευτικών εκλογών της 21/5/2023 και επαναπροσδιορίσθηκε αυτεπαγγέλτως, με την από 7/6/2023 πράξη της Προέδρου του Δ' Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, επιδόθηκε, νομότυπα και εμπρόθεσμα, στην τρίτη αναιρεσίβλητη (ανώνυμη τραπεζική εταιρεία με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ"). Η τελευταία, όμως, δεν εμφανίσθηκε, εκπροσωπούμενη από πληρεξούσιο δικηγόρο, κατά την δικάσιμο αυτή, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το οικείο πινάκιο, ούτε κατέθεσε έγγραφη δήλωση ότι δεν θα παραστεί κατά την εκφώνησή της, σύμφωνα με τα άρθρα 242 § 2 και 573 § 1 ΚΠολΔ. Πρέπει, επομένως, αφού δεν ήταν αναγκαία η ιδιαίτερη κλήτευσή της, δεδομένου ότι η οίκοθεν εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων, σύμφωνα με το άρθρο 260 § 4 ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση (άρθρο 573 § 1 ΚΠολΔ), να προχωρήσει η συζήτηση της υπόθεσης παρά την απουσία της αναιρεσίβλητης αυτής, σύμφωνα με την προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 576 § 2 ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και στην προκειμένη διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρα 3 ν. 3869/2010, 739 επ., 741 ΚΠολΔ). Με την από 31/8/2020 (με αριθμό κατάθεσης 9/2020) αίτηση αναίρεσης του ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" προσβάλλεται η υπ' αριθμ. 4/2020 απόφαση του ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου ...ς, η οποία εκδόθηκε κατά τη διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρα 739 έως 741 επ. του ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με άρθρο 15 του ν. 3869/2010 "ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων"), ερήμην της δεύτερης εφεσίβλητης και ήδη δεύτερης αναιρεσίβλητης, ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ EUROBANK ERGASIAS ΑΕ". Παρά, όμως, την ανωτέρω ερημοδικία της, η προσβαλλόμενη απόφαση είναι τελεσίδικη και η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης παραδεκτώς απευθύνεται και κατ' αυτής, διότι, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 14 του ν. 3869/2010, η απόφαση αυτή δεν υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας και, συνακόλουθα, δεν μπορεί να γίνει λόγος για την αρχή της διαδοχικής άσκησης των ενδίκων μέσων, σύμφωνα με την οποία, η ερήμην οριστική απόφαση του εφετείου υπόκειται σε αναίρεση μόνον αφότου έπαυσε να υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας (ΑΠ597/2024, ΑΠ250/2024, ΑΠ103/2024, ΑΠ778/2022, ΑΠ658/2022).

Επομένως, η αίτηση αναίρεσης έχει ασκηθεί παραδεκτά, ως δικόγραφο, κατ' άρθρο 553 § 1 ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 741 και 769 του ιδίου Κώδικα, και, περαιτέρω, νομότυπα και εμπρόθεσμα, αφού η προσβαλλόμενη απόφαση επιδόθηκε στο αναιρεσείον στις 16/6/2020, όπως αναφέρεται στο αναιρετήριο χωρίς να αντιλέγουν οι παριστάμενοι αναιρεσίβλητοι (δεν προσκομίζεται έκθεση επίδοσης) και η αίτηση αναίρεσης κατατέθηκε στη γραμματεία του δικαστηρίου που εξέδωσε την απόφαση την 1/9/2020, δηλαδή την τελευταία ημέρα της κατ' άρθρο 564 § 1 ΚΠολΔ 30ήμερης προθεσμίας άσκησης αναίρεσης, η οποία ανεστάλη κατά τη διάρκεια των δικαστικών διακοπών, κατ' άρθρο 11 εδ. α' του Δ/τος της 26-6/10.7.1944 "Κώδικος Περί Δικών του Δημοσίου", όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 12 του ν. 3514/2006, οι οποίες, για το έτος 2020, άρχισαν στις 16/7/2020 και έληξαν στις 31/8/2020 (άρθρο 18 ν. 4684/2020), ενόψει του ότι, δυνάμει του άρθρου 63 ν. 2214/1994, όπως ισχύει, το αναιρεσείον ΤΠΚΔ απολαμβάνει τα δικαστικά, διοικητικά, οικονομικά και δικονομικά προνόμια που παρέχονται στο Δημόσιο, μεταξύ των οποίων και αυτό της αναστολής της προθεσμίας άσκησης ενδίκων μέσων (ΑΠ995/2023).

Συνεπώς, πρέπει η αίτηση αναίρεσης να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων αυτής (άρθρο 577 §§ 1 και 3 του ΚΠολΔ). Από την προσβαλλόμενη τελεσίδικη υπ' αριθμ. 4/2020 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου ...ς, που δίκασε ως Εφετείο, και τα λοιπά διαδικαστικά έγγραφα της δίκης, που επιτρεπτώς επισκοπούνται (άρθρο 561 αρ. 2 ΚΠολΔ), προκύπτουν τα ακόλουθα, αναφορικά με τη διαδικαστική πορεία της υπόθεσης: Ο ήδη πρώτος αναιρεσίβλητος, με την ενώπιον του Ειρηνοδικείου ...ς από 10/6/2014 (αριθμ. καταθ. 96/10.6.2014) αίτησή του κατά του ήδη αναιρεσείοντος ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" και των ήδη δεύτερης και τρίτης των αναιρεσιβλήτων πιστωτριών τραπεζικών εταιρειών, ζήτησε, για τους λόγους που αναφέρονται σ' αυτήν, τη ρύθμιση των χρεών του, με την υπαγωγή του στη διαδικασία του ν. 3869/2010. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, με την υπ' αριθμ. 24/2016 απόφασή του, απέρριψε την αίτηση.

Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκε η από 1/9/2016 (αριθμ. καταθ. 37/2016) έφεση του ήδη πρώτου αναιρεσίβλητου ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου ...ς, το οποίο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τυπικά και κατ' ουσία την έφεση, εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση, κράτησε και δίκασε επί της ουσίας την υπόθεση, δέχθηκε εν μέρει την αίτηση και ρύθμισε τα χρέη του αιτούντος και ήδη πρώτου αναιρεσίβλητου, σε μηνιαίες καταβολές ποσού 50 ευρώ για χρονικό διάστημα 36 μηνών, κατά το άρθρο 8 § 2 του ν. 3869/2010, ενώ εξαίρεσε από την εκποίηση την κύρια κατοικία του, κατ' άρθρο 9 § 2 του ως άνω νόμου, με την επιβολή σ' αυτόν της υποχρέωσης να καταβάλει για τη διάσωσή της ποσοστό 40% της αντικειμενικής αξίας του ιδανικού μεριδίου του (1/2 εξ αδιαιρέτου), ήτοι το συνολικό ποσό των 10.131,20 ευρώ, σε μηνιαίες δόσεις, ποσού 56,28 ευρώ εκάστης, για 15 έτη. Με τη διάταξη της παραγράφου 1 του άρθρου 1 του ν. 3869/2010 ("Ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων ..."), όπως το άρθρο αυτό ίσχυε πριν αντικατασταθεί με το άρθρο 1 παρ. 1 της ΥΠΟΠΑΡ. Α.4 του άρθρου 2 του ν. 4336/2015 (ΦΕΚ 94/Α/14-8-2015), που καταλαμβάνει, σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 2 της ΥΠΟΠΑΡ. Α.4 του άρθρου 2 του ίδιου νόμου, τις αιτήσεις που υποβάλλονται μετά την έναρξη ισχύος του [και εφαρμόζεται στην προκειμένη υπόθεση, εφόσον η ένδικη από 10/6/2014 αίτηση του πρώτου αναιρεσίβλητου, περί υπαγωγής του στις διατάξεις του νόμου 3869/2010, υποβλήθηκε στο Ειρηνοδικείο ...ς στις 10/6/2014, ήτοι πριν από την αντικατάστασή του με τον ως άνω νόμο 4336/2015], ορίζεται ότι "φυσικά πρόσωπα που δεν έχουν πτωχευτική ικανότητα και έχουν περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους (εφεξής οφειλέτες) δικαιούνται να υποβάλουν στο αρμόδιο δικαστήριο την αίτηση που προβλέπεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 4 για τη ρύθμιση των οφειλών τους και απαλλαγή. Την ύπαρξη δόλου αποδεικνύει ο πιστωτής". Από την προαναφερόμενη διάταξη, η οποία θεσμοθετεί, υπό προϋποθέσεις, τη δυνατότητα του φυσικού προσώπου, το οποίο δεν έχει πτωχευτική ικανότητα, να απαλλάσσεται από τα χρέη του, όταν δεν έχει επαρκή ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία, ούτε επαρκούν τα τρέχοντα και προσδοκώμενα εισοδήματά του για την εξυπηρέτησή τους, ώστε να συνδυάζεται η μεγαλύτερη δυνατή ικανοποίηση των πιστωτών με την ανάκτηση της οικονομικής ελευθερίας του οφειλέτη και τη στοιχειώδη διαφύλαξη της προσωπικής αξιοπρέπειας αυτού και των προστατευόμενων μελών της οικογενείας του, προκύπτει ότι βασική προϋπόθεση για την υπαγωγή του οφειλέτη στις ρυθμίσεις του ν. 3869/2010 είναι η αποδεδειγμένη και μόνιμη (όχι απλώς παροδική) περιέλευση αυτού σε αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρεών του, την οποία πρέπει να περιγράψει στην αίτησή του και, ακολούθως, να αποδείξει και η οποία πάντως δεν πρέπει να οφείλεται σε δόλο του, του οποίου (δόλου) η ύπαρξη προτείνεται από πιστωτή (ΑΠ 1442/2021, ΑΠ 552/2020, ΑΠ 52/2019, ΑΠ 551/2018).

Ειδικότερα, σύμφωνα με την παραπάνω διάταξη, απαραίτητη προϋπόθεση για την υπαγωγή στο ρυθμιστικό πεδίο εφαρμογής του ν. 3869/2010 είναι ο οφειλέτης να έχει περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών του. Αδυναμία πληρωμών σημαίνει ανικανότητα του οφειλέτη να εξοφλήσει τους πιστωτές του, εξαιτίας έλλειψης ρευστότητας, δηλαδή έλλειψης όσων χρημάτων απαιτούνται για να μπορεί ο οφειλέτης να ανταποκρίνεται στα ληξιπρόθεσμα χρέη του, έστω και αν έχει ακίνητη ή άλλη περιουσία, η οποία, όμως, δεν μπορεί να ρευστοποιηθεί αμέσως. Για τον προσδιορισμό της ρευστότητας λαμβάνεται υπόψη το εισόδημα του οφειλέτη. Η εξόφληση των χρηματικών απαιτήσεων των πιστωτών πραγματοποιείται κατά βάση με τις μηνιαίες καταβολές του άρθρου 8 παρ. 2 για το αναφερόμενο εκεί χρονικό διάστημα που ορίζονται από το δικαστήριο. Ως βασικά κριτήρια για τον καθορισμό του καταβλητέου μηνιαίου ποσού τάσσονται από το ένα μέρος τα εισοδήματα του οφειλέτη από οποιαδήποτε πηγή και ιδίως από την εργασία του και η δυνατότητα συνεισφοράς του συζύγου στα βάρη της (υπαρκτής και ενεργού) έγγαμης συμβίωσης και από το άλλο μέρος οι βιοτικές ανάγκες (όχι απλώς οι στοιχειώδεις) του οφειλέτη και των προστατευόμενων μελών της οικογένειάς του, ώστε να καλύπτεται ένα επίπεδο αξιοπρεπούς διαβίωσης αυτών, για την εξασφάλιση του οποίου να μην είναι απολύτως αναγκαίο το ποσό που ορίζεται ως καταβλητέα μηνιαία καταβολή για την εξόφληση των χρεών. Αν η σχέση αυτή είναι αρνητική, με την έννοια ότι η ρευστότητά του δεν του επιτρέπει να ανταποκριθεί στον όγκο των οφειλών του και στην κάλυψη των βιοτικών αναγκών του, υπάρχει μόνιμη αδυναμία πληρωμής. Για το προσδιορισμό της ρευστότητας λαμβάνεται υπόψη όχι μόνο το εισόδημα του οφειλέτη, αλλά και η λοιπή περιουσία του, κινητή και ακίνητη, η οποία μπορεί να ρευστοποιηθεί, ώστε να ικανοποιήσει τους πιστωτές. Για την αξιολόγηση της σχέσης ρευστότητας, ληξιπρόθεσμων οφειλών και βιοτικών αναγκών λαμβάνεται υπόψη τόσο η παρούσα κατάσταση ρευστότητας του οφειλέτη, όσο και αυτή που διαμορφώνεται σε βαθμό πιθανολογούμενης βεβαιότητας. Η μόνιμη αδυναμία πληρωμής του οφειλέτη, που πρέπει να υπάρχει κατά το χρονικό σημείο της κατάθεσης της αίτησης και η κατάσταση αυτή να διατηρείται μέχρι και τη συζήτηση στο ακροατήριο, μπορεί να οφείλεται σε διάφορα αίτια, όπως απόλυση από την εργασία, μείωση μισθού ή σύνταξης, σοβαρό πρόβλημα υγείας κ.λπ. Η αδυναμία πληρωμής, κατά κανόνα, είναι πραγματικό ζήτημα, το οποίο δύναται να κριθεί από τη συνολική κατάσταση του οφειλέτη, από τη συνολική συμπεριφορά των πιστωτών του στο κρίσιμο χρονικό σημείο και την αναμενόμενη εξέλιξη στο μέλλον (ΑΠ688/2024, ΑΠ 144/2023, ΑΠ 811/2023, ΑΠ 978/2023, ΑΠ 507/2020, ΑΠ 552/2020, ΑΠ 1379/2019, ΑΠ 882/2019, ΑΠ 52/2019, ΑΠ 551/2018).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αριθ. 6 του ΚΠολΔ, που είναι ταυτόσημη με τη διάταξη του αριθμού 19 του άρθρου 559 του ίδιου Κώδικα, κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των Πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο παρών λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (Ολ.ΑΠ 6/2006, ΑΠ 1217/2020). Ο προβλεπόμενος από το άρθρ. 560 αριθ. 6 του ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης με την έννοια της ανεπαρκούς αιτιολογίας, αφορά ελλείψεις αναγόμενες αποκλειστικά στη διατύπωση του αιτιολογικού πορίσματος αναφορικά με τη συνδρομή ή μη γεγονότων, που στη συγκεκριμένη περίπτωση συγκροτούν το πραγματικό του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, έτσι ώστε, από την ανεπαρκή ή αντιφατική έκθεση τους, να μην μπορεί να κριθεί αν η απόφαση στηρίζεται ή όχι νομικώς (ΑΠ 1712/2024, ΑΠ 688/2024, ΑΠ 1544/2023, ΑΠ 130/2020, ΑΠ 509/2020).

Με τον πρώτο λόγο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, το αναιρεσείον αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αριθμό 6 του άρθρου 560 Κ.Πολ.Δ, με την αιτίαση ότι, το ως Εφετείο δικάσαν Μονομελές Πρωτοδικείο ...ς, εντελώς αναιτιολόγητα, άλλως με ανεπαρκείς αιτιολογίες, δέχθηκε ως ουσιαστικά βάσιμο τον ισχυρισμό του αιτούντος (ήδη πρώτου αναιρεσίβλητου) ότι αυτός περιήλθε σε μόνιμη και γενική αδυναμία πληρωμών των ληξιπρόθεσμων χρεών του προς τους πιστωτές του. Από την επιτρεπτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το ως Εφετείο δικάσαν Δικαστήριο, αναφορικά με το κρίσιμο ζήτημα της περιέλευσης του αιτούντος και ήδη πρώτου αναιρεσιβλήτου σε κατάσταση μόνιμης και γενικής αδυναμίας πληρωμών, δέχθηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη, ως προς τα πραγματικά γεγονότα, κρίση του, τα εξής: "Από την εκτίμηση της ένορκης κατάθεσης της μάρτυρα του αιτούντος που εξετάστηκε στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου και περιέχεται στα ταυτάριθμα με την εκκαλουμένη πρακτικά δημόσιας συνεδριάσεώς του και από όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα που οι διάδικοι επικαλούνται και νομίμως προσκομίζουν, αποδεικνύονται τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: Ο αιτών, ο οποίος γεννήθηκε στις ... είναι έγγαμος με την Χ. Γ., με την οποία έχουν αποκτήσει δύο (2) τέκνα, τον Κ., που γεννήθηκε στις ... και τον Ε., που γεννήθηκε στις ... Η σύζυγος του αιτούντος εργάζεται σε συμβολαιογραφείο στην πόλη της ...ς. Ο αιτών είναι δημόσιος υπάλληλος στη Δ.Ο.Υ. ...ς. Το μηνιαίο εισόδημά του είναι 869,63 ευρώ και της συζύγου του 501,30 ευρώ, ήτοι συνολικά 1.370,93 ευρώ. Πιεστικές οικογενειακές υποχρεώσεις του αιτούντος, καθώς έχει δύο τέκνα, τότε ανήλικα, οι ανάγκες των οποίων είναι ιδιαίτερα αυξημένες και ολοένα και μεγαλύτερες ως προς τη διατροφή, την εκπαίδευση για την ψυχαγωγία τους, απρόβλεπτα γεγονότα στην ζωή της οικογένειάς του, εσφαλμένες εκτιμήσεις ως προς τις δυνατότητες αποπληρωμής δανειακών υποχρεώσεων, καθόσον δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να προβλέψει την πολύ μεγάλη περικοπή στις απολαβές του, τον ανάγκασαν να καταφύγει περισσότερο από όσο επέτρεπε η οικονομική του κατάσταση στον τραπεζικό δανεισμό. Και τούτο, προκειμένου ο αιτών να ανταπεξέλθει στις αυξημένες ανάγκες τις δικές του και της οικογένειας του. Οι δυσμενείς όροι στους οποίους υποχρεώθηκε προκειμένου να είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις οφειλές του, η συρρίκνωση των εισοδημάτων του, η παράλληλη αύξηση της φορολογίας καθώς και οι ειδικές εισφορές, επιδείνωσαν περαιτέρω την οικονομική του κατάσταση και κατέστησαν εν τέλει αδύνατη την εξυπηρέτηση των οφειλών του. Ως εκ τούτου το μηνιαίο εισόδημα του αιτούντος δεν επαρκεί για την εξόφληση των δανειακών του υποχρεώσεων, με αποτέλεσμα να περιέλθει χωρίς δόλο σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών του. Σημειώνεται ότι όταν ο αιτών έλαβε τα δάνεια, όπου το συντριπτικό ποσοστό των οφειλομένων ποσών αφορά στεγαστικά δάνεια, μπορούσε τόσο αυτός όσο και η σύζυγός του να τα αποπληρώσει καθότι ελάμβαναν μηνιαίο μισθό 3.000 ευρώ ο ενάγων και 1.000 ευρώ η σύζυγός του, ήτοι συνολικά 4.000 ευρώ. Όμως μετά την οικονομική κρίση και τη μείωση των μηνιαίων μισθών τους βρέθηκαν σε οικονομικό αδιέξοδο, με αποτέλεσμα τα μηνιαία έσοδά τους να επαρκούν μόνο για τη διαβίωσή τους.

Συγκεκριμένα, το μηνιαίο κόστος των στοιχειωδών βιοτικών αναγκών τους, στο οποίο περιλαμβάνονται έξοδα διατροφής, ένδυσης, θέρμανσης, λογαριασμοί Δ.Ε.Κ.Ο. κτλ ανέρχεται τουλάχιστον στο ποσό των 2.000 ευρώ και περιλαμβάνει: Διατροφή 1.300 ευρώ, λογαριασμοί 260 ευρώ, θέρμανση, συντήρηση οικίας και αυτοκινήτου 200 ευρώ, ένδυση - υπόδηση 40 ευρώ, έξοδα μετακινήσεων 200 ευρώ. Τα παραπάνω έξοδα διαβιώσεως αποτελούν το σύνολο των οικογενειακών αναγκών του αιτούντος. Η περιουσιακή κατάσταση του αιτούντος είναι η εξής: 1) Είναι συγκύριος με τη σύζυγό του εξ αδιαιρέτου 50% έκαστος τριών οριζοντίων ιδιοκτησιών και συγκεκριμένα: α) του υπό στοιχεία (Υ-1) χώρου του υπογείου της Β' οικοδομής, εμβαδού 8,55 τ.μ. με ΚΑΕΚ ..., β) του υπό στοιχεία (Ρ-2) χώρου του υπογείου της Β' οικοδομής, εμβαδού 14,30 τ.μ. με ΚΑΕΚ ... και γ) του υπό στοιχεία 1-2 διαμερίσματος του ισογείου της Β' οικοδομής, εμβαδού 108,42 τ.μ. με ΚΑΕΚ ..., οι οποίες ως άνω ιδιοκτησίες αποτελούν ενιαία ιδιοκτησία κτισμένη επί οικοπέδου, εκτάσεως 1.645 τ.μ. που βρίσκεται επί της οδού ... στην περιοχή "..." και στο (216) Ο.Τ. του Δήμου ...ς. Οι οριζόντιες αυτές ιδιοκτησίες περιήλθαν στη συγκυριότητα του αιτούντος και της συζύγου του σε ποσοστό 50% στον καθένα από αυτούς δυνάμει του υπ' αριθμ. ...-2003 συμβολαίου αγοραπωλησίας οριζοντίων ιδιοκτησιών της Συμβολαιογράφου ...ς Μ. Π., που νόμιμα μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου ...ς. Τούτο το ακίνητο αποτελεί την κύρια κατοικία του αιτούντος. Η αντικειμενική αξία του ως άνω ακινήτου ανέρχεται στο ποσό των 50.656,03 ευρώ η δε αντικειμενική αξία του ποσοστού συνιδιοκτησίας του αιτούντος επί του ακινήτου ανέρχεται στο ποσό των (50.656,03 ευρώ: 2 =) 25.328,015 ευρώ. 2) Είναι συγκύριος, σε ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου ενός οικοπέδου, εκτάσεως 569,40 τ.μ., που βρίσκεται εντός οικισμού "..." της κτηματικής περιφέρειας του συνοικισμού Αγίου Θωμά του Δήμου ...ς του Νομού ...ς και αποτελεί το υπ' αριθ. (44) οικόπεδο του Ο.Τ. (6) με ΚΑΕΚ ... και το οποίο περιήλθε στη συγκυριότητα του αιτούντος με το υπ' αριθ. ...-2007 συμβόλαιο της Συμβολαιογράφου ...ς Μ. Π., που μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου ...ς, η δε αντικειμενική αξία του επ' αυτού ποσοστού συγκυριότητας (1/2 εξ αδιαιρέτου) ανέρχεται στο ποσό των (28.953,99 ευρώ: 2 =) 14.476,995 ευρώ. Επίσης ο αιτών διαθέτει δύο οχήματα και συγκεκριμένα: α) ένα ΙΧΕ αυτοκίνητο, μάρκας PEUGEOT, 1749 κυβικών, μοντέλο του 2007, του οποίου η αξία εκτιμάται στο ποσό των 1.000 ευρώ και β) ένα δίκυκλο μοτοποδήλατο μάρκας HONDA, 50 κυβικών, μοντέλο του 2000, του οποίου η αξία εκτιμάται στο ποσό των 200 ευρώ. Το ως άνω ευρισκόμενο στη θέση "..." οικόπεδο συγκυριότητας του αιτούντος καθώς και τα ως άνω δύο (2) οχήματα αυτού έχουν ασήμαντη αξία και υφίσταται δυσχέρεια πωλήσεώς τους ένεκα και της πραγματικής κατάστασής τους. Περαιτέρω, ο αιτών στις 22-11-2013 προέβη για καθαρά φορολογικούς λόγους σε γονική παροχή προς τα τέκνα του, δυνάμει του υπ' αριθ. ... συμβολαίου γονικής παροχής της Συμβολαιογράφου ...ς Μ. Π. που νόμιμα μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου ...ς των εξής ακινήτων: 1) του 1/2 εξ αδιαιρέτου επί ενός οικοπέδου, εμβαδού 379,34 τ.μ., με παλαιά διώροφη οικία, εμβαδού 63,31 τ.μ., που βρίσκεται στην ..., 2) του 1/2 εξ αδιαιρέτου ενός αγρού, μετά των επ' αυτού ευρισκομένων ελαιοδένδρων, εμβαδού 13.065 τ.μ., που βρίσκεται στη θέση "..." στην ..., 3) του 1/2 εξ αδιαιρέτου επί ενός αγρού μετά των εντός αυτού ευρισκομένων ελαιοδένδρων, εμβαδού 4.250 τ.μ., που βρίσκεται στη θέση "..." στην ... και 4) του 1/2 εξ αδιαιρέτου επί ενός αγρού μετά των εντός αυτού ευρισκομένων ελαιοδένδρων, εμβαδού 2.625 τ.μ., που βρίσκεται στη θέση "..." στην .... Η συνολική αντικειμενική αξία των ακινήτων αυτών εκτιμάται κατά το ανωτέρω συμβόλαιο στο ποσό των 6.949,12 ευρώ. Περαιτέρω ο αιτών χωρίς δόλο αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε μόνιμη αδυναμία να εκπληρώσει τις οικονομικές υποχρεώσεις του και τις ληξιπρόθεσμες οφειλές που έχει και συγκεκριμένα η αναλυτική κατάσταση των πιστωτών του με τις αντίστοιχες ανά πιστωτή οφειλές του έχει ως εξής: Α) Από το πρώτο των πιστωτών "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" του έχουν χορηγηθεί και οφείλει τα ακόλουθα ποσά: α) από την υπ' αριθμ. ... σύμβαση στεγαστικού δανείου το ποσό των 99.419 ευρώ. Η ως άνω σύμβαση έχει μεταβιβαστεί στην Εταιρία Ειδικού Σκοπού με την επωνυμία "Grifonas Finance No.l Plc", της οποίας το "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" τυγχάνει εντολοδόχος και διαχειριστής. Το ως άνω δάνειο είναι ενυπόθηκο καθότι το "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" έχει εγγράψει στις Υ-1, Ρ-2 και 1-2 ιδιοκτησίες του αιτούντος στην οδό ... στην ... υποθήκη σε τόμο 220 και α.α. 48, για το ποσό των 120.000 ευρώ και β) από την υπ' αριθμ. 21/28028/2004 σύμβαση δανείου μικροεπισκευών το ποσό των 5.514,89 ευρώ. Β) από τη δεύτερη πιστώτρια Τράπεζα με την επωνυμία "ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", καθολική διάδοχος της οποίας είναι η "ΤΡΑΠΕΖΑ EUROBANK ERGASIAS Α.Ε." και το διακριτικό τίτλο "Eurobank Ergasias" του έχουν χορηγηθεί και οφείλει τα ακόλουθα ποσά: α) το ποσό των 4.452,96 ευρώ προερχόμενη η οφειλή αυτή από την υπ' αριθμ. ... σύμβαση και β) το ποσό των 6.046,84 ευρώ προερχόμενη η οφειλή αυτή από την υπ' αριθμ. ... σύμβαση. Γ) από την τρίτη πιστώτρια "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε." του είχε χορηγηθεί και οφείλει σε αυτή τα ακόλουθα ποσά: α) το ποσό των 538,75 ευρώ προερχόμενη η οφειλή του αυτή από την υπ' αριθμ. ... σύμβαση καταναλωτικού δανείου και β) το ποσό των 1.403,97 ευρώ προερχόμενη η οφειλή του αυτή από την υπ' αριθμ. ... σύμβαση καταναλωτικού δανείου. Ήτοι συνολικά ο αιτών οφείλει το ποσό των 117.376,41 ευρώ. Συντρέχουν επομένως στο πρόσωπο του αιτούντος οι προϋποθέσεις για την υπαγωγή του στη ρύθμιση του ν. 3869/2010 και ειδικότερα αυτή των άρθρων 8 παρ. 2...". Από το προεκτεθέν και αυτολεξεί παρατεθέν περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι, με τις ανωτέρω παραδοχές του, το ως Εφετείο δικάσαν Μονομελές Πρωτοδικείο Πρέβεζας υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 560 αρ. 6 ΚΠολΔ και τούτο διότι: α) δεν αναφέρεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η διαχρονική εξέλιξη των εισοδημάτων του αιτούντος-πρώτου αναιρεσίβλητου από το χρόνο λήψεως των δανείων έως το χρόνο συζήτησης της αίτησης, αλλά αναφέρεται ότι όταν ο αιτών έλαβε τα δάνεια λάμβανε μηνιαίο μισθό 3.000 ευρώ ο ίδιος και 1.000 ευρώ η σύζυγός του, ήτοι συνολικά 4.000 ευρώ και ότι το μηνιαίο εισόδημά του είναι 869,63 ευρώ και της συζύγου του 501,30 ευρώ, ήτοι συνολικά 1.370,93 ευρώ, χωρίς να προσδιορίζεται σε ποιο συγκεκριμένο χρόνο αφορούν οι ως άνω μειωμένες αποδοχές και δη αν αφορούν στο χρόνο συζήτησης της αίτησης, β) δεν προσδιορίζεται με ακρίβεια το ύψος των μηνιαίων αποδοχών του αιτούντος, καθόσον δεν αναφέρεται αν σ' αυτές συμπεριλαμβάνεται ή όχι το παρακρατούμενο ποσοστό τους (το οποίο, άλλωστε, δεν προσδιορίζεται κατά ποσό) για την εξόφληση του δανείου που έλαβε από το αναιρεσείον ΤΠΚΔ και γ) δεν προσδιορίζεται το ύψος των μηνιαίων υποχρεώσεων του αιτούντος για την εξυπηρέτηση όλων των δανειακών υποχρεώσεών του προς τους άνω πιστωτές του, ούτε προσδιορίζεται το ύψος αυτών κατά το χρόνο υποβολής της αίτησης, αλλά αναφέρονται μόνο τα ποσά των δανείων που του χορηγήθηκαν, με επακόλουθο να μη δικαιολογείται επαρκώς η κρίση του δικαστηρίου ότι ο αιτών έχει περιέλθει σε μόνιμη και γενική αδυναμία πληρωμής των χρεών του. Κρίνοντας έτσι, συνεπώς, το δικαστήριο της ουσίας, για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα, διέλαβε στην απόφασή του, αναφορικά με το κρίσιμο ζήτημα της μόνιμης και γενικής αδυναμίας πληρωμών του αιτούντος-πρώτου αναιρεσίβλητου, που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, ανεπαρκείς αιτιολογίες, με συνέπεια να καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος για την ορθή ή μη εφαρμογή της ως άνω διάταξης του άρθρου 1 § 1 του ν. 3869/2010, την οποία εκ πλαγίου παραβίασε, στερώντας, με τον τρόπο αυτό, την απόφασή του από νόμιμη βάση. Τούτο διότι, εφόσον δεν αναφέρονται με πληρότητα και σαφήνεια, αφενός μεν τα μηνιαία καθαρά εισοδήματα του αιτούντος και ο χρόνος προσδιορισμού τους, αφετέρου το ύψος των μηνιαίων δόσεων για την εξυπηρέτηση όλων των δανειακών υποχρεώσεών του, δεν είναι δυνατός ο έλεγχος, προκειμένου να διακριβωθεί, από την αντιπαραβολή των καθαρών εισοδημάτων του (ρευστότητας) που διατίθενται μηνιαίως για την κάλυψη των βιοτικών αναγκών του με τα χρηματικά ποσά που απαιτούνται, παράλληλα, για τη μεγαλύτερη δυνατή ικανοποίηση των απαιτήσεων των πιστωτών, αν ο ως άνω αιτών-οφειλέτης μπορεί να ικανοποιήσει αυτές στο σύνολό τους, οπότε δεν υφίσταται αδυναμία πληρωμών και ως εκ τούτου δεν μπορεί να υπαχθεί στο πεδίο εφαρμογής του ν. 3869/2010, ή αν, αντίθετα, τα εισοδήματά του δεν επαρκούν, οπότε υπάρχει πράγματι αδυναμία πληρωμής, σύμφωνα και με όσα αναπτύχθηκαν στη μείζονα σκέψη.

Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 6 του άρθρου 560 ΚΠολΔ και να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, κατά παραδοχή του προαναφερόμενου λόγου της, ενώ παρέλκει η έρευνα των λοιπών αναιρετικών λόγων, οι οποίοι καλύπτονται από την αναιρετική εμβέλεια του κριθέντος ως βάσιμου ως άνω λόγου. Ακολούθως, η υπόθεση πρέπει να παραπεμφθεί για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλον δικαστή, εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως (άρθρο 580 § 3 ΚΠολΔ). Στην παρούσα απόφαση δεν θα περιληφθεί διάταξη περί παραβόλου, διότι το αναιρεσείον Ν.Π.Δ.Δ. δεν κατέβαλε παράβολο κατά την άσκηση της αναίρεσης, ως μη βαρυνόμενο με τέτοια υποχρέωση, κατ' άρθρο 28 παρ. 4 του ν. 2579/1998 (ΑΠ917/2024, ΑΠ1050/2021, ΑΠ 1047/2021, ΑΠ486/2021, ΑΠ897/2020). Επίσης δεν θα περιληφθεί διάταξη για δικαστικά έξοδα, έστω και εάν πρόκειται για υπόθεση που κρίνεται κατά τους κανόνες της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρο 3 εδ. β του ν. 3869/2010), προεχόντως διότι η δικαστική διαδικασία του εν λόγω νόμου δεν επιτρέπει την εφαρμογή του άρθρου 746 του Κ.Πολ.Δ., καθόσον επικρατεί η ειδικότερη ρύθμιση, που προβλέπει η διάταξη του άρθρου 8 παρ. 6 εδ. β του ν. 3869/2010, κατά την οποία "...Δικαστική δαπάνη δεν επιδικάζεται" το οποίο εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη (ΑΠ917/2024, ΑΠ550/2023, ΑΠ930/2021, ΑΠ883/2021, ΑΠ552/2020, ΑΠ507/2020).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 4/2020 τελεσίδικη απόφαση του, ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου Πρέβεζας.

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα εκδίκαση στο πιο πάνω δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλον δικαστή, πλην αυτού που εξέδωσε την εν λόγω απόφαση.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Απριλίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Ιουνίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή