<< Επιστροφή

Αριθμός 1250/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αγάπη Τζουλιαδάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιφιγένεια Ματσούκα, Φωτεινή Μηλιώνη, Ευαγγελία Στεργίου, Αναστασία Καραμανίδου-Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ, δημόσια, στο ακροατήριό του, στις 19 Φεβρουαρίου 2025, με την παρουσία και του γραμματέα Π. Μ., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ε. Π. του Δ., κατοίκου ..., 2) Α. συζ. Φ. Γ. το γένος Δ. Π., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ευάγγελο Σταμουλάκη, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσαν προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: Μ., συζ. Π. Μ. το γένος Δ. Π., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Σιντόρη, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-9-2016 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσπρωτίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 82/2017 μη οριστική, 5/2021 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 65/2023 του Μονομελούς Εφετείου Κέρκυρας. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 12-7-2023 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.-Με την από 12-7-2023 και αρ. καταθ. 27/20-7-2023 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η, αντιμωλία των διαδίκων και κατά την τακτική διαδικασία, εκδοθείσα με αρ. 65/28-4-2023 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Κέρκυρας, με την οποία έγινε δεκτή κατ ουσίαν η από 14-1-2022 έφεση της εναγόμενης και ήδη αναιρεσίβλητης κατά των με αρ. 5/2021 (μη οριστικής απόφασης) και 105/2021 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας, που είχε κάνει δεκτή κατ' ουσίαν την από 20-9-2016 και με αρ. καταθ. 5/2016 αγωγή των εναγόντων και ήδη αναιρεσειόντων. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε εμπρόθεσμα και νομότυπα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 1 και 3, 566 παρ.1 και 144 του ΚΠολΔ) στις 20-7-2023, εντός της διετούς καταχρηστικής προθεσμίας του άρθρου 564 παρ. 3 του ΚΠολΔ καθόσον δεν προκύπτει, η, με επιμέλεια οιουδήποτε των διαδίκων, επίδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, η οποία δημοσιεύθηκε στις 28-4-2023. Επομένως είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.) και πρέπει να ερευνηθεί, ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των προβαλλόμενων κατ' ιδίαν λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).
2.-α) Από τη γραμματική διατύπωση του άρθρου 1509 εδάφ. α` ΑΚ, που ορίζει, ότι "η παροχή περιουσίας στο τέκνο από οποιονδήποτε γονέα του, είτε για τη δημιουργία ή τη διατήρηση οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας είτε για την έναρξη ή την εξακολούθηση επαγγέλματος, αποτελεί δωρεά μόνο ως προς το ποσόν που υπερβαίνει το μέτρο, το οποίο επιβάλλουν οι περιστάσεις", συνάγεται ότι η γονική παροχή αποτελεί δωρεά στο σύνολό της και όχι μόνο κατά το οικείο, από τις περιστάσεις, επιβαλλόμενο μέτρο, όταν δεν έγινε για τη δημιουργία ή τη διατήρηση οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας του τέκνου, ούτε για την έναρξη ή την εξακολούθηση επαγγέλματος από αυτό, οπότε, εφόσον, δηλαδή, δεν συντρέχει κάποια από τις παραπάνω περιπτώσεις, ως δωρεά, υπόκειται στο σύνολό της στην κατ` άρθρο 1835 ΑΚ μέμψη (ΑΠ 7/2024, ΑΠ 1619/2023, ΑΠ 453/2021, ΑΠ 238/2020, ΑΠ 779/2016).

Κατά το άρθρο 1831 παρ. 2 ΑΚ για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας, προσθέτονται στην κληρονομιά, με την αξία που είχαν κατά το χρόνο της παροχής, οτιδήποτε ο κληρονομούμενος παραχώρησε, όσο ζούσε, χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο είτε με δωρεά είτε με άλλο τρόπο και επίσης οποιαδήποτε δωρεά που ο κληρονομούμενος έκανε στα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θάνατο του, εκτός αν την επέβαλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Στο δε άρθρο 1833 του ίδιου Κώδικα ορίζεται ότι στη νόμιμη μοίρα καταλογίζονται οι παροχές σε μεριδούχο, με την αξία που είχαν όταν έγιναν, εφόσον προσθέτονται στην κληρονομιά, σύμφωνα με το άρθρο 1831, εκτός εάν ο κληρονομούμενος όρισε διαφορετικά όταν έδωσε την παροχή. Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι στη νόμιμη μοίρα κάθε μεριδούχου καταλογίζεται κάθε παροχή από ελευθεριότητα, όπως και εκείνη που έγινε στα πλαίσια των γονικών παροχών, κατά το άρθρο 1509 ΑΚ από τον κληρονομούμενο στο μεριδούχο, αφού αυτή, μετά το ν. 1329/1983, είναι κατά νόμο καταλογιστέα, εκτός εάν ο κληρονομούμενος όρισε διαφορετικά. Η εξαίρεση δηλαδή του μη καταλογισμού προβλέπεται για τις καταλογιστέες στη νόμιμη μοίρα (άρθρο 1833 παρ. 1 ΑΚ) και όχι για τις συνυπολογιστέες στην κληρονομιά προς σχηματισμό της ιδανικής κληρονομικής ομάδας, με βάση την οποία θα υπολογισθεί η νόμιμη μοίρα (άρθρο 1831 παρ. 2 ΑΚ), που περιέχει διάταξη αναγκαστικού δικαίου, υπό την έννοια ότι ο κληρονομούμενος δεν μπορεί να ορίσει διαφορετικά. Ενόψει αυτών, στις προστιθέμενες κατά το άρθρο 1831 παρ. 2 ΑΚ παροχές του κληρονομούμενου προς το μεριδούχο, περιλαμβάνονται οι χωρίς αντάλλαγμα γενόμενες προς αυτόν παροχές, έστω και εάν έγιναν από λόγους ευπρέπειας ή από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον και ανεξαρτήτως του χρόνου που έγιναν, μη υφισταμένου για τις παροχές αυτές του χρονικού περιορισμού της δεκαετίας προ του θανάτου του κληρονομουμένου, όπως οι δωρεές προς τρίτους, εφόσον οι τελευταίες έγιναν στα τελευταία δέκα χρόνια προ της αποβίωσης του κληρονομουμένου, εάν δεν αποδείξει ο τρίτος δωρεοδόχος ότι αυτές έγιναν από λόγους ευπρέπειας ή από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον και επομένως όχι από νομική υποχρέωση που προκύπτει από συγγενικό δεσμό. Η έννοια της φράσης του άρθρου 1831 παρ. 2 ΑΚ "στην κληρονομιά προσθέτονται" οι αναφερόμενες στο άρθρο αυτό παροχές δεν έχει την έννοια ότι αυτές ανήκουν πραγματικά στην κληρονομιά, αλλά ότι η αξία τους υπολογιζόμενη κατά το χρόνο της παροχής θεωρείται λογιστικώς υπάρχουσα στην κληρονομιά, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας. Όταν η πραγματική ομάδα της κληρονομιάς, που υπάρχει κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα του ενάγοντος μεριδούχου, κάθε δωρεά εν ζωή του κληρονομουμένου, που υπολογίζεται κατ` άρθρο 1831 ΑΚ στην κληρονομιά, υπόκειται σε ανατροπή (μέμψη) κατά τους όρους του άρθρου 1835 ΑΚ. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει κανένα περιουσιακό στοιχείο στην κληρονομιά, τότε η αξία της κληρονομιάς θα προσδιορισθεί από την αξία που είχε η άστοργη δωρεά κατά το χρόνο που έγινε και το ποσοστό της νόμιμης μοίρας θα υπολογισθεί στην παραπάνω αξία δηλαδή στην αξία που είχε η δωρεά κατά το χρόνο που έγινε.

Περαιτέρω, ως προς τη γονική παροχή του κληρονομουμένου, αυτή υπολογίζεται μεν λογιστικά στην κληρονομιά για τον προσδιορισμό της νόμιμης μοίρας, ως αποτελούσα παραχώρηση του κληρονομουμένου όσο ζούσε προς μεριδούχο χωρίς αντάλλαγμα, για να ανατραπεί όμως κατ` άρθρο 1835 ΑΚ η παραχώρηση αυτή λόγω ανεπάρκειας της κληρονομιάς για την κάλυψη της νόμιμης μοίρας άλλου μεριδούχου πρέπει να αποτελεί δωρεά, μόνον ως προς το ποσό που υπερβαίνει το μέτρο, το οποίο επιβάλλουν οι περιστάσεις (ΑΚ 1509). Το γεγονός ότι η παροχή του γονέα προς το τέκνο κατά τη ρητή διάταξη του άρθρου 1509 εδ. α ΑΚ δεν αποτελεί δωρεά, όταν είναι μέσα στα όρια που επιβάλλουν οι περιστάσεις, έχει ως συνέπεια ότι η τελευταία δεν προσβάλλεται ως άστοργη, έστω και αν θίγει τη νόμιμη μοίρα, αφού κατά τη διάταξη του άρθρου 1835 ΑΚ σε μέμψη υπόκεινται μόνον οι δωρεές (ΑΠ 307/2019, ΑΠ 135/2017, ΑΠ 1437/2017, ΑΠ 23/2015, ΑΠ 500/2014) καθόσον με τη διάταξη του άρθρου 1835 παρ.1 του ΑΚ ορίζεται, ότι κάθε δωρεά εν ζωή του κληρονομουμένου, η οποία κατά το άρθρο 1831 υπολογίζεται στην κληρονομιά, μπορεί να ανατραπεί, εφόσον η κληρονομιά που υπάρχει κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα.

Περαιτέρω, η χαριστική παροχή προς τον μεριδούχο ή τον τρίτο κατά τον προσδιορισμό της πλασματικής ομάδος της κληρονομιάς, κατά το άρθρο 1831, ΑΚ υπολογίζεται με βάση την αξία που είχε κατά τον χρόνο που αυτή έγινε. Όταν όμως επέλθει μετά την παροχή και πριν από τον θάνατο του κληρονομουμένου ουσιώδης υποτίμηση της τρέχουσας αξίας της δραχμής, ή και μεταβολή του νομίσματος, πρέπει, κατ' εφαρμογή της αρχής της καλής πίστεως, για την οποία κάνει λόγο το άρθρο 288 ΑΚ, η κατά τον χρόνο παροχής αξία αυτής σε δραχμές να αναχθεί στο ισάξιο του ποσού αυτού σε δραχμές του χρόνου του θανάτου του κληρονομουμένου, οπότε και αποτιμάται η κληρονομιά. Για να γίνει η αναπροσαρμογή αυτή, πρέπει, η κατά τον χρόνο της παροχής αξία αυτής στις τότε κυκλοφορούσες δραχμές να αναχθεί σε χρυσές λίρες Αγγλίας με την τιμή αυτών του ιδίου χρόνου, μετά δε να καθορισθεί η σχέση της χρυσής λίρας του χρόνου αυτού προς την αγοραστική αξία της χρυσής λίρας του χρόνου του θανάτου του κληρονομουμένου και αφού ευρεθεί έτσι το αντίστοιχο ποσόν των χρυσών λιρών του τελευταίου αυτού χρόνου, να μετατραπεί αυτό σε δραχμές με την τιμή της χρυσής λίρας κατά τον χρόνο επίσης του θανάτου του κληρονομουμένου, λαμβανομένης υπόψη και της επελθούσης ουσιώδους μεταβολής του τιμαρίθμου (ΑΠ 23/2015, ΑΠ 1182/2014). β) Κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 του Κ.Πολ.Δ.: "Αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης". Ο αναιρετικός αυτός λόγος ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου, για την επέλευση της έννομη συνεπείας που απαγγέλθηκε ή την άρνηση του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία (Ολ. Α.Π. 1/1999, ΑΠ 7/2024, ΑΠ 238/2020, ΑΠ 307/2019).

Επίσης, κατά το άρθρο 559 αρ. 11 περ. γ` ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται, αν το δικαστήριο, παρά το νόμο, δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα, που οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν. 3.- Με την από 20-9-2016 αγωγή οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες εξέθεσαν ότι ο πατέρας των ίδιων και της εναγομένης, που απεβίωσε στις ...-2012 και δεν κατέλειπε κληρονομιαία περιουσία, μεταβίβασε εν ζωή στα τέκνα του (αναιρεσείοντες και αναιρεσίβλητη) με τα αναγραφόμενα στην αγωγή συμβόλαια, νόμιμα μεταγεγραμμένα, λόγω γονικής παροχής, το έτος 1989: ένα ακίνητο (αγροτεμάχιο) στον πρώτο ενάγοντα, αξίας κατά το χρόνο μεταβίβασης 150.000 δραχμών, ένα ακίνητο (αγροτεμάχιο) στην δεύτερη ενάγουσα αξίας 100.000 δρχ. και ένα ακίνητο (αγροτεμάχιο) στην εναγομένη αξίας 100.000 δρχ. και στη συνέχεια το έτος 2006 μεταβίβασε στην εναγομένη ένα ακίνητο (αυλαγά) με παλαιά οικία 45,60 τ.μ. αξίας κατά το χρόνο μεταβίβασης 250.000 ευρώ και το 2010 ένα ακίνητο-οικόπεδο με ισόγειο οικία, αξίας κατά το χρόνο μεταβίβασης 115.000 ευρώ. Ότι μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του πατέρα τους είναι οι ίδιοι και η εναγομένη καθόσον η μητέρα τους είχε προαποβιώσει. Ότι κατά το θάνατο του πατέρα τους δεν υπήρχε κληρονομιαία περιουσία αυτού, οι δε ανωτέρω παροχές του πατέρα τους προς αυτούς και την εναγομένη, συνιστούν στο σύνολό τους δωρεές για το λόγο ότι έγιναν χωρίς αντάλλαγμα, δεν συνέτρεχαν οι περιστάσεις της δημιουργίας ή διατήρησης οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας ούτε της έναρξης ή εξακολούθησης επαγγέλματος και υπερέβαιναν έτσι ως προς όλη την αξία τους το μέτρο που επέβαλαν οι υφιστάμενες κατά το χρόνο των παροχών περιστάσεις και υπόκεινται σε ανατροπή για το λόγο ότι θίγεται το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας εκάστου των εναγόντων που ανέρχεται στο 1/6 της κληρονομιαίας περιουσίας. Ότι η αξία της πλασματικής ομάδας της κληρονομίας ανέρχεται σε 375.272 ευρώ και η αξία της νόμιμης μοίρας καθένα από τους ενάγοντες, μετά από αφαίρεση των συνεισεκτέων παροχών, ανέρχεται στο ποσό των 58.143 ευρώ και 59.610 ευρώ. Με βάση τα ανωτέρω ζήτησαν να ανατραπούν, κατά το ελλείπον ποσοστό της νόμιμης μοίρας εκάστου ανερχόμενου για τον 1ο σε ποσοστό 58.143/375.272 και για την 2η σε 59.610/375.272, οι συσταθείσες δωρεές, να υποχρεωθεί η εναγομένη να τους μεταβιβάσει κατά κυριότητα και νομή τα ακίνητα κατά τα ανωτέρω εξ αδιαιρέτου ποσοστά της νόμιμης μοίρας τους στον καθένα και να υποχρεωθεί σε δήλωση βουλήσεως για την μεταβίβαση στους ενάγοντες της κυριότητας και της νομής των δωρηθέντων σ αυτήν ακινήτων. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η με αρ. 82/2017 μη οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας, που διέταξε προσκόμιση επίσημων στοιχείων για την τιμή της χρυσής λίρας Αγγλίας κατά το χρόνο των γονικών παροχών και τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου και για την μεταβολή του τιμαρίθμου μεταξύ των ανωτέρω χρόνων καθώς και τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης για τον καθορισμό της αξίας των μεταβιβασθέντων ακινήτων κατά τους αυτούς ως άνω χρόνους.

Στη συνέχεια εκδόθηκε η με αρ. 5/2021 οριστική απόφαση του ιδίου δικαστηρίου (όπως αυτή διορθώθηκε με την με αρ. 105/2021 απόφαση), με την οποία έγινε δεκτή εν μέρει η αγωγή ως κατ' ουσίαν βάσιμη. Μετά την άσκηση της από 14-1-2022 έφεσης της εναγόμενης και ήδη αναιρεσίβλητης εκδόθηκε η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Κέρκυρας, η οποία, όπως προκύπτει από την επισκόπησή της (561 αρ. 2 ΚΠολΔ), μετ' ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων, δέχθηκε τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Στις ...-2012 απεβίωσε ο πατέρας των διαδίκων Δ. Π., κάτοικος ..., καταλείποντας μοναδικούς πλησιέστερους συγγενείς και νόμιμους μεριδούχους του τους ενάγοντες και την εναγόμενη. Αποδείχθηκε ότι ο πατέρας των διαδίκων δεν κατέλειπε κατά τον χρόνο του θανάτου του κανένα κληρονομιαίο περιουσιακό στοιχείο, καθώς είχε μεταβιβάσει αυτά εν ζωή στα τέκνα του με γονικές παροχές. Ειδικότερα, α) δυνάμει του με αριθμό .../1989 συμβολαίου της συμβολαιογράφου Ηγουμενίτσας Α. Ζ., που έχει μεταγράφει νόμιμα, μεταβίβασε λόγω γονικής παροχής στον πρώτο ενάγοντα το με αριθμό 502 αγροτεμάχιο, εμβαδού 5.375 τ.μ., εντός του οποίου υπήρχαν έξι ελαιόδεντρα, που βρίσκεται στο Τ.Δ. Φασκομηλιάς της Δ.Ε. Συβότων του Δήμου Ηγουμενίτσας, η αντικειμενική αξία του οποίου κατά τον χρόνο παροχής ανερχόταν σε 150.000 δραχμές (βλ. συμβόλαιο) και ήδη 440,20 ευρώ, β) δυνάμει του με αριθμό .../1989 συμβολαίου της ίδιας συμβολαιογράφου, που έχει μεταγράφει νόμιμα, μεταβίβασε λόγω γονικής παροχής στη δεύτερη ενάγουσα το με αριθμό 257 αγροτεμάχιο, εμβαδού 3.750 τ.μ., εντός του οποίου υπήρχαν οκτώ ελαιόδεντρα, που βρίσκεται στο Τ.Δ. Φασκομηλιάς της Δ.Ε. Συβότων του Δήμου Ηγουμενίτσας, η αντικειμενική αξία του οποίου κατά τον χρόνο παροχής ανερχόταν σε 100.000 δραχμές (βλ. συμβόλαιο) και ήδη 293,47 ευρώ, γ) δυνάμει του με αριθμό .../1989 συμβολαίου της ίδιας συμβολαιογράφου, που έχει μεταγράφει νόμιμα, μεταβίβασε λόγω γονικής παροχής στην εναγόμενη το με αριθμό 479 αγροτεμάχιο, εμβαδού 1562 τ.μ., εντός του οποίου υπήρχαν έντεκα ελαιόδεντρα, που βρίσκεται στο Τ.Δ. Φασκομηλιάς της Δ.Ε. Συβότων του Δήμου Ηγουμενίτσας, η αντικειμενική αξία του οποίου κατά τον χρόνο παροχής ανερχόταν σε 100.000 δραχμές (βλ. συμβόλαιο) και ήδη 293,47 ευρώ, δ) δυνάμει του με αριθμό .../2006 συμβολαίου του συμβολαιογράφου Ηγουμενίτσας Φ. Ν., που έχει μεταγράφει νόμιμα, μεταβίβασε λόγω γονικής παροχής στην εναγόμενη το με αριθμό 675 οικόπεδο, εμβαδού 7.580 τ.μ., εντός του οποίου υπήρχαν είκοσι εννέα ελαιόδεντρα και παλιά κτίσματα εμβαδού 45,60 τ.μ., που βρίσκεται στο Τ.Δ. Φασκομηλιάς της Δ.Ε. Συβότων του Δήμου Ηγουμενίτσας, η αντικειμενική αξία του οποίου κατά τον χρόνο παροχής ανερχόταν σε 4.836,04 ευρώ (βλ. συμβόλαιο) και ε) δυνάμει του με αριθμό .../2010 συμβολαίου του ίδιου ως άνω συμβολαιογράφου, που έχει μεταγράφει νόμιμα, μεταβίβασε λόγω γονικής παροχής στην εναγόμενη το με αριθμό 37 οικόπεδο, εμβαδού 1.000 τ.μ., μετά της επ' αυτού βρισκόμενης ισόγειας οικίας εμβαδού 60 τ.μ., που βρίσκεται εντός του οικισμού του Τ.Δ. Φασκομηλιάς της Δ.Ε. Συβότων του Δήμου Ηγουμενίτσας, η αντικειμενική αξία του οποίου κατά τον χρόνο παροχής ανερχόταν σε 25.217,60 ευρώ (βλ. συμβόλαιο). Τα παραπάνω, ήτοι την ακίνητη περιουσία του πατέρα των διαδίκων, πριν αυτός προβεί στις προαναφερόμενες παροχές, τα συνομολογούν οι διάδικοι, όσον αφορά τη θέση και έκταση των ακινήτων, διαφωνούν δε ως προς την αξία αυτών κατά τον χρόνο παροχής. Από τα ίδια αποδεικτικά στοιχεία αποδείχθηκε ότι τα τρία πρώτα ακίνητα αποτελούν αγροτεμάχια, εντός των οποίων υπήρχαν ελαιόδεντρα. Ειδικότερα, στο πρώτο ακίνητο υπήρχαν έξι ελαιόδεντρα, στο δεύτερο οκτώ ελαιόδεντρα και στο τρίτο έντεκα ελαιόδεντρα. Το τέταρτο ακίνητο, το οποίο μεταβιβάσθηκε στην εναγόμενη, έκτασης 7.580 τ.μ., κατά τον χρόνο μεταβίβασης περιείχε είκοσι εννέα ελαιόδεντρα και όχι 200 ελαιόδεντρα και 180 εσπεριδοειδή, όπως ισχυρίζονται οι ενάγοντες (βλ. το με αριθμό .../2006 συμβόλαιο γονικής παροχής του συμβολαιογράφου Ηγουμενίτσας Φ. Ν.). Επίσης η οικία, που επικαλούνται οι ενάγοντες ότι βρίσκεται εντός του ως άνω ακινήτου, την αξία της οποίας εκτιμούν σε 20.000 ευρώ, είναι δύο ερειπωμένα κτήρια, όπως προκύπτει από τις φωτογραφίες, οι οποίες περιέχονται στην από 31-1-2020 έκθεση πραγματογνωμοσύνης του πολιτικού μηχανικού Α. Κ. Επίσης από την αεροφωτογραφία που εμπεριέχεται στην παραπάνω έκθεση, προκύπτει ότι το εν λόγω ακίνητο βρίσκεται έξω από τον οικισμό της Φασκομηλιάς και είναι ελαιοπερίβολο. Τέλος, το πέμπτο ακίνητο, το οποίο μεταβίβασε ο πατέρας των διαδίκων στην εναγόμενη, οικόπεδο έκτασης 1.000 τ.μ., βρίσκεται εντός του οικισμού της Φασκομηλιάς και εντός αυτού υπάρχει μία παλιά ισόγεια οικία εμβαδού 60 τ.μ. και όχι 120 τ.μ., όπως ισχυρίζονται οι ενάγοντες. Πρόκειται δε για οικία, η οποία κατασκευάσθηκε το έτος 1966 δυνάμει της με αριθμό 1698/1966 άδειας της Πολεοδομίας Θεσπρωτίας (βλ. συμβόλαιο γονικής παροχής). Από την προαναφερόμενη δε έκθεση πραγματογνωμοσύνης προκύπτει ότι ο οικισμός Φασκομηλιάς αποτελεί τυπικό αγροτικό οικισμό, που απέχει από την Ηγουμενίτσα 15 χλμ., περίπου και 3 χλμ από τη θάλασσα της Πλαταριάς. Οι ενάγοντες δεν επικαλούνται και πολύ περισσότερο δεν απέδειξαν ότι η περιοχή όπου βρίσκονται τα επίδικα ακίνητα παρουσιάζει τουριστικό ενδιαφέρον ή ότι υπάρχει ενδιαφέρον για εξοχική κατοικία. Άλλωστε τα δύο τελευταία ακίνητα για τα οποία επικαλούνται οι ενάγοντες, εντελώς αόριστα, εμπορική αξία 250.000 και 115.000 ευρώ αντίστοιχα, είναι, το μεν πρώτο ελαιοπερίβολο και το δεύτερο ένα οικόπεδο με ισόγεια οικία παλιάς κατασκευής σε έναν αγροτικό οικισμό και συνακόλουθα η εμπορική τους αξία κατά τον χρόνο μεταβίβασης εκτιμάται ότι δεν υπερέβαινε κατά πολύ την αντικειμενική τους αξία. Άλλωστε και ο πραγματογνώμονας δεν επικαλείται συγκεκριμένα συγκριτικά στοιχεία, παρά αόριστα προσδιορίζει την αξία αυτών στα ποσά των 75.800 και 50.000 ευρώ, αντίστοιχα. Σημειώνεται ότι η εν λόγω έκθεση εκτιμάται ελεύθερα και δεν δεσμεύει το Δικαστήριο (άρθρο 387 ΚΠολΔ).

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι ο κληρονομούμενος Δ. Π. κατά το έτος 1989 μεταβίβασε στα τρία τέκνα του από έναν αγρό (ελαιοπερίβολο), όπως προαναφέρθηκε. Κατά το έτος 2006, όταν απεβίωσε η σύζυγός του και βρισκόταν ήδη στην ηλικία των 75 ετών (γεννηθείς το 1931), με προβλήματα υγείας (διαβητικός) μεταβίβασε στην εναγόμενη θυγατέρα του τον ελαιοπερίβολο των 7.500 τ.μ., καθώς αυτή τον φρόντιζε, τον επισκεπτόταν τακτικά και τον συνόδευε στους γιατρούς, όπως καταθέτουν όλοι οι μάρτυρες ανταπόδειξης. Όταν δε τα προβλήματα υγείας του επιδεινώθηκαν και έχοντας φθάσει πλέον στην ηλικία των 79 ετών, νιώθοντας ότι τα άλλα δύο τέκνα του, οι ενάγοντες, δεν ενδιαφέρονταν γι' αυτόν, αποφάσισε το καλοκαίρι του 2010 να μετοικήσει στην οικία της εναγόμενης στο Μαργαρίτι Θεσπρωτίας, προκειμένου να τον φροντίζει αυτή καλύτερα. Τα παραπάνω αποδεικνύονται από τις καταθέσεις των μαρτύρων ανταπόδειξης και δη του μάρτυρα Δ. Β., γιατρού, ο οποίος γνώριζε τον θανόντα από τότε που κατοικούσε στη Φασκομηλιά, καθώς υπηρετούσε από το έτος 2009 στο Κ.Υ. Μαργαριτίου, και βεβαιώνει στην ένορκη κατάθεσή του τα εξής: ".... Στο πλάι του ήταν πάντα η κόρη του Μ., η οποία ερχόταν σε επαφή με τους γιατρούς, ήταν το πρόσωπό εμπιστοσύνης του και αυτό ήταν εμφανες". Αντίθετα οι μάρτυρες των εναγόντων ουδέν κατέθεσαν για συγκεκριμένα περιστατικά φροντίδας των τελευταίων προς τον πατέρα τους, παρά εντελώς αόριστα ότι ο θανών αγαπούσε όλα τα παιδιά του και ότι αυτά τον επισκεπτόταν. Σημειώνεται ότι σε βάρος των μαρτύρων της εναγόμενης, οι οποίοι έδωσαν ένορκες βεβαιώσεις στο πλαίσιο αυτής της δίκης, οι ενάγοντες κατέθεσαν την από 22-4-2015 έγκλησή τους για ψευδορκία μάρτυρα, πλην, όμως, αυτοί αθωώθηκαν με τη με αριθμό 314/2018 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Θεσπρωτίας. Από τα παραπάνω αποδείχθηκε ότι, κατά τον χρόνο που προέβη ο πατέρας των διαδίκων στις δύο τελευταίες επίμαχες γονικές παροχές (2006 και 2010) αυτός, όντας συνταξιούχος, δεν είχε ιδιαίτερες οικονομικές ανάγκες, ώστε να προσδοκά έσοδα από τα ακίνητά του. Άλλωστε το τελευταίο ακίνητο, το οποίο μεταβίβασε στην εναγόμενη αποτελούσε τη μόνιμη κατοικία του και μετά τη μετοίκησή του στην οικία της θυγατέρας του δεν του ήταν απαραίτητο. Από την άλλη, οι διάδικοι βρισκόμενοι ήδη στην ηλικία των 56 και 54 ετών, αντίστοιχα, οι ενάγοντες και 49 ετών η εναγόμενη, με δικές τους οικογένειες και επαγγελματικά αποκατεστημένοι, δεν είχαν ανάγκη την οικονομική συμβολή του πατέρα τους. Άλλωστε ο αποβιώσας είχε βοηθήσει οικονομικά τον γιό του, πρώτο ενάγοντα, όταν ανήγειρε την οικία του στα Γιάννενα, όπως κατέθεσε ο μάρτυρας Σ. Ε. στη με αριθμό .../2014 ένορκη βεβαίωσή του, η κατάθεση του οποίου δεν αντικρούσθηκε από τον ενάγοντα. Σημειώνεται ότι οι ενάγοντες δεν επικαλούνται ότι είχαν οικονομική ανάγκη κατά τον χρόνο που έγιναν οι ένδικες παροχές. Έτσι δεδομένου ότι ο πατέρας των διαδίκων δεν είχε οικονομική ανάγκη επιβίωσης, ιδιαίτερα όταν μετοίκησε στην οικία της εναγομένης, αλλά και τα τέκνα του βρισκόταν ήδη σε μεγάλη ηλικία και ήταν οικονομικά ανεξάρτητα, θέλοντας να δείξει εμπράκτως την ευγνωμοσύνη του στη θυγατέρα του Μ. για τη φροντίδα που του παρείχε, σε αντίθεση με την αγνωμοσύνη των έτερων τέκνων του, της μεταβίβασε τα επίμαχα ακίνητα, εμβαδού 7.500 και 1.000 τ.μ., αντίστοιχα. Και ναι μεν, κατά τα προαναφερόμενα στη μείζονα σκέψη δεν ισχύει η ανταπόδοση λόγω ιδιαίτερου ηθικού καθήκοντος του γονιού προς τα τέκνα του, καθώς αυτά έχουν νομική υποχρέωση να τον φροντίζουν, πλην, όμως το καθήκον αυτό δεν είναι απεριόριστο αλλά ισχύει για τα αναγκαία.

Στην προκειμένη δε περίπτωση αποδείχθηκε ότι η εναγόμενη έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον και φροντίδα στον πατέρα της, όπως το γεγονός ότι διαμόρφωσε ειδικό χώρο στην οικία της, ώστε να είναι αυτόνομος, αλλά και το ότι ενδιαφερόταν για εκείνον και τον φρόντιζε και πριν τις τελευταίες παροχές. Άλλωστε το ηθικό καθήκον ισχύει για όλα τα τέκνα και στην προκειμένη περίπτωση οι ενάγοντες δεν αποδείχθηκε ότι έπραξαν τα δέοντα έναντι του πατέρα τους που ζούσε από το έτος 2006 μόνος και άρρωστος. Επομένως οι εν λόγω περιστάσεις δικαιολογούν τη μεταβίβαση στην εναγόμενη των επίμαχων ακινήτων, η αξία των οποίων, κατά την κρίση του Δικαστηρίου αυτού δεν ξεπερνούσε κατά πολύ, κατά τον χρόνο των παροχών, όπως προαναφέρθηκε, την αντικειμενική τους αξία. Με βάση τα αποδειχθέντα ως άνω πραγματικά περιστατικά, αφού ληφθεί υπόψη η οικονομική κατάσταση του παρέχοντος, η κοινωνική θέση του κατά τη σύσταση των παροχών, καθώς και η οικονομική και οικογενειακή κατάσταση των διαδίκων τέκνων του, οι ένδικες γονικές παροχές προς την εναγόμενη, κατά την κρίση του Δικαστηρίου αυτού, δεν υπερβαίνουν το μέτρο που επέβαλαν οι περιστάσεις, ώστε ν' αποτελούν δωρεές. Συνακόλουθα, δεν προστίθενται στην κληρονομιά του πατέρα των διαδίκων προς υπολογισμό της νόμιμης μοίρας των εναγόντων και ήδη εφεσιβλήτων, ούτε υπόκεινται σε διάρρηξη κατά το άρθρο 1835 ΑΚ, σύμφωνα με τα προαναφερόμενα στη μείζονα σκέψη (βλ. ενδεικτικά ΑΠ 307/2019, ΑΠ 491/2018, ΕφΑΘ 1482/2015 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Επομένως, οι αγωγικοί ισχυρισμοί ότι οι παροχές προς την εναγόμενη από τον πατέρα τους υπερέβησαν το μέτρο και ως αποτελούσες δωρεές πρέπει να ανατραπούν ως άστοργες κρίνονται αβάσιμοι. Το πρωτοβάθμιο, επομένως Δικαστήριο που, με την εκκαλουμένη απόφασή του, δέχθηκε τα αντίθετα και έκανε εν μέρει δεκτή την αγωγή, δεν εκτίμησε ορθά τις αποδείξεις, όπως βάσιμα υποστηρίζει η εκκαλούσα με τον τέταρτο λόγο έφεσής της.". Με τις ανωτέρω παραδοχές το Εφετείο δέχθηκε την έφεση κατ' ουσίαν, εξαφάνισε την εκκαλουμένη απόφαση, κράτησε και δίκασε την αγωγή και απέρριψε αυτήν κατ' ουσίαν.

Με το πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης οι αναιρεσείοντες πλήττουν την απόφαση του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου για την από τον αρ. 11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, υπό τις αιτιάσεις ότι ενώ είναι σημαντικό για την ορθή διάγνωση της υπό κρίση διαφοράς η σωστή εκτίμηση της εμπορικής αγοραστικής αξίας των μεταβιβασθέντων ακινήτων κατά το χρόνο που έγιναν αυτές και κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του τα, με επίκληση, προσκομισθέντα από τους αναιρεσείοντες, προς απόδειξη της ανωτέρω αξίας των ακινήτων, αποδεικτικά στοιχεία της ισοτιμίας της χρυσής λίρας Αγγλίας με το εγχώριο νόμισμα κατά τους κρίσιμους χρόνους των παροχών και του θανάτου του κληρονομουμένου και της διακυμάνσεως-μεταβολής του τιμαρίθμου μεταξύ των ανωτέρω χρόνων. Με τον δεύτερο λόγο της αίτησης οι αναιρεσείοντες πλήττουν την προσβαλλόμενη απόφαση, για την εκ του αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, της εκ πλαγίου παραβίασης των διατάξεων ουσιαστικού δικαίου των άρθρων 1835, 1831 σε συνδυασμό με άρθρο 1509 του ΑΚ, υπό τις αιτιάσεις ότι το Εφετείο στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση λόγω αντιφατικών αιτιολογιών, με τις παραδοχές του ως προς το ζήτημα εάν η γονικές παροχές αποτελούσαν δωρεές ή όχι με βάση το επιβαλλόμενο μέτρο από τις περιστάσεις του άρθρου 1509 ΑΚ και λόγω ανεπαρκών αιτιολογιών ως προς το ζήτημα του υπολογισμού της νόμιμης μοίρας με τη μη αναγωγή της αξίας εκάστου ακινήτου κατά το χρόνο της παροχής στο ισάξιό της κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου καταλήγοντας στο αποδεικτικό πόρισμα ότι η αξία των ακινήτων δεν ξεπερνούσε κατά πολύ, κατά το χρόνο των παροχών την αντικειμενική τους αξία. Όπως προκύπτει από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο με τις ανωτέρω παραδοχές του υπέπεσε στην πλημμέλεια της, εκ του αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, εκ πλαγίου παραβίασης των διατάξεων ουσιαστικού δικαίου των άρθρων 1835, 1831 και 1509 του ΑΚ λόγω αντιφατικών και ανεπαρκών αιτιολογιών που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο, διότι ενώ δέχθηκε ότι οι γονικές παροχές προς τους διαδίκους που βρισκόταν ήδη στην ηλικία των 56 και 54 ετών οι ενάγοντες και των 49 ετών η εναγομένη, δεν επιβάλλονταν από λόγους οικονομικής, οικογενειακής ή επαγγελματικής αποκατάστασης αυτών, ότι αυτοί δεν είχαν ανάγκη την οικονομική συμβολή του πατέρα τους και ότι κατά το χρόνο των γονικών παροχών τα τέκνα του βρισκόταν σε μεγάλη ηλικία και ήταν οικονομικά ανεξάρτητα, στη συνέχεια δέχεται ότι οι γονικές παροχές προς την εναγομένη δεν αποτελούν δωρεές διότι δεν υπερβαίνουν το μέτρο που επέβαλαν οι περιστάσεις, χωρίς να αναγάγει αυτές στις "περιστάσεις" του άρθρου 1509 ΑΚ, και δεν προστίθενται στην κληρονομία του πατέρα των διαδίκων προς υπολογισμό της νόμιμης μοίρας των εναγόντων ούτε υπόκεινται σε διάρρηξη κατ' άρθρο 1835 ΑΚ. Επομένως ο λόγος αυτός είναι βάσιμος. Κατόπιν των ανωτέρω, κατά παραδοχή του προαναφερόμενου λόγου αναιρέσεως η αναιρετική εμβέλεια του οποίου καθιστά αλυσιτελή την εξέταση της δεύτερης αιτίασης του δεύτερου λόγου εκ του αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ καθώς και του πρώτου εκ του αρ. 11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγου της αίτησης αναίρεσης, πρέπει να αναιρεθεί στο σύνολό της η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση ενώπιον του ίδιου Δικαστηρίου, του οποίου είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνο που δίκασε προηγουμένως, προς περαιτέρω εκδίκαση (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στους αναιρεσείοντες (άρθρ. 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη, λόγω της ήττας της, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων που παραστάθηκαν με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο αίτημα τους (άρθρ. 176, 183 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αρ. 65/2023 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Κέρκυρας.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή.

Διατάσσει την απόδοση στους αναιρεσείοντες του καταβληθέντος παραβόλου.

Επιβάλλει σε βάρος της αναιρεσίβλητης τη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων την οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Ιουνίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 14 Ιουλίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή