<< Επιστροφή

Αριθμός 1400/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασημίνα Υφαντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βρυσηίδα Θωμάτου, Ευτύχιο Νικόπουλο, Βαρβάρα Πάπαρη και Φωτεινή Μηλιώνη - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 15 Απριλίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Γ. Φ., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Κοινοπραξίας με την επωνυμία "ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε. - ΑΒΑΞ Α.Ε. - ΤΕΡΝΑ Α.Ε. (πρώην "ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε. - J&P ΑΒΑΞ Α.Ε. - ΤΕΡΝΑ Α.Ε.), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Φιλιώ Μεντή και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ ΟΣΕ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Χριστοδούλου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24/9/2015 προσφυγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Εφετείο Λαμίας.

Εκδόθηκε η 17/2020 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Λαμίας, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 15/9/2021 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσεείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από 15.9.2021 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η εκδοθείσα αντιμωλία των διαδίκων με αριθμό 17/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Λαμίας, η οποία απέρριψε ως ουσία αβάσιμη την από 24.9.2015 προσφυγή της αναιρεσείουσας κατά της αναιρεσίβλητης. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε εμπρόθεσμα και νομότυπα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ.1 του ΚΠολΔ). Είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 του ΚΠολΔ).

Από τη διάταξη του άρθρου 1 του ν. 3669/2008, με τον οποίο κωδικοποιήθηκαν σε ενιαίο κείμενο όλες οι κείμενες διατάξεις που αφορούν στην κατασκευή των δημοσίων έργων, συνάγεται ότι τα δημόσια έργα είναι έργα υποδομής της Χώρας που καλύπτουν βασικές ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, συμβάλλουν στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνατοτήτων, στην αύξηση του εθνικού προϊόντος, στην ασφάλεια της Χώρας και γενικά αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του λαού που εκτελούνται από φορείς του δημόσιου τομέα, που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 2190/1994, μεταξύ των οποίων είναι και νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου. Οι διατάξεις του νόμου αυτού εφαρμόζονται ανεξαίρετα σε όλα τα έργα που προγραμματίζονται και εκτελούνται από τους ανωτέρω φορείς.

Περαιτέρω, με τις διατάξεις του άρθρου 37 παρ. 1, 2 του ν. 3669/2008 ορίζεται, ότι "1. Ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να κατασκευάσει το έργο κατά τους όρους της σύμβασης και τις σύμφωνες προς αυτή και το νόμο έγγραφες εντολές του φορέα κατασκευής του έργου. 2. Ο ανάδοχος έχει την υποχρέωση να τηρεί με ακρίβεια τη διάταξη και τις διαστάσεις των διαφόρων μερών του έργου, όπως προκύπτουν από τα εγκεκριμένα σχέδια ή άλλα στοιχεία της μελέτης.". Κατά το άρθρο 52 παρ. 1, 2 και 3 του ιδίου νόμου ορίζεται ότι "1. Κατά τη διάρκεια της κατασκευής του έργου λαμβάνονται όλα τα αναγκαία στοιχεία για την επιμέτρηση των ποσοτήτων των εκτελούμενων εργασιών. Τα επιμετρητικά στοιχεία λαμβάνονται από κοινού από τον επιβλέποντα και τον εκπρόσωπο του αναδόχου, καταχωρούνται σε επιμετρητικά φύλλα εις διπλούν, που υπογράφονται από τα δύο μέρη και καθένα παίρνει από ένα αντίγραφο. Ειδικά για την περίπτωση της παραλαβής φυσικού εδάφους, η Προϊσταμένη Αρχή συγκροτεί Επιτροπή, στην οποία συμμετέχουν υποχρεωτικά ο Προϊστάμενος της διευθύνουσας υπηρεσίας και ο επιβλέπων. 2. Στο τέλος κάθε μήνα ο ανάδοχος συντάσσει επιμετρήσεις κατά διακριτά μέρη του έργου για τις εργασίες που εκτελέσθηκαν τον προηγούμενο μήνα. Η επιμέτρηση περιλαμβάνει για κάθε εργασία συνοπτική περιγραφή της με ένδειξη του αντίστοιχου άρθρου του τιμολογίου ή των πρωτοκόλλων κανονισμού τιμών μονάδας νέων εργασιών που εκτελέσθηκαν και τα αναγκαία γι' αυτό επιμετρητικά σχέδια, στοιχεία και διαγράμματα, με βάση τα στοιχεία απευθείας καταμέτρησης των εργασιών ή των πρωτοκόλλων της παραγράφου 3. Οι επιμετρήσεις, συνοδευόμενες από τα αναγκαία επιμετρητικά στοιχεία και σχέδια, σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή, υποβάλλονται από τον ανάδοχο στη διευθύνουσα υπηρεσία για έλεγχο το αργότερο είκοσι ημέρες μετά το τέλος του επομένου της εκτελέσεώς τους μηνός, αφού υπογραφούν από αυτόν με την ένδειξη "όπως συντάχθηκαν από τον ανάδοχο". Οι επιμετρήσεις συντάσσονται με μέριμνα και δαπάνη του αναδόχου και υπόκεινται στον έλεγχο της διευθύνουσας υπηρεσίας, ο οποίος ολοκληρώνεται με την εγκριτική απόφαση της τελευταίας. Η διευθύνουσα υπηρεσία, μέσα σε τρεις μήνες από την υποβολή των επιμετρήσεων από τον ανάδοχο, έχει την υποχρέωση να προβεί σε έλεγχο και διόρθωση των υπολογισμών, να εγκρίνει τις επιμετρήσεις και να κοινοποιήσει στον ανάδοχο τις επιμετρήσεις που έχουν ελεγχθεί και διορθωθεί. Η κοινοποίηση αυτή θεωρείται πράξη της διευθύνουσας υπηρεσίας κατά την έννοια της παραγράφου 1 του άρθρου 76 και ο ανάδοχος, εάν δεν αποδέχεται τις διορθώσεις, μπορεί να ασκήσει το προβλεπόμενο δικαίωμα της ένστασης. Εάν οι υποβαλλόμενες επιμετρήσεις παρουσιάζουν ελλείψεις, που καθιστούν αδύνατο τον έλεγχο ή τη διόρθωσή τους, η διευθύνουσα υπηρεσία επιστρέφει τις επιμετρήσεις στον ανάδοχο μέσα στην πιο πάνω τρίμηνη προθεσμία και τον καλεί για τη συμπλήρωση των συγκεκριμένων ελλείψεων. Τα στοιχεία που λείπουν και κρίνονται απαραίτητα από τη διευθύνουσα υπηρεσία πρέπει να αναφέρονται στην πρόσκληση συγκεκριμένα και αριθμημένα. Ο ανάδοχος, μέσα σε ένα μήνα, υποχρεούται να επανυποβάλει τις επιμετρήσεις συμπληρώνοντας όλα τα στοιχεία που του ζητήθηκαν με την πρόσκληση. Μετά την πιο πάνω επανυποβολή των επιμετρήσεων, η διευθύνουσα υπηρεσία δεν μπορεί να τις επιστρέψει εκ νέου στον ανάδοχο προς συμπλήρωση, αλλά υποχρεούται μέσα σε ένα μήνα να τις ελέγξει, να τις διορθώσει, να τις εγκρίνει και να τις κοινοποιήσει στον ανάδοχο. Οι επιμετρήσεις, εάν δεν επιστραφούν εγκεκριμένες ή διορθωμένες ή για συμπλήρωση μέσα στην πιο πάνω τρίμηνη προθεσμία, ή εάν, μετά την επανυποβολή τους, αυτές δεν ελεγχθούν, διορθωθούν, εγκριθούν και κοινοποιηθούν στον ανάδοχο, μέσα στην πιο πάνω μηνιαία προθεσμία, θεωρούνται αυτοδίκαια εγκεκριμένες, μόνο υπό την έννοια ότι μπορούν να συμπεριληφθούν από τον ανάδοχο σε επόμενο λογαριασμό. Οι επιμετρήσεις του έργου, εγκεκριμένες από τη διευθύνουσα υπηρεσία ή αυτοδίκαια εγκεκριμένες, μπορεί να ελεγχθούν εκ νέου από την επιτροπή προσωρινής παραλαβής και αν διαπιστωθεί η ύπαρξη αχρεωστήτως καταβληθέντος εργολαβικού ανταλλάγματος, αυτό είναι επιστρεπτέο ύστερα από σύνταξη αρνητικού λογαριασμού, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παράγραφο 8 του άρθρου 53. Οι αυτοδίκαια εγκεκριμένες επιμετρήσεις υπόκεινται στον έλεγχο της Διευθύνουσας Υπηρεσίας σε επόμενο λογαριασμό. 3. Όταν πρόκειται για εργασίες, η ποσοτική επαλήθευση των οποίων δεν είναι δυνατή στην τελική μορφή του έργου, όπως εργασίες που πρόκειται να επικαλυφθούν από άλλες και δεν είναι τελικά εμφανείς, ποσότητες που παραλαμβάνονται με ζύγιση ή άλλα παρόμοια, ο ανάδοχος υποχρεούται να καλέσει την επιτροπή της παραγράφου 2 του άρθρου 36 και τον επιβλέποντα, προκειμένου να προβούν από κοινού στην καταμέτρηση ή ζύγιση και να συντάξουν πρωτόκολλο παραλαβής αφανών εργασιών ή πρωτόκολλο ζυγίσεως αντίστοιχα. Το πρωτόκολλο αυτό, υπογραφόμενο από τον ανάδοχο, τον επιβλέποντα και τα μέλη της επιτροπής, αποτελεί προϋπόθεση για την πιστοποίηση των σχετικών εργασιών.". Τέλος, κατά το άρθρο 53 παρ.1, 2, 3 του ιδίου νόμου ορίζεται ότι "1. Η πληρωμή στον ανάδοχο του εργολαβικού ανταλλάγματος γίνεται τμηματικά, με βάση τις πιστοποιήσεις των εργασιών που έχουν εκτελεσθεί μέσα στα όρια του χρονοδιαγράμματος εργασιών. Αν από τον ανάδοχο κατασκευασθούν εργασίες πέρα από τις προβλεπόμενες στο χρονοδιάγραμμα, ο κύριος του έργου έχει το δικαίωμα να αναβάλει την πληρωμή των επιπλέον εργασιών, ώστε να συμπέσει με τα προβλεπόμενα στο χρονοδιάγραμμα. Η διάταξη του προηγούμενου εδαφίου δεν εφαρμόζεται όταν στη σύμβαση προβλέπεται πρόσθετη καταβολή (πριμ) στον ανάδοχο για τη γρηγορότερη περάτωση του έργου. 2. Η πραγματοποίηση τόσο των τμηματικών πληρωμών όσο και της οριστικής πληρωμής του εργολαβικού ανταλλάγματος, καθώς και η εκκαθάριση όλων των αμοιβαίων απαιτήσεων από την εργολαβική σύμβαση, γίνεται με βάση τους λογαριασμούς και τις πιστοποιήσεις. 3. Μετά τη λήξη κάθε μήνα ή άλλης χρονικής περιόδου που ορίζει η σύμβαση για τις τμηματικές πληρωμές, ο ανάδοχος συντάσσει λογαριασμό των ποσών από εργασίες που εκτελέσθηκαν, τα οποία οφείλονται σ` αυτόν. Οι λογαριασμοί αυτοί στηρίζονται στις επιμετρήσεις των εργασιών και στα πρωτόκολλα παραλαβής αφανών εργασιών. Απαγορεύεται να περιλαμβάνονται στο λογαριασμό εργασίες που δεν έχουν επιμετρηθεί. Κατ` εξαίρεση, για τμήματα του έργου, για τα οποία, κατά την κρίση του επιβλέποντος μηχανικού, δεν ήταν δυνατή η σύνταξη επιμετρήσεων κατά διακριτά και αυτοτελώς επιμετρήσιμα τμήματα του έργου, επιτρέπεται να περιλαμβάνονται στο λογαριασμό εργασίες βάσει προσωρινών επιμετρήσεων, για τις οποίες όμως έχουν ληφθεί επιμετρητικά στοιχεία. Η αξία των εργασιών που πιστοποιούνται βάσει προσωρινών επιμετρήσεων απαγορεύεται να υπερβαίνει το 20% της αξίας του συνόλου των εργασιών του λογαριασμού".

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 παρ.1 εδ. α` του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου.

Εξάλλου, ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή εάν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε ως ψευδής ερμηνεία του κανόνα δικαίου, όταν το δικαστήριο της ουσίας προσέδωσε στο νόμο έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε ως κακή εφαρμογή, όταν το δικαστήριο της ουσίας έκανε εσφαλμένη υπαγωγή των περιστατικών της ένδικης υπόθεσης σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας δεν υπάγονται και, έτσι, κατέληξε σε εσφαλμένο συμπέρασμα, με τη μορφή του διατακτικού. Με τον λόγο αυτό αναίρεσης ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας κατά την εκτίμηση της νομικής βασιμότητας της αγωγής ή των ισχυρισμών (ενστάσεων, αντενστάσεων) των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας κατά την αξιοποίηση των ουσιαστικών παραδοχών, δηλαδή, αποκλειστικά, των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν ή δεν αποδείχθηκαν, καθώς και της υπαγωγής αυτών στο νόμο. Ιδρύεται δε ο παραπάνω αναιρετικός λόγος, αν οι πραγματικές παραδοχές του δικαστηρίου καθιστούν φανερή την ως άνω παραβίαση (Ολ.ΑΠ 2/2021, Ολ.ΑΠ 3/2020, ΑΠ 23/2023, ΑΠ 257/2020, ΑΠ 38/2020, ΑΠ 319/2017).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παράγραφος 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ` αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία), (Ολ.ΑΠ 6/2006). Δεν υπάρχει όμως ανεπάρκεια αιτιολογιών, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτικές αλλά πλήρεις αιτιολογίες (ΑΠ 736/2019). Το κατά νόμο αναγκαίο περιεχόμενο της ελάσσονος πρότασης προσδιορίζεται από τον εκάστοτε εφαρμοστέο κανόνα ουσιαστικού δικαίου, του οποίου το πραγματικό πρέπει να καλύπτεται πλήρως από τις παραδοχές της απόφασης στο αποδεικτικό της πόρισμα και να μην καταλείπονται αμφιβολίες. Ελλείψεις δε αναγόμενες μόνο στην ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα ως προς την αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αν αυτό διατυπώνεται σαφώς, δεν συνιστούν ανεπαρκείς αιτιολογίες (ΑΠ 68/2020, ΑΠ 12/2020). Δηλαδή, μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς, και όχι γιατί αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε. Τα επιχειρήματα δε του δικαστηρίου, που σχετίζονται με την εκτίμηση των αποδείξεων, δεν συνιστούν παραδοχές επί τη βάσει των οποίων διαμορφώνεται το αποδεικτικό πόρισμα και ως εκ τούτου δεν αποτελούν "αιτιολογία" της απόφασης, ώστε, στο πλαίσιο της ερευνώμενης διάταξης του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, να επιδέχεται αυτή μομφή για αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια, ενώ δεν δημιουργείται ο ίδιος λόγος αναίρεσης του αριθμού 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ ούτε εξαιτίας του ότι το δικαστήριο δεν αναλύει ιδιαιτέρως και διεξοδικά τα μη συνιστώντα αυτοτελείς ισχυρισμούς επιχειρήματα των διαδίκων, οπότε ο σχετικός λόγος αναίρεσης απορρίπτεται ως απαράδεκτος (ΑΠ 162/2020, ΑΠ 169/2019, ΑΠ 1339/2017). Τέλος, από τη διάταξη του άρθρου 561 παράγραφος 1 του ΚΠολΔ προκύπτει ότι η εκτίμηση από το δικαστήριο της ουσίας των πραγματικών περιστατικών, εφόσον δεν παραβιάστηκαν με αυτά κανόνες ουσιαστικού δικαίου, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί, ή εφόσον η εκτίμησή τους δεν ιδρύει λόγους αναίρεσης από τους αριθμούς 19 και 20 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, είναι από τον Άρειο Πάγο ανέλεγκτη, ο δε αντίστοιχος λόγος αναίρεσης, εκ του περιεχομένου του οποίου προκύπτει ότι δεν συντρέχει καμία από τις προαναφερθείσες εξαιρετικές περιπτώσεις, απορρίπτεται ως απαράδεκτος, εφόσον πλέον πλήττεται η ουσία της υπόθεσης, που δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο (ΑΠ 23/2023, ΑΠ 68/2020, ΑΠ 262/2020, ΑΠ 551/2020).

Στην προκειμένη περίπτωση, η αναιρεσείουσα, με τους πρώτο και δεύτερο λόγους της αίτησης αναίρεσης, αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις πλημμέλειες από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ισχυριζόμενη ότι το Εφετείο παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 52 παρ. 1, 2, 3 ν. 3669/2008 και εκ πλαγίου τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 53 παρ. 3 του ιδίου νόμου, δεχόμενο εσφαλμένα, με ανεπαρκείς αιτιολογίες, ότι ορθώς η αναιρεσίβλητη, ως εργοδότης του ενδίκου έργου, προέβη σε περικοπή της αμοιβής της ως εργολάβου των αναφερομένων εργασιών που εκείνη εκτέλεσε, διότι δεν είχε υποβληθεί εκ μέρους της η σχετική μελέτη και οι εργασίες αυτές υπάγονται σ' εκείνες της Ομάδας Κ και όχι της Ομάδας Β του τιμολογίου της εργολαβίας. Από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε τα ακόλουθα, κρίσιμα για τον αναιρετικό έλεγχο, πραγματικά περιστατικά : " Με την υπ' αριθμ. ....2023 σύμβαση μεταξύ της προσφεύγουσας και της ΕΡΓΑ ΟΣΕ ΑΕ εκείνη ανέλαβε, ύστερα από σχετικό δημόσιο διαγωνισμό, που διεξήχθη στις 23.10.2012, την εκτέλεση του έργου "Υπολειπόμενες εργασίες ολοκλήρωσης της υποδομής και των κτιριακών εγκαταστάσεων και κατασκευή της επιδομής, των Η/Μ εγκαταστάσεων, της σηματοδότησης, των τηλεπικοινωνιών και της ηλεκτροκίνησης της Νέας Διπλής Σιδηροδρομικής Γραμμής Υψηλών Ταχυτήτων Τιθορέα-Δομοκός (Α.Δ. 635)", συμβατικού προϋπολογισμού 374.242.810,48 ευρώ και με συμβατική προθεσμία περαίωσης του έργου τριάντα δυο (32) ημερολογιακούς μήνες από την ημέρα υπογραφής της σύμβασης. Το έργο εκτελείται σύμφωνα με τις διατάξεις που διέπουν την εκτέλεση δημοσίων έργων (Ν.3369/08 "Κύρωση της κωδικοποίησης της νομοθεσίας κατασκευής δημοσίων έργων" -ΚΔΕ). Τόπος εκτέλεσης του έργου είναι ο νομός Φθιώτιδος. Το σύστημα υποβολής προσφορών κατά την δημοπράτηση του έργου είναι αυτό της προσφοράς επιμέρους ποσοστών έκπτωσης κατά ομάδες τιμών σε συμπληρωμένο τιμολόγιο ομαδοποιημένων τιμών της υπηρεσίας με έλεγχο ομαλότητας των επιμέρους ποσοστών έκπτωσης του άρθρου 4 παρ.β του ν.3669/08 και του άρθρου 6 του ν.3669/08. Όπως αναφέρεται στο άρθρο 1 της Τεχνικής Περιγραφής το αντικείμενο του έργου αφορά στην κατασκευή των υπολειπόμενων εργασιών για την ολοκλήρωση της υποδομής, την ανακαίνιση ή και την ολοκλήρωση των κτιριακών εγκαταστάσεων, την κατασκευή της επιδομής της σηματοδότησης των τηλεπικοινωνιών καθώς και της ηλεκτροκίνησης της Νέας Διπλής Σιδηροδρομικής Γραμμής Υψηλών ταχυτήτων (ΝΣΓΥΤ) Τιθορέα-Δομοκό. Η αρχή του έργου τοποθετείται στο σημείο αλλαγών εισόδου του Σιδηροδρομικού Σταθμού Τιθορέας στη ΧΘ 164+135,39 και το τέλος του στο σημείο αλλαγών εξόδου του Σιδηροδρομικού Σταθμού Δομοκού στη ΧΘ 288+733,59. Το έργο αποτελείται από δυο τμήματα, το πρώτο μεταξύ των ΣΣ Τιθορέας και ΣΣ Λιανοκλαδίου μήκους 54 χλμ και το δεύτερο μεταξύ των ΣΣ Λιανοκλαδίου και ΣΣ Δομοκού μήκους 52 χλμ. Κατά μήκος του συναντώνται: α) πέντε σιδηροδρομικοί σταθμοί (ΣΣ) στους οικισμούς Τιθορέας, Μώλου, Λιανοκλαδίου, Αγίου Στεφάνου (περιοχή Ξυνιάδας) και Δομοκού, β) δυο σιδηροδρομικές στάσεις (ΣΣ) στις Αγγείες και στον οικισμό Θαυμακού και γ) δυο δίδυμες σήραγγες Καλλιδρόμου και Όθρυος. Σύμφωνα με το άρθρο 11.4 "Περιγραφή και ουσιώδη χαρακτηριστικά του έργου" της διακήρυξης του έργου, το αντικείμενο του έργου είναι: 1) οι υπολειπόμενες εργασίες για την ολοκλήρωση της υποδομής της Ν.Σ.Γ.Υ.Τ. και των τεχνικών έργων από τον Σ.Σ. Τιθορέας (Χ.Θ. 164+135,39) έως τη Χ.Θ. 232+690 περίπου, 2) οι εργασίες ανακαίνισης ή/και ολοκλήρωσης της υποδομής, επιδομής και των κτιριακών εγκαταστάσεων των Σιδηροδρομικών Σταθμών Τιθορέας, Λιανοκλαδίου, Μώλου, Αγ. Στεφάνου και Δομοκού, καθώς και εντός των Σιδηροδρομικών Στάσεων Αγγειών και Θαυμακού, 3) οι εργασίες για την κατασκευή της γέφυρας ΣΓ 26, στη Χ.Θ. 259+351,647 συνολικού μήκους 404,80 m, 4) οι εργασίες κατασκευής της επιδομής με έρμα της Ν.Σ.Γ.Υ.Τ. από την Χ.Θ. 164+135,390 (είσοδος Σ.Σ. Τιθορέας) έως την Χ.Θ. 288+733,59 (έξοδος Σ.Σ. Δομοκού) όπου αυτή προβλέπεται από την εγκεκριμένη μελέτη, 5) οι εργασίες κατασκευής στης Σταθερής Επιδομής τύπου Rheda 2000 στις σήραγγες Καλλιδρόμου και Όθρυος, 6) οι ηλεκτρομηχανολογικές (Η/Μ) εργασίες των κτιριακών εγκαταστάσεων των Σιδηροδρομικών Σταθμών και Στάσεων, 7) οι εργασίες Η/Μ εγκαταστάσεων εντός των σηράγγων Καλλιδρόμου και Όθρυος, 8) η κατασκευή των τηλεπικοινωνιακών συστημάτων στην περιοχή του Έργου, 9) η κατασκευή συστήματος σηματοδότησης ETCS Level 1 για την σηματοτεχνική εξασφάλιση της γραμμής από την Χ.Θ. 164+135,390 έως την Χ.Θ. 288+733,59, καθώς και τηλεδιοίκησης της σηματοδότησης, 10) η κατασκευή συστήματος ηλεκτροκίνησης με δυο υποσταθμούς τροφοδοσίας 150kv/25kv/ 50Ηz ισχύος 2X15MVA έκαστος και συστήματος εναέριας γραμμής επαφής 25 kV/50Hz, με τηλεδιοίκηση (SCADA) από το κέντρο ελέγχου κυκλοφορίας. Σύμφωνα με το άρθρο 5.2 και 5.3 της διακήρυξης, τα συμβατικά τεύχη και στοιχεία, με βάση τα οποία θα εκτελεσθεί το προς ανάθεση έργο, είναι τα αναφερόμενα παρακάτω. Σε περίπτωση ασυμφωνίας των περιεχομένων σ' αυτά όρων, η σειρά ισχύος αυτών καθορίζεται ως κατωτέρω: 1) το Συμφωνητικό, 2) η παρούσα Διακήρυξη, 3) η Οικονομική Προσφορά, 4) το Τιμολόγιο Μελέτης, 5) η Ειδική Συγγραφή Υποχρεώσεων (Ε.Σ.Υ.) με τα Παραρτήματά της και τους Περιβαλλοντικούς Όρους (Παράρτημα της Ε.Σ.Υ.), οι οποίοι επί ασυμφωνιών, κατισχύουν των αντίστοιχων όρων της Σύμβασης, 6) οι Τεχνικές Προδιαγραφές και τα παραρτήματα τους, Τ.Σ.Υ., 7) η Τεχνική Περιγραφή (Τ.Π.) του έργου, 8) ο Προϋπολογισμός Μελέτης, 9) οι εγκεκριμένες μελέτες που θα χορηγηθούν στον Ανάδοχο από την Υπηρεσία και οι εγκεκριμένες Τεχνικές Μελέτες, που θα συνταχθούν από τον Ανάδοχο, αν προβλέπεται η περίπτωση αυτή από τα συμβατικά τεύχη ή προκύψει κατά τις ισχύουσες διατάξεις περί τροποποίησης των μελετών του έργου, 10) το Χρονοδιάγραμμα/Πρόγραμμα κατασκευής των έργων, όπως αυτό τελικά θα εγκριθεί από την Υπηρεσία. Επίσης συμβατική ισχύ έχουν, επόμενες των αναφερόμενων στην προηγούμενη παράγραφο, επειδή είναι δημοσιευμένα κείμενα: (1) τα εγκεκριμένα ενιαία Τιμολόγια του άρθρου 17, παρ.4 του Ν.3669/2008, (2) οι Ευρωκώδικες, (3) οι Πρώτυπες Τεχνικές Προδιαγραφές (Π.Τ.Π.) του ΥΠΕΧΩΔΕ (ή του τ. ΥΔΕ), (4) οι προδιαγραφές, κανονισμοί του Ο.Σ.Ε. και οι Τεχνικές Προδιαγραφές Διαλειτουργικότητας του Διευρωπαϊκού Σιδηροδρομικού Συστήματος συμβατικού και υψηλών ταχυτήτων. Στις 15.10.2014 η προσφεύγουσα υπέβαλε προς έλεγχο και πληρωμή τον τρίτο λογαριασμό του έργου ποσού 5.757.534,14 ευρώ. Στη συνέχεια, στις 19.11.2014 διαβιβάστηκε από την διευθύνουσα υπηρεσία ο παραπάνω λογαριασμός προς την προσφεύγουσα με περικοπές. Αρχικά, οι περικοπές αυτές ήταν ποσού 426.689,48 ευρώ και μετά την καταβολή εκ μέρους της καθής ποσού 208.993,05 ευρώ απέμεινε, κατά τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας, υπόλοιπο προς πληρωμή ύψους 207.204,98 ευρώ. Όμως, όπως προκύπτει από την ένορκη βεβαίωση του μάρτυρα της καθής κατά την υποβολή του τρίτου λογαριασμού δεν είχε εγκριθεί, αλλά ούτε και υποβληθεί από την προσφεύγουσα μελέτη εφαρμογής καλωδιώσεων, που αποτελεί συμβατική υποχρέωση, από την οποία να τεκμαίρεται η ποσότητα και οι διαστάσεις (όπως προκύπτουν από τη μελέτη εφαρμογής των συστημάτων σηματοδότησης, τηλεπικοινωνιών ETCS και ηλεκτροκίνησης) σε υπόγειες διελεύσεις και περάσματα και κατ' επέκταση και σε φρεάτια για τις συνδέσεις εξοπλισμού γραμμής. Συγκεκριμένα, η Διευθύνουσα Υπηρεσία του έργου με το αριθμ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ....2014 έγγραφό της, το οποίο εστάλη στην προσφεύγουσα προς απάντηση της υποβληθείσης απ' αυτήν, με αριθμ. πρωτ. ....2014 (αριθμ.πρωτ.προσφεύγουσας ....2014 αναθεωρημένης μελέτης σηματοδότησης, επεσήμανε σε αυτή ότι: "Από τον έλεγχο της υποβληθείσας στην ΕΡΓΟΣΕ αναθεωρημένης μελέτης διαπιστώθηκε ότι αυτή είναι ελλιπής και δεν μπορεί να αξιολογηθεί διότι δεν περιλαμβάνει κομβικά στοιχεία και πληροφορίες. Ως εκ τούτου πρέπει συμπληρωματικά να υποβληθούν από τον ανάδοχο: 1. (...), 2. (...), 3. Σχέδια καλωδιώσεων, 4. (...)". Δηλαδή η προσφεύγουσα στον τρίτο λογαριασμό που υπέβαλε στις 15.10.2014 συμπεριέλαβε ποσότητες (διελεύσεων και φρεατίων) επί πλέον των συμβατικών ποσοτήτων, καθώς και φορέα καλωδιώσεων, χωρίς εγκεκριμένες μελέτες εφαρμογής. Ως εκ τούτου, η αποζημίωση για την εκτέλεση αντιστοίχων εργασιών, όταν δεν υπάρχει για την επιμέτρηση εγκεκριμένο σχέδιο μελέτης, δεν είναι νόμιμη.

Περαιτέρω, στα άρθρα της "Κ' ΟΜΑΔΑΣ ΟΜΟΕΙΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ-ΣΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ- ΤΗΛΕΔΙΟΙΚΗΣΗ-ETCS" του Τιμολογίου Μελέτης (τεύχος 3 από 3), με τα στοιχεία: Κ.27, Κ.28, Κ.29, ρητώς αναφέρεται ότι: "(...) Στην τιμή επίσης περιλαμβάνονται ανηγμένα ως υλικό και εργασία οι αναγκαίοι σύνδεσμοι (μούφες), τα ακροκιβώτια διασύνδεσης και οι γειώσεις των καλωδιώσεων, τα φρεάτια όλων των ειδών και οι υπόγειες διοδεύσεις (περάσματα) κάτωθεν σιδηροδρομικών γραμμών, οδών κλπ ενώ δεν περιλαμβάνεται η κατασκευή του φορέα ή του σκάμματος για την τοποθέτηση των καλωδιώσεων.". Σημειώνεται δε, ότι τα ανωτέρω άρθρα τιτλοφορούνται ως εξής: "ΑΡΘΡΟ Κ.27 - ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΚΑΛΩΔΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΣΗΜΑΤΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ "ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΙΘΟΡΕΑΣ"", το οποίο αναφέρεται, βάσει της περιγραφής του άρθρου, στην περιοχή από Σ.Σ. Τιθορέας έως Σ.Σ. Μώλου, "ΑΡΘΡΟ Κ.28 - ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΚΑΛΩΔΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΣΗΜΑΤΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ "ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΛΕΙANOKΛΑΔΙΟΥ"", το οποίο αναφέρεται, βάσει της περιγραφής του άρθρου, στην περιοχή από Σ.Σ. Μώλου έως Σ.Σ. Λειανοκλαδίου και "ΑΡΘΡΟ Κ.29 - ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΚΑΛΩΔΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΣΗΜΑΤΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ "ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΔΟΜΟΚΟΥ"", το οποίο αναφέρεται, βάσει της περιγραφής του άρθρου, στην περιοχή από Σ.Σ. Λειανοκλαδίου έως Σ.Σ. Δομοκού. Ως εκ τούτου, η αποζημίωση των συγκεκριμένων εργασιών, τις οποίες εκτέλεσε η προσφεύγουσα για τη διέλευση των καλωδιώσεων σε περάσματα κάτωθι των Σιδηροδρομικών Γραμμών (κατασκευή φρεατίων, τοποθέτηση σωλήνων εντός των οποίων θα τοποθετηθούν τα καλώδια σηματοδότησης, εγκιβωτισμένων σε σκυρόδεμα), αμείβονται, όχι με αναλυτικές τιμές, αλλά είναι ανηγμένες στις εργασίες σηματοδότησης των άρθρων Κ.27, Κ.28, Κ.29 ανά γεωγραφική) περιοχή, όπως σε αυτά ορίζονται. Τα ανωτέρω περιστατικά προκύπτουν με σαφήνεια από τα προσκομιζόμενα από την καθής έγγραφα και επιβεβαιώνονται από την παραπάνω αναφερόμενη ένορκη κατάθεση του μάρτυρά της ηλεκτρολόγου-μηχανικού και δεν αντικρούονται με πληρότητα από τα προσκομιζόμενα από την προσφεύγουσα αποδεικτικά στοιχεία. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι οι πράξεις της Διευθύνουσας Υπηρεσίας της καθής με τις οποίες αυτή προχώρησε σε περικοπές της αμοιβής της προσφεύγουσας από τον τρίτο λογαριασμό ύψους 207.204,98 ευρώ είναι σύννομες." Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την προσφυγή της αναιρεσείουσας ως ουσιαστικά αβάσιμη.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, δεν παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 52 παρ. 1, 2, 3 του ν. 3669/2008, τις οποίες ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε. Και τούτο διότι, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στη μείζονα σκέψη και τα ως άνω ανελέγκτως δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, κατά την υποβολή στις 15-10-2014 του τρίτου λογαριασμού εκ μέρους της αναιρεσείουσας, δεν είχε εγκριθεί, αλλά ούτε και υποβληθεί εκ μέρους της μελέτη εφαρμογής καλωδιώσεων, που αποτελεί συμβατική υποχρέωσή της, από την οποία να τεκμαίρεται η ποσότητα και οι διαστάσεις σε υπόγειες διελεύσεις και περάσματα και κατ' επέκταση και σε φρεάτια για τις συνδέσεις εξοπλισμού γραμμής του επίδικου έργου δεδομένου ότι η Διευθύνουσα Υπηρεσία του έργου με σχετικό έγγραφό της προς την αναιρεσείουσα της επεσήμανε ότι από τον έλεγχο της, υποβληθείσας αναθεωρημένης μελέτης διαπιστώθηκε ότι αυτή ήταν ελλιπής και δεν μπορούσε να αξιολογηθεί, διότι δεν περιελάμβανε κομβικά στοιχεία, όπως σχέδια καλωδιώσεων. Περαιτέρω, η αποζημίωση των εργασιών, τις οποίες εκτέλεσε η αναιρεσείουσα για τη διέλευση των καλωδιώσεων σε περάσματα κάτωθι των Σιδηροδρομικών Γραμμών (κατασκευή φρεατίων, τοποθέτηση σωλήνων εντός των οποίων θα τοποθετηθούν τα καλώδια σηματοδότησης, εγκιβωτισμένων σε σκυρόδεμα), αμείβονται, όχι με τις αναλυτικές τιμές των άρθρων της Ομάδας Β του τιμολογίου της εργολαβίας, αλλά είναι ανηγμένες στις εργασίες σηματοδότησης των άρθρων της Ομάδας Κ.27, Κ.28, Κ.29 ανά γεωγραφική περιοχή. Συνακόλουθα, οι πράξεις της Διευθύνουσας Υπηρεσίας της αναιρεσίβλητης, με τις οποίες προχώρησε σε περικοπές της αμοιβής της αναιρεσείουσας από τον τρίτο λογαριασμό ύψους 207.204,98 ευρώ, είναι σύννομες. Επομένως, ο ως άνω δεύτερος αναιρετικός λόγος από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Εφετείο παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 52 παρ. 1, 2, 3 ν. 3669/2008, είναι αβάσιμος. Περαιτέρω το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του νομίμου βάσεως, αφού από το ως άνω αιτιολογικό της προκύπτουν σαφώς όλα τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου στη συγκεκριμένη περίπτωση περί της συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων των διατάξεων του άρθρου 53 παρ. 3 Ν. 3669/2008, ενώ έχει τις αναγκαίες αιτιολογίες, οι οποίες είναι σαφείς, πλήρεις και δεν αντιφάσκουν μεταξύ τους, καθιστούν δε εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή υπαγωγή των αποδειχθέντων περιστατικών στις προαναφερθείσες διατάξεις Επομένως, ο πρώτος αναιρετικός λόγος από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Εφετείο παραβίασε εκ πλαγίου τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 53 παρ. 3 του Ν. 3669/2008, είναι αβάσιμος. Με τις λοιπές αναφερόμενες στους ίδιους λόγους αιτιάσεις της αναιρεσείουσας πλήττεται η ουσία της υπόθεσης, που δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο. Μη υπάρχοντος άλλου λόγου προς έρευνα, πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της η αίτηση αναίρεσης και να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος για την άσκηση αυτής παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ). Τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που κατέθεσε προτάσεις, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσείουσας, λόγω της ήττας της, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα αυτής (άρθρ. 106, 176, 183, 189 αρ. 1 και 191 αρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζονται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 15.9.2021 αίτηση για αναίρεση της με αριθμό 17/2020 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Λαμίας.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος παραβόλου.

ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ σε βάρος της αναιρεσείουσας τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Φεβρουαρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 20 Αυγούστου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ταύτης καθώς και της αμέσως αρχαιότερης Αρεοπαγίτου αποχωρησασών από την Υπηρεσία, ο αρχαιότερος της συνθέσεως Αρεοπαγίτης

<< Επιστροφή