<< Επιστροφή

Αριθμός 1680/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αγάπη Τζουλιαδάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιφιγένεια Ματσούκα, Ευαγγελία Στεργίου-Εισηγήτρια, Ευγενία Μπιτσακάκη, Αναστασία Καραμανίδου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ, δημόσια, στο ακροατήριό του, στις 21 Μαΐου 2025, με την παρουσία και του γραμματέα Π. Μ., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Λαυρέντιο Παππά, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Δ. Κ. του Ν., κατοίκου ..., 2) Ε. Κ.-Κ. Ε. του Μ., κατοίκου ..., 3) Ε. Κ. του Κ., κατοίκου ..., 4) Β. συζ. Κ. Κ., το γένος Κ. Χ., κατοίκου ..., 5) Π. Κ. του Κ., κατοίκου ..., 6) Α. Κ. του Μ., κατοίκου ..., 7) Ε. Μ. το γένος Μ. Κ., κατοίκου ..., 8) Ε. Κ. Ε. του Μ., κατοίκου ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο. Ο δικηγόρος Εμμανουήλ Μαραζάκης, με τις από 19-5-2025 κατατεθειμένες προτάσεις του, δήλωσε ότι ο υπό στοιχείο 1 αναιρεσίβλητος απεβίωσε στις ...-2020 σύμφωνα με την υπ' αριθμό .../2020 ληξιαρχική πράξη θανάτου του ληξιάρχου της ΔΕ Γουβών Χερσονήσου Ηρακλείου, και την παρούσα δίκη συνεχίζει η μοναδική εκ διαθήκης κληρονόμος του επιδίκου ακινήτου, Α. Κ. του Δ. και της Ε., κάτοικος ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο της, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-6-2014 αγωγή του ήδη αποβιώσαντος υπό στοιχείο 1 αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ηρακλείου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 367/2015 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 49/2021 του Μονομελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί το αναιρεσείον με την από 17-10-2022 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.- Από τις διατάξεις του άρθρου 576 παρ. 1 και 2 ΚΠολΔ προκύπτει ότι αν κάποιος διάδικος δεν εμφανισθεί κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ή εμφανισθεί και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο απολειπόμενος διάδικος η υπόθεση συζητείται ως να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι, αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, τότε ερευνάται αν ο απολειπόμενος ή ο μη παριστάμενος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος διάδικος κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση, παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί, διαφορετικά κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση.

Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων και δη από τις αριθ. ....2024, ....2024, ....2024, ....2024, ....2024, ....2024 και ....2024 εκθέσεις επίδοσης του δικαστικής επιμελητή της δικαστικής περιφέρειας του Εφετείου Ανατολικής Κρήτης με έδρα το Πρωτοδικείο Ηρακλείου, Γ. Γ., προκύπτει ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της υπό κρίση από 17.11.2022 αίτησης αναίρεσης του Ελληνικού Δημοσίου κατά της 49/2021 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, με πράξη ορισμού δικασίμου για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο (21.05.2025), και κλήση προς τους 2η έως και 8η των αναιρεσιβλήτων, για να παραστούν κατά την ανωτέρω δικάσιμο, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως σε καθένα εξ αυτών. Οι τελευταίοι, όμως, δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως κατά τη σειρά του οικείου πινακίου, ούτε κατέθεσαν κατ` άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ δήλωση μη παράστασης του πληρεξουσίου δικηγόρου τους κατά τη δικάσιμο αυτή. Επομένως, πρέπει να συζητηθεί η υπόθεση παρά την απουσία τους (ΑΠ 528/2021, ΑΠ 242/2015), κατ' άρθρ. 568 παρ.4, 576 παρ.2 ΚΠολΔ.

2.- Κατά το άρθρο 62 ΚΠολΔ, ικανός να είναι διάδικος είναι εκείνος που έχει την ικανότητα να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η τέτοια ικανότητα, που εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο, κατά το άρθρο 73 του αυτού Κώδικα, προκειμένου για φυσικό πρόσωπο παύει να υπάρχει με τον θάνατό του, σύμφωνα με το άρθρο 35 ΑΚ. Κατά το άρθρο 313 παρ. 1 εδ. δ` ΚΠολΔ, απόφαση που εκδόθηκε σε δίκη η οποία έχει διεξαχθεί κατά ανύπαρκτου φυσικού προσώπου, όπως είναι και το αποβιώσαν, δεν έχει υπόσταση, χαρακτηριζόμενη ρητά ως ανύπαρκτη.

Περαιτέρω, όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 286 επ. του ίδιου Κώδικα, που εφαρμόζονται και στην κατ` αναίρεση δίκη (άρθρο 573 παρ. 1 ΚΠολΔ), σε συνδυασμό με τις ανωτέρω αναφερόμενες διατάξεις, εάν ο διάδικος είναι στη ζωή κατά την έναρξη της δίκης, αποβιώσει όμως στην συνέχεια (πριν περατωθεί η δίκη αμετακλήτως), εάν μεν ο θάνατός του επήλθε μέχρι πέρατος της προφορικής συζήτησης, μετά την οποία εκδίδεται οριστική απόφαση, τότε, τηρουμένων και των λοιπών νομίμων διατυπώσεων, μεταξύ των οποίων και εκείνης της γνωστοποίησης του θανάτου προς τον αντίδικο, επέρχεται διακοπή της δίκης με συνέπεια όλες οι επιχειρούμενες στο μεταξύ και μέχρι της νόμιμης επανάληψης αυτής διαδικαστικές πράξεις, εκτός της τυχόν εκδιδόμενης απόφασης, να λογίζονται άκυρες. Εάν δε ο θάνατος έλαβε χώρα μετά το πέρας της συζήτησης εκείνης, πολύ δε περισσότερο μετά την έκδοση της οριστικής επ` αυτής απόφασης, τότε, εφόσον δεν υφίσταται εκκρεμής δικαστικός αγώνας, ούτε στάδιο εφαρμογής των διατάξεων για διακοπή και επανάληψη της δίκης, τα ασκούμενα κατά της ως άνω απόφασης ένδικα μέσα και συνεπώς και η αίτηση αναίρεσης, πρέπει να απευθύνονται, σύμφωνα με το άρθρο 558 ΚΠολΔ, κατά των καθολικών διαδόχων (κληρονόμων) του αποβιώσαντος, απευθυνόμενα δε κατά του αποβιώσαντος είναι άκυρα, υπό την προϋπόθεση ότι ο αναιρεσείων διάδικος, είχε λάβει γνώση, πριν ασκηθεί η αναίρεσή του, με οποιοδήποτε τρόπο, του θανάτου του αντιδίκου του, ώστε να διαπιστώσει τους κληρονόμους του και να απευθύνει κατ` αυτών την αναίρεση (Ολ. ΑΠ 27/87).

Επομένως η αναίρεση που απευθύνεται κατά του αποβιώσαντος, καίτοι γνωρίζει το θάνατό του ο αναιρεσείων, είναι άκυρη και απορρίπτεται αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτη, λόγω ακυρότητας του δικογράφου κατ' άρθρα 62 εδ.α, 73, 159, 160 παρ.1 και 516 παρ.1, 556 παρ.1 ΚΠολΔ (ΑΠ 1452/2024, ΑΠ 754/2021).

3.- Κατά τη διάταξη του άρθρ. 553 παρ.1περ.β` ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνον κατά των αποφάσεων που δεν μπορούν να προσβληθούν με ανακοπή ερημοδικίας και έφεση και περατώνουν όλη τη δίκη ή μόνο τη δίκη για την αγωγή ή την ανταγωγή, δηλαδή απαιτείται η ύπαρξη τελεσίδικης απόφασης (άρθρ. 321 ΚΠολΔ), κρίσιμος δε χρόνος από τον οποίο κρίνεται ο χαρακτήρας της απόφασης ως τελεσίδικης για την άσκηση κατ` αυτής αίτησης αναίρεσης, είναι ο χρόνος άσκησης της τελευταίας με την κατάθεση του δικογράφου της στον αρμόδιο γραμματέα, όπως το άρθρ. 495 παρ.1 του ίδιου Κώδικα ορίζει (ΟλΑΠ 18/2001). Έτσι η ύπαρξη ερήμην απόφασης, δηλαδή απόφασης που εκδόθηκε με την απουσία, πραγματική ή πλασματική, ενός των διαδίκων, έστω και αν δεν στηρίχθηκε στη συναγωγή δυσμενών συνεπειών από την ερημοδικία του (ΟλΑΠ 15/2001), ενεργοποιεί τη δυνατότητα άσκησης από αυτόν ανακοπής ερημοδικίας κατά της ερήμην απόφασης (άρθρ. 502 ΚΠολΔ), με συνέπεια όσο διαρκεί η προθεσμία της ανακοπής ερημοδικίας να αποκλείεται η άσκηση από αυτόν ή από τον αντίδικο του αίτησης αναίρεσης κατά της ερήμην απόφασης, η οποία αν παρόλα αυτά ασκηθεί, είναι απορριπτέα και αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτη (άρθρ. 577παρ.1 ΚΠολΔ), αφού σε σχέση με την αναίρεση δεν υπάρχει διάταξη όμοια με τη διάταξη του άρθρ. 513 παρ. 1β` ΚΠολΔ, που ορίζει ότι κατά των ερήμην αποφάσεων επιτρέπεται έφεση ήδη από τη δημοσίευση τους. Αντίθετα, δηλαδή, με την καθιερούμενη με τη διάταξη αυτή συμπόρευση των προθεσμιών άσκησης της έφεσης και της ανακοπής ερημοδικίας, η αναίρεση κατά ερήμην απόφασης είναι επιτρεπτή μόνον εφόσον δεν συγχωρείται κατ` αυτής ανακοπή ερημοδικίας ή αναλόγως έφεση (ΟλΑΠ 11/1998, ΑΠ 1554/2014, ΑΠ 265/2012), δηλαδή, καθιερώνεται η αρχή της διαδοχικής άσκησης των προβλεπόμενων ένδικων μέσων. Ειδικότερα, η προθεσμία άσκησης ανακοπής ερημοδικίας από το διάδικο που δικάστηκε ερήμην και διαμένει στην Ελλάδα είναι δεκαπέντε ημέρες από την επίδοση της (ερήμην) απόφασης (άρθρ. 503 παρ.1 ΚΠολΔ) ενώ η προθεσμία για την άσκηση αίτησης αναίρεσης είναι τριάντα ημέρες από την επίδοση της παραπάνω απόφασης (η οποία τρέχει διαδοχικά, μετά την πάροδο των προθεσμιών της ανακοπής ερημοδικίας και της έφεσης) (άρθρ. 564 παρ.1 ΚΠολΔ). Η απόδειξη της τελεσιδικίας της προσβαλλόμενης με αναίρεση απόφασης γίνεται με την προσκομιδή των σχετικών εκθέσεων επίδοσης ή με τη βεβαίωση του δικαστικού επιμελητή στο δικόγραφο που επιδόθηκε σε συνδυασμό με βεβαίωση της γραμματείας του δικαστηρίου ότι δεν ασκήθηκε ένδικο μέσον. Αν δεν αποδεικνύεται η τελεσιδικία, η αίτηση αναίρεσης απορρίπτεται αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτη (ΑΠ 591/2024, ΑΠ 1181/2022, ΑΠ 634/2021, ΑΠ 327/2020).

4.- Με την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία αρ. 49/2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, η οποία, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 παρ.2 ΚΠολΔ, επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης, αποτελεί κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Ο αρχικός ενάγων και φερόμενος ως πρώτος αναιρεσίβλητος Δ. Κ., άσκησε κατά των λοιπών (2ου έως και 8ης) αναιρεσιβλήτων και κατά του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, την από 10.06.2014 κτηματολογική αγωγή αναγνωριστική κυριότητας και διόρθωσης πρώτης εγγραφής (άρθρ. 6 παρ.2 του ν. 2664/1998), με την οποία ισχυρίστηκε ότι με παράγωγο τρόπο (συμβόλαιο και μεταγραφή) κατέστη κύριος ακινήτου, όπως αυτό ειδικότερα περιγράφεται στην αγωγή κατά θέση, έκταση και όρια. Ότι, στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές το ακίνητό του φέρεται εσφαλμένα να αποτελείται από τρία ακίνητα φέροντα καθένα ξεχωριστό ΚΑΕΚ και συγκεκριμένα 1) από γεωτεμάχιο με ΚΑΕΚ 170631941016/0/0 φερόμενης (συγ)κυριότητας 2ου έως 7ης των εναγομένων και ήδη 3ης έως και 8ης των αναιρεσιβλήτων, 2) από γεωτεμάχιο με ΚΑΕΚ 170631941001/0/0 με φερόμενο ιδιοκτήτη τον 1ο των εναγομένων και ήδη 2ο αναιρεσίβλητο και 3) από γεωτεμάχιο με ΚΑΕΚ 170631941015/0/0 με φερόμενο ιδιοκτήτη "άγνωστος". Ότι με την εσφαλμένη αυτή πρώτη εγγραφή στα οικεία κτηματολογικά φύλλα προσβάλλεται το δικαίωμα κυριότητάς του επί του επιδίκου ακινήτου και ζήτησε α) να αναγνωριστεί κύριος του ακινήτου που λεπτομερώς περιγράφει στην αγωγή του και β) να διορθωθεί η εσφαλμένη κτηματολογική εγγραφή. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε ερήμην των 1ου έως και 7ης των εναγομένων η 367/2015 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου που έκανε δεκτή την αγωγή, αναγνώρισε τον αρχικό ενάγοντα Δ. Κ. κύριο της επίδικης έκτασης και διέταξε την διόρθωση της κτηματολογικής εγγραφής ώστε να αναγραφεί ο ίδιος ως κύριος του επιδίκου. Κατά της απόφασης αυτής το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο άσκησε την από 10-11-2016 έφεσή του, μετά την κατάθεση της οποίας ο πρώτος εφεσίβλητος και αρχικός ενάγων Δ. Κ., απεβίωσε στις ....2020, όπως προκύπτει από την αρ. .../2020 ληξιαρχική πράξη θανάτου του Ληξιάρχου του Δ.Ε.Γουβών - Κρήτης. Τον θάνατό του και την εξ αυτού βιαία διακοπή της δίκης καθώς και την συνέχιση αυτής από την ίδια, γνωστοποίησε στο ακροατήριο του Μονομελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, η εκ διαθήκης (από 20.3.2016 ιδιόγραφης διαθήκης του κληρονομούμενου πρώτου εφεσιβλήτου, η οποία δημοσιεύθηκε με το 908/2020 πρακτικό του Ειρηνοδικείου Ηρακλείου) εγκαταστάσα, στο επίδικο ακίνητο, κληρονόμος του πρώτου εφεσιβλήτου, θυγατέρα του, Α. Κ., κατά την συζήτηση της εφέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η 49/2021 απόφαση, της οποίας η ιδιότητα ως εκ διαθήκης κληρονόμου δεν αμφισβητήθηκε. Το Εφετείο με την απόφασή του, η οποία εκδόθηκε ερήμην των 2ου έως και 8ης των εφεσιβλήτων, και αντιμωλία των λοιπών διαδίκων, α)αφενός μεν στην εισαγωγή του αναφέρει ότι ο 1ος εφεσίβλητος Δ. Κ. απεβίωσε στις ....2020 και ότι την δίκη συνεχίζει η εκ διαθήκης κληρονόμος του, κόρη του, Α. Κ., δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της, β)αφετέρου απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση. Κατά της απόφασης αυτής το εκκαλούν- αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο άσκησε την από 17.11.2022 ένδικη αίτηση αναιρέσεως, την οποία απευθύνει και κατά του Δ. Κ., ο οποίος, όμως, κατά τα προαναφερθέντα, είχε αποβιώσει πολύ πριν την άσκηση της αναίρεσης. Επομένως, εφόσον η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης στρέφεται κατά διαδίκου που είχε ήδη αποβιώσει κατά την άσκησή της, το γεγονός δε του θανάτου του ήταν σε γνώση του αναιρεσείοντος, κατά τα ανωτέρω, πρέπει αυτή να απορριφθεί αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτη ως προς τον εν λόγω θανόντα πρώτο αναιρεσίβλητο, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 62 εδ. α, 73, 159, 160 παρ. 1 και 556 παρ. 1 ΚΠολΔ.

Περαιτέρω, από την παραδεκτή για τις ανάγκες της αναιρετικής διαδικασίας επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της υπόθεσης (άρθρ. 561 παρ.2 ΚΠολΔ), για τους υπό στοιχεία 2ο έως και 8η των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι, κατά τα προαναφερθέντα, δικάστηκαν ερήμην στο Εφετείο, η προσβαλλόμενη απόφαση 49/2021 δεν έχει καταστεί τελεσίδικη, ούτε το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο επικαλείται την τελεσιδικία αυτής ως προς αυτούς τους διαδίκους, ούτε επίσης προσκομίζει σχετικά περί της τελεσιδικίας ως προς αυτούς έγγραφα (έκθεση επίδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης, είτε πιστοποιητικό τελεσιδικίας ως προς αυτούς τους διαδίκους).

Επομένως πρέπει η αίτηση αναίρεσης να απορριφθεί ως απαράδεκτη ως προς τους 2ο έως 8η των αναιρεσιβλήτων λόγω του ότι η προσβαλλόμενη εφετειακή απόφαση, δεν έχει καταστεί τελεσίδικη ως προς αυτούς. Ζήτημα καταδίκης του αναιρεσείοντος στην καταβολή δικαστικών εξόδων μετά την απόρριψη της αναίρεσης δεν γεννάται αφενός μεν ως προς τον πρώτο των αναιρεσιβλήτων, κατά τα άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ, επειδή ο δικαιούχος αυτών, (πρώτος αναιρεσίβλητος), είναι ανύπαρκτο πρόσωπο, αφετέρου δε ως προς τους 2ο έως και 8η των αναιρεσιβλήτων ελλείψει σχετικού αιτήματος λόγω της ερημοδικίας τους.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 17.11.2022 αίτηση για αναίρεση της 49/2021 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης ως απαράδεκτη.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Σεπτεμβρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 1η Οκτωβρίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή