<< Επιστροφή

Αριθμός 1781/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Μαρία Κουφούδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Παναγιώτη Βενιζελέα, Γεώργιο Σχοινοχωρίτη, Κορνηλία Πανούτσου και Ευαγγελία Γίτση - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Μαρτίου 2025, με την παρουσία και του γραμματέα Ι. Π., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Δημοτικής Επιχείρησης με την επωνυμία "Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης Αποχέτευσης Τρικάλων - ΔΕΥΑΤ", που εδρεύει στα Τρίκαλα και εκπροσωπείται νόμιμα, που εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ιωάννα Κουτίνα, η οποία ανακάλεσε την από 07-03-2025 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε αυτοπροσώπως.

Του αναιρεσίβλητου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που εδρεύει στην Αθήνα, από τον Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.), με έδρα την Αθήνα, και από τον Διευθυντή του καταστήματος Κράτησης Τρικάλων ή τον Προϊστάμενο Διεύθυνσης αυτού. Εκπροσωπήθηκε από την Δήμητρα Αθανασοπούλου Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 03-12-2018 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Τρικάλων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 24/2020 του ίδιου Δικαστηρίου και 147/2021 του Τριμελούς Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 18-03-2022 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, η πληρεξούσια του αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθεμία δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1α. Με τις διατάξεις του άρθρου 75 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006), στις αρμοδιότητες των Ο.Τ.Α. πρώτου βαθμού, οι οποίες, κατά το άρθρο 102 παρ. 1 του Συντάγματος, ανάγονται στη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων, έχουν περιληφθεί, μεταξύ άλλων, και εκείνες οι οποίες αφορούν την οργάνωση συστημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης, καθώς και την παροχή συναφών υπηρεσιών προς τους κατοίκους (ΣτΕ 1897/2014). Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 82 με τίτλο "Απαλλαγές από δημοτικούς και κοινοτικούς φόρους, τέλη, δικαιώματα και εισφορές" του Β.Δ. 24/1958 "περί των προσόδων δήμων και κοινοτήτων" (ΦΕΚ Α'171), όπως αυτό ίσχυσε μετά την αντικατάστασή του από το άρθρο 60 του Ν. 1416/1984 (ΦΕΚ Α' 18), που εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση , και όπως η παρ. 2 ίσχυε πριν την αντικατάστασή της με το άρθρο 135 Ν. 4483/2017 (ΦΕΚ Α 107/31.07.2017). "1. Απαλλάσσονται από κάθε δημοτικό η κοινοτικό φόρο, τέλος, δικαίωμα και εισφορά: α) το ελληνικό δημόσιο και οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, β) οι ιεροί ναοί και γ) εκείνοι οι οποίοι έχουν φορολογικές απαλλαγές και συμβάσεις που έχουν συνάψει με το δημόσιο, εφόσον οι συμβάσεις αυτές κυρώθηκαν με νόμο και αναφέρουν ρητά την απαλλαγή από δημοτικούς και κοινοτικούς φόρους, τέλη, δικαιώματα και εισφορές". "2. Από τα ανταποδοτικά τέλη, που επιβάλλουν οι δήμοι δεν απαλλάσσονται αυτοί που αναγράφονται στην περίπτωση γ' της προηγούμενης παραγράφου, καθώς και το ελληνικό δημόσιο από το τέλος ύδρευσης" Από την ως άνω διάταξη προκύπτει η σαφής και αδιαπραγμάτευτη βούληση του νομοθέτη να απαλλάξει από κάθε δημοτικό ή κοινοτικό φόρο, τέλος, δικαίωμα και εισφορά το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο υποχρεούται να καταβάλλει μόνο το τέλος ύδρευσης. [ΣτΕ 1153/1991, ΣτΕ 416/1987].? β. Με τις διατάξεις του ν. 1069/1980, και δη με το άρθρο 1 προβλέφθηκαν οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (Δ.Ε.Υ.Α.), υπό τη μορφή νομικού προσώπου ιδιωτικού δίκαιο υ-κοινωφελούς επιχείρησης του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, οι οποίες διέπονται, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά στην κείμενη νομοθεσία, από τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας ,αποτελούν, κατά το μέρος αυτό, νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (ΟλΣτΕ 108/1991), και δεν υπάγονται στην κατηγορία των Ο.Τ.Α. (ΑΠ 113/2017). Οι Δ.Ε.Υ.Α., μετά τη σύστασή τους, ασκούν δραστηριότητες και παρέχουν υπηρεσίες σχετικές με την ύδρευση και την αποχέτευση, οι οποίες συνδέονται άρρηκτα με τη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων (ΣτΕ 1897/2014), κατ' άρθρο δε 9 του ανωτέρω νόμου υποκαθίστανται αυτοδικαίως και χωρίς άλλη διατύπωση σε όλα εν γένει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των Δήμων που αναφέρονταν στην ύδρευση και την αποχέτευση. Εκ της ανωτέρω υποκατάστασης οι ΔΕΥΑ εξακολουθούν να δεσμεύονται από το νομικό πλαίσιο που ρύθμιζε τις προβλεπόμενες από το άρθρο 82" του Β.Δ. 24/1958 "περί των προσόδων δήμων και κοινοτήτων" (ΦΕΚ Α'171), όπως αυτό ίσχυσε μετά την αντικατάστασή του από το άρθρο 60 του Ν. 1416/1984 απαλλαγές και μετά ταύτα το Ελληνικό Δημόσιο υποχρεούται στην καταβολή μόνο του τέλους ύδρευσης, και απαλλάσσεται από φόρους και τέλη, όπως αυτά ορίζονται στα άρθρα 10, 11 και 16 του ν 1069/80 και τα οποία αποτελούν κατ' άρθρο 26 του ιδίου νόμου έσοδα των ΔΕΥΑ. Σημειώνεται ότι από 31.7.2017 μετεβλήθη το ανωτέρω καθεστώς περί απαλλαγής του Δημοσίου από την καταβολή τελών υπέρ των ΔΕΥΑ με το άρθρο 135 του 4483/2017 [ΦΕΚ Α' 107/31.7.2017], με το οποίο ορίστηκε ότι στις υποχρεώσεις του Δημοσίου έναντι των ΔΕΥΑ περιλαμβάνεται, πλέον του τέλους ύδρευσης και η καταβολή του τέλους αποχέτευσης, του τέλους χρήσης υπονόμου και του ειδικού τέλους κύκλου νερού.
2. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Κανόνες του ουσιαστικού δικαίου είναι αυτοί που ρυθμίζουν τις βιοτικές σχέσεις και δη, τη κτήση, αλλοίωση ή κατάργηση των δικαιωμάτων και τη γένεση των υποχρεώσεων και επιβάλλουν κυρώσεις για τη μη τήρησή τους (ΑΠ 887/2019, ΑΠ 659/2015, ΑΠ 1343/2007). Ο κανόνας ουσιαστικού δικαίου παραβιάζεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας, με βάση τα αναιρετικώς ανέλεγκτα γενόμενα απ' αυτό δεκτά ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, δεν εφαρμόσει τον κανόνα δικαίου, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή, αν εφαρμόσει αυτόν, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμόσει αυτόν εσφαλμένα, η δε παραβίαση, εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη ή μη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στον κανόνα δικαίου (ΟλΑΠ 1/2020, ΟλΑΠ 4/2018, ΟλΑΠ 6/2017, ΟλΑΠ 7/2006, ΑΠ 663/2023).

3. Από την παραδεκτή κατ' άρθρο 561 παρ 2 ΚΠολΔ επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης το Εφετείο δέχθηκε τα ακόλουθα 'Το ενάγον και ήδη αναιρεσείον αποτελεί νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου και συγκεκριμένα κοινωφελή επιχείρηση ειδικού σκοπού του ν 1069/1980, η οποία έχει υποχρεωτικό αντικείμενο την ύδρευση, αποχέτευση και επεξεργασία αστικών υγρών αποβλήτων, προέκυψε δε από τη συγχώνευση των δημοτικών επιχειρήσεων ύδρευσης - αποχέτευσης ΔΕΥΑ Τρικάλων, ΔΕΥΑ Φαλώρειας και ΔΕΥΑ Εστιαιώτιδας, με την υπ' αριθμ. ....2011 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Τρικαίων, που εγκρίθηκε από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Θεσσαλίας-Στερεάς Ελλάδας [ΦΕΚ Β 857/16.05.2011] και εδρεύει στα Τρίκαλα. Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του, προέβη κατόπιν συνδέσεως με το δίκτυο του, στην παροχή υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης στις κτιριακές εγκαταστάσεις του Γενικού Καταστήματος Κράτησης Τρικάλων και της Εξωτερικής Φρουράς αυτού....μέσω δυο υδρομέτρων, εκδίδοντας επ' ονόματι του αντίστοιχους λογαριασμούς κατανάλωσης ανά δίμηνη περίοδο χρήσης, με βάση τις ενδείξεις κατανάλωσης ύδατος των υδρομετρητών. Στους λογαριασμούς αυτούς περιέχονται, όπως για κάθε καταναλωτή, η αξία νερού και οι λοιπές επιβαρύνσεις και τέλη του ν 1069/80 [πάγιο ειδικό τέλος συντήρησης παροχής, τέλος αποχέτευσης και λοιπές χρεώσεις ], που καθορίζονταν με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΔΕΥΑΤ, πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ Με τον πρώτο λόγο της έφεσής του το εκκαλούν παραπονείται ότι η εκκαλουμένη δεν ερμήνευσε ορθά τη διάταξη του άρθρου 82 του ΒΔ 24/1958 κρίνοντας ότι το Δημόσιο απαλλάσσεται, βάσει της ανωτέρω διάταξης, από την καταβολή των ανταποδοτικών τελών που περιλαμβάνονται στους εκδιδόμενους από αυτό λογαριασμούς για το χρονικό διάστημα από το 3ο δίμηνο του έτους 2006 έως και το 3° δίμηνο του έτους 2017 [για τον πρώτο υδρόμετρο ] και για χρονικό διάστημα από το 1° δίμηνο του έτους 2013 έως και το 3° δίμηνο του έτους 2017 [για το δεύτερο υδρόμετρο] ....Πλήν όμως, μέχρι την έναρξη ισχύος του ν 4483/2017 [31.7.2017], με τον οποίο προστέθηκε στις υποχρεώσεις του Δημοσίου η καταβολή του τέλους αποχέτευσης, του τέλους χρήσεως υπονόμου και του ειδικού τέλους κύκλου νερού, δεν υπήρχε αντίστοιχη υποχρέωση του Δημοσίου, το οποίο όφειλε να καταβάλει μόνο την αξία του ύδατος και τον ΦΠΑ επ' αυτής. Δεν ασκεί δε έννομη επιρροή, η μεταφορά των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης από τους ΟΤΑ σε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, όπως το εκκαλούν, αφού αυτά τα νομικά πρόσωπα υπεισέρχονται στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των Δήμων και παρέχουν, προς εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, τις παραπάνω υπηρεσίες, δεσμεύονται δε από το νομικό πλαίσιο, που ρύθμιζε τις αντίστοιχες δραστηριότητες των ΟΤΑ. Επομένως το Ελληνικό Δημόσιο δε βαρυνόταν, κατά το επίδικο χρονικό διάστημα, που προηγείται της ενάρξεως ισχύος του ν 4483/2017, με την καταβολή των λοιπών τελών, που το εκκαλούν περιλάμβανε στους λογαριασμούς που εξέδιδε, ακόμα κι αν θεωρηθεί ότι αυτά αποτελούν ανταποδοτικά τέλη, όπως ορθά έκρινε το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το οποίο ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τη διάταξη του άρθρου 82 του ΒΔ 24/1958, απορριπτέος δε κρίνεται ο παραπάνω μοναδικός λόγος έφεσης ως αβάσιμος. Με βάση τις ανωτέρω παραδοχές το Εφετείο απέρριψε κατ' ουσίαν την ασκηθείσα από την ενάγουσα εκκαλούσα ήδη αναιρεσείουσα από 5.8.2020 έφεσή της, επικυρώνοντας την απόφαση του Πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου που απέρριψε την αγωγή της κατά του ήδη αναιρεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου. Έτσι που έκρινε το Εφετείο ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις διατάξεις του Ν 1069/1980 με τις οποίες προβλέφθηκαν οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης [ΔΕΥΑ] , υπό τη μορφή νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου - κοινωφελούς επιχείρησης του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, στις οποίες μεταφέρθηκαν οι αρμοδιότητες ύδρευσης και αποχέτευσης, που προηγουμένως ανήκαν στον Δήμο, και ειδικότερα αυτή της διάταξης του άρθρου 9, σύμφωνα με την οποία οι ΔΕΥΑ από την ίδρυσής τους υποκαθίστανται αυτοδικαίως σε όλα εν γένει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των Δήμων που αναφέρονταν στην ύδρευση και την αποχέτευση και εξακολουθούν να δεσμεύονται από το νομικό πλαίσιο που ρύθμιζε τις προβλεπόμενες απαλλαγές του Ελληνικού Δημοσίου από τα τέλη [πλήν αυτού της ύδρευσης], όπως όριζε το άρθρο 82 του Β.Δ. 24/1958 "περί των προσόδων δήμων και κοινοτήτων" (ΦΕΚ Α'171) και ίσχυσε μετά την αντικατάστασή του από το άρθρο 60 του Ν. 1416/1984 [που ήταν εφαρμοστέα στην ένδικη υπόθεση που ανάγεται στο χρόνο πριν την αντικατάσταση αυτού με το άρθρο 135 του ν 4483/2017 ΦΕΚ Α 107/ 31.7.2017]. Μετά ταύτα ο από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων του Ν. 1069/1980 είναι αβάσιμος.

Ελλείποντος άλλου λόγου αναίρεσης η υπό κρίση αναίρεση πρέπει να απορριφθεί, και να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα, λόγω της ήττας της, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου [άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ] μειωμένα όμως, κατά το άρθρο 22 παρ. 1 του ν 3693/1957 που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 αρ 18 ΕιΝΚΠολΔ, σε συνδυασμό με τη με αριθμό 134423/1993 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης [ΦΕΚ 11 Β/20.01.1993] που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 5 παρ. 12 του ν 1738/1987, οι οποίες ισχύουν και όταν η δίκη αποβαίνει υπέρ του Δημοσίου [ΑΠ 700/2020, ΑΠ 693/2018], κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο διατακτικό .

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18.3.2022 αίτηση για αναίρεση της με αριθμό 147/2021 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Λάρισας.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στην καταβολή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσίβλητου, το ύφος των οποίων ορίζει σε τριακόσια [300] ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Απριλίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ταύτης αποχωρήσασας ο αρχαιότερος της σύνθεσης Αρεοπαγίτης

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 16 Οκτωβρίου 2025.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή